SHARI’A SABANIN HANKALI
Za Mu Yi Bincike. Za Mu Yi Tambaya. Sannan Kuma Mu Bayyana Abin Da Doka Ta Ce.
FITOWA TA 6
A tsarin shari’a, akwai bambanci tsakanin kama mutumin da ake zargi da aikata laifi da kuma kama wani mutum domin ya maye gurbinsa.
Shin doka ta yarda a kama mutum kawai saboda dangantakarsa da wanda ake nema? Wane tanadi ne yake kare mutum daga irin wannan kama? Kuma me ya kamata wanda ya yi imanin an kama shi ba bisa doka ba ya sani?
A wannan fitowa ta shirin SHARI’A SABANIN HANKALI, za mu yi nazari kan Sashe na 30 da na 31 na Dokar Gudanar da Shari’ar Manyan Laifuka ta Jihar Kano ta 2019, domin bayyana abin da dokar ta tanada da kuma muhimmancin sanin haƙƙoƙin jama’a.
1. ME SASHE NA 30 NA DOKAR KANO YA CE?
Sashe na 30 na Dokar Gudanar da Shari’ar Manyan Laifuka ta Jihar Kano ta 2019 ya ce:
“A person shall not be arrested in place of a suspect.”
A Hausa, wannan yana nufin cewa ba za a kama mutum a madadin wanda ake zargi ba.
Wannan tanadi ya hana kama mutum domin ya maye gurbin wani wanda ake zargi da aikata laifi.
Misali, idan ana neman wani mutum bisa zargin aikata laifi, ba za a kama ɗan’uwansa ko wani makusancinsa kawai domin a matsa masa ya fito ba.
Abin lura a nan shi ne, kasancewar mutum ɗan’uwan wanda ake zargi ba ya zama dalilin da zai sa a kama shi a madadinsa.
2. SHIN DOKAR TA HANA KAMA DANGIN WANDA AKE ZARGI A KOWANE HALI?
A’a. Wannan batu yana buƙatar a bambanta abubuwa biyu.
Na farko, kama mutum domin ya maye gurbin wani wanda ake nema. Wannan shi ne abin da Sashe na 30 ya hana.
Na biyu, bincika ko kama mutum bisa zargi ko hujjar da ta shafe shi da kansa. Wannan yana buƙatar a tantance lamarin bisa tanade-tanaden dokokin da suka dace.
Saboda haka, ba daidai ba ne a ce doka ta hana binciken duk wani ɗan’uwan wanda ake zargi. Haka kuma, ba daidai ba ne a ɗauka cewa dangantakar iyali kaɗai ta isa ta zama dalilin kama mutum.
Muhimmin abin da ya kamata a tantance shi ne: An kama mutumin ne bisa zargin da ya shafe shi da kansa, ko kuma kawai domin ya maye gurbin wanda ake nema?
3. ME DOKAR TA CE GAME DA KAMA MUTUM SABODA BASHI KO KARYA YARJEJENIYA?
Sashe na 31(2) na dokar ya ce:
“A person shall not be arrested merely on a civil wrong or breach of contract.”
Ma’anarsa ita ce, ba za a kama mutum kawai saboda saɓani na farar hula ko karya yarjejeniya ba.
Misali, idan mutane biyu sun samu saɓani game da biyan bashi ko cika yarjejeniyar kasuwanci, kasancewar an samu wannan saɓani kaɗai ba ya nufin cewa ya kamata a kama ɗaya daga cikinsu.
Amma wannan ba yana nufin cewa duk wani lamari da ya shafi kuɗi ko yarjejeniya ba zai iya ƙunsar zargin aikata laifi ba. Idan akwai wani zargin laifi na daban, dole ne a tantance shi bisa hujjoji da tanade-tanaden dokokin da suka dace.
Saboda haka, akwai bambanci tsakanin neman warware saɓanin farar hula ta hanyar da doka ta tanada da gudanar da bincike kan wani laifi da ake zargin an aikata.
4. TA YAYA DOKAR TA KARE MUTUNCIN WANDA AKA KAMA?
Sashe na 31(1) na dokar ya tanadi cewa dole ne a yi wa wanda ake zargi mu’amala ta mutunci, tare da hana azabtarwa ko mu’amala ta zalunci, rashin mutunci ko wulaƙanci.
Haka kuma, Sashe na 29 ya ƙunshi tanade-tanaden da suka shafi sanar da wanda aka kama dalilin kamun da haƙƙoƙinsa, ciki har da haƙƙin yin shiru da neman shawarar lauya.
Wadannan tanade-tanade suna nuna cewa ko da ana zargin mutum da aikata laifi, hakan ba ya kawar da haƙƙoƙin da doka ta ba shi.
5. ME MUTUM ZAI YI IDAN YA YI IMANIN AN KAMA SHI A MADADIN WANI?
Idan mutum ya yi imanin cewa an kama shi kawai saboda dangantakarsa da wanda ake nema, zai iya ɗaukar matakai kamar haka:
– Neman shawarar lauya domin a tantance dalilin kamun da halaccinsa.
– Rubuta bayanan da suka shafi abin da ya faru, ciki har da lokacin kamun, wurin da aka kama shi da dalilin da aka bayyana masa.
– Adana takardu ko wasu bayanai da za su taimaka wajen fayyace lamarin.
– Neman taimakon lauya wajen ƙalubalantar kamun ta hanyar shari’a da ta dace, idan akwai dalilin yin hakan.
Sashe na 35(6) na Kundin Tsarin Mulkin Najeriya na 1999, kamar yadda aka yi wa gyara, ya tanadi cewa mutumin da aka kama ko aka tsare shi ba bisa doka ba yana da haƙƙin neman diyya da afuwar jama’a daga hukumar ko mutumin da doka ta ayyana a matsayin wanda ya dace.
Sai dai ba za a ɗauka cewa duk kamun da aka ƙalubalanta ya zama ba bisa doka ba ne kai tsaye. Dole ne a tantance hujjoji da yanayin lamarin, tare da bin hanyar shari’a da ta dace.
6. ME YA SA SANIN WANNAN TANADI YAKE DA MUHIMMANCi?
Sanin doka yana taimaka wa jama’a su fahimci haƙƙoƙinsu da iyakokin ikon hukumomin da ke gudanar da bincike.
Sashe na 30 ya bayyana cewa ba za a kama mutum a madadin wanda ake zargi ba. Wannan yana da muhimmanci wajen bambance bin diddigin wanda ake zargi bisa doka da kuma ɗaukar wani mutum a matsayin wanda zai maye gurbinsa.
A lokaci guda, jama’a su fahimci cewa hukumomin tsaro suna da ikon gudanar da bincike da ɗaukar matakan da doka ta ba su izini. Amma dole ne a tantance waɗannan matakai bisa hujjoji da dokokin da suka dace.
KAMMALAWA
Sashe na 30 na Dokar Gudanar da Shari’ar Manyan Laifuka ta Jihar Kano ta 2019 ya hana kama mutum a madadin wanda ake zargi.
Sashe na 31(2) kuma ya hana kama mutum kawai bisa saɓani na farar hula ko karya yarjejeniya.
Wannan ba yana nufin cewa duk wanda aka kama daga cikin dangin wanda ake zargi an kama shi ba bisa doka ba ne kai tsaye. Abin da ya kamata a tantance shi ne dalilin kamun, hujjojin da ake da su da kuma tanade-tanaden dokar da suka shafi lamarin.
Sanin doka da haƙƙoƙin jama’a na taimakawa wajen tabbatar da cewa ana gudanar da bincike da shari’a bisa ƙa’idojin da doka ta tanada.
TAMBAYAR ALFIJIR LABARAI GA JAMA’A
Shin kuna ganin ya kamata a ƙara wayar da kan jama’a game da Sashe na 30 na Dokar Gudanar da Shari’ar Manyan Laifuka ta Jihar Kano ta 2019, domin su fahimci bambancin kama wanda ake zargi da kama mutum a madadinsa?
SHARI’A SABANIN HANKALI
Za Mu Yi Bincike. Za Mu Yi Tambaya. Sannan Kuma Mu Bayyana Abin Da Doka Ta Ce.
📢 KU BI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
Kira/WhatsApp: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services