FITOWA TA 1
Assalamu alaikum warahmatullahi wabarakatuhu.
Da sunan Allah, Mai Rahama, Mai Jin Ƙai.
Godiya ta tabbata ga Allah, Ubangijin talikai. Tsira da amincin Allah su tabbata ga Annabi Muhammad ﷺ, da iyalansa da Sahabbansa baki ɗaya.
A yau, ALFIJIR LABARAI ta fara jerin darussa kan Arba’una Hadith, wato tarin hadisai 42 da fitaccen malamin hadisi, Imam Yahya bn Sharaf An-Nawawi, ya tattara.
Za mu fara da hadisin da ya yi magana kan niyya, domin yana daga cikin muhimman hadisai da malamai suke amfani da su wajen bayyana alaƙar niyya da ayyukan mutum.
HADISI NA 1: LAF AZIN LARABCI
عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ أَبِي حَفْصٍ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ يَقُولُ:
«إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى، فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ لِدُنْيَا يُصِيبُهَا أَوِ امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ»
FASSARAR HADISI DA HAUSA
Daga Sarkin Muminai, Abu Hafs Umar bn Khattab (RA), ya ce: Na ji Manzon Allah ﷺ yana cewa:
“Ayyuka suna bisa niyya, kuma kowane mutum yana da abin da ya yi niyya. Wanda hijirarsa ta kasance domin Allah da Manzonsa, to hijirarsa ta kasance domin Allah da Manzonsa. Wanda kuma hijirarsa ta kasance domin wata duniya da zai samu ko wata mace da zai aura, to hijirarsa ta kasance ne zuwa ga abin da ya yi hijira dominsa.”
Mai rawaito: Umar bn Khattab (RA).
Madogara: Sahih al-Bukhari, Hadisi na 1; Sahih Muslim, Hadisi na 1907. Hadisi na farko ne a cikin tarin Arba’una Hadith na Imam Nawawi.
1. MENENE NIYYA?
Niyya ita ce manufar da mutum ya ƙudura a zuciyarsa wajen aikata wani abu.
A Musulunci, niyya tana da muhimmanci wajen ibada da sauran ayyuka. Tana taimaka wa mutum ya gane dalilin da ya sa yake aikata wani abu, da kuma abin da yake fatan samu ta hanyar aikinsa.
Misali, mutane biyu za su iya bayar da sadaka. Ɗaya yana neman yardar Allah, ɗayan kuma yana son mutane su yaba masa. A zahiri, dukansu sun bayar da sadaka, amma manufarsu ta bambanta.
Wannan shi ne dalilin da ya sa Musulmi yake buƙatar kula da niyyarsa, ba tare da mantawa cewa aikin kansa ma dole ne ya dace da koyarwar Musulunci ba.
2. ME YA SA IMAM NAWAWI YA SA WANNAN HADISI A FARKO?
Hadisin yana koyar da wani babban ƙa’ida: niyya tana da muhimmanci wajen tantance ma’anar aikin da mutum ya yi da ladan da yake fata.
Ba wai ana nufin kyakkyawar niyya kaɗai za ta sa kowane aiki ya zama nagari ba. Aiki yana buƙatar ya kasance halal kuma ya dace da abin da Allah da Manzonsa ﷺ suka koyar.
Saboda haka, mutum ya haɗa abubuwa biyu: kyakkyawar niyya da aikata abin da yake daidai.
3. HIJIRA A MATSAYIN MISALI
Manzon Allah ﷺ ya kawo hijira a matsayin misali domin bayyana yadda manufar mutum take da muhimmanci.
Hijira a wannan hadisi tana nuna cewa mutane na iya yin aiki iri ɗaya a zahiri, amma manufarsu ta bambanta.
Wanda ya yi hijira domin Allah da Manzonsa ﷺ yana neman yardar Allah. Wanda kuma ya yi ta domin wata moriyar duniya, zai samu abin da ya yi niyya dominsa.
Wannan yana koya mana cewa ba koyaushe za a iya auna manufar mutum ta hanyar kallon aikinsa kawai ba. Allah ne Ya fi sanin abin da ke cikin zukatan bayinsa.
4. DARUSSA GUDA BIYAR DAGA HADISIN
Darasi na farko: Mu binciki niyyarmu.
Kafin mu fara wani aiki, mu tambayi kanmu dalilin da ya sa muke son yin sa. Shin muna neman yardar Allah ne, ko kuma muna son yabo da shahara kawai?
Darasi na biyu: Kyakkyawar niyya ta haɗu da aiki nagari.
Ba za a iya halatta abin da yake haram ta hanyar cewa an yi shi da kyakkyawar niyya ba. Dole ne manufar mutum da hanyar da ya bi su dace da koyarwar Musulunci.
Darasi na uku: Ayyukan yau da kullum ma suna buƙatar kyakkyawar manufa.
Mutum zai iya neman halal domin ciyar da iyalinsa, koyon ilimi domin amfanar da jama’a, ko taimaka wa mabukata domin neman yardar Allah. Waɗannan ayyuka suna da muhimmanci idan an yi su cikin halal da kyakkyawar niyya.
Darasi na huɗu: Mu guji riya.
Riya ita ce aikata ibada domin mutane su gani ko su yaba. Ya kamata mu nemi taimakon Allah wajen tsarkake zukatanmu, mu kuma guji mayar da ayyukan alheri hanyar neman yabo kawai.
Darasi na biyar: Allah Ya san abin da ke cikin zukatanmu.
Mutane na iya ganin abin da muka aikata, amma ba lallai ne su san ainihin manufarmu ba. Saboda haka, mu kula da gyaran zuciya da gaskiya a ayyukanmu.
5. YADDA ZA MU AIKATA DARUSSAN A RAYUWARMU
A yau, za mu iya amfani da wannan hadisi ta hanyoyi masu sauƙi:
– Idan za mu je aiki, mu yi niyyar neman halal da ciyar da iyalinmu.
– Idan za mu nemi ilimi, mu yi niyyar amfanar da kanmu da al’umma.
– Idan za mu taimaka wa wani, mu yi hakan cikin alheri ba tare da cutar da shi ko wulaƙanta shi ba.
– Idan za mu yi ibada, mu yi ƙoƙarin tsarkake niyyarmu domin Allah.
– Idan muka lura muna son yabo fiye da yadda ya kamata, mu tuna da muhimmancin ikhlasi.
6. MUHIMMIN TUNATARWA
Ba a umarce mu da yin watsi da duk wata moriyar duniya ba. Musulunci ya halatta neman halal da biyan buƙatun rayuwa. Abin da hadisin yake jaddadawa shi ne muhimmancin manufar mutum da abin da ya yi niyya a aikinsa.
Haka kuma, ba mu da ikon yanke hukunci kan abin da ke cikin zuciyar wani ba tare da hujja ba. Mu fara da gyara kanmu, mu kuma yi wa wasu nasiha cikin hikima.
DARASIN DA ZA MU ƊAUKA A YAU
Niyya tana da muhimmanci, amma niyya kaɗai ba ta maye gurbin aikin da ya dace ba.
Mu yi ƙoƙarin haɗa kyakkyawar niyya da aiki na halal, mu nisanci riya, mu kuma riƙa tambayar kanmu ko ayyukanmu suna dacewa da abin da Allah Ya yarda da shi.
ADDU’AR RUFЕWA
Ya Allah, Ka gyara niyyoyinmu, Ka tsarkake zukatanmu, Ka kuma taimake mu wajen aikata ayyukan alheri cikin ikhlasi da gaskiya.
Ya Allah, Ka tsare mu daga riya, girman kai da neman yabo daga mutane. Ka ba mu ilimi mai amfani, aiki nagari da ikon bin koyarwar Annabinka Muhammad ﷺ.
Ya Allah, Ka sanya ayyukanmu su zama sanadin samun yardarka, Ka gafarta mana kurakuranmu, Ka kuma kyautata ƙarshen rayuwarmu.
Amin, Ya Rabbal Alamin.
MADOGARORI
1. Imam An-Nawawi, Al-Arba’una An-Nawawiyyah, Hadisi na 1.
2. Sahih al-Bukhari, Hadisi na 1.
3. Sahih Muslim, Hadisi na 1907.
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services