RUWA A GONA, RIBA A ALJIHUN MANOMI? BINCIKEN AYYUKAN BAN-RUWA DA ƘALUBALEN AMFANAR MANOMA A KANO

IMG 153124 101126 1794321096294

NOMA TUSHEN ARZIKI

FITOWA TA 6

Daga madatsun ruwa zuwa rijiyoyin burtsatse da injinan ban-ruwa: shin ayyukan da aka sanar suna kai ruwa ga manoma a lokacin da suke buƙata?

Ruwa na daga cikin muhimman abubuwan da noma ke buƙata. A lokacin damina, manoma da dama kan dogara da ruwan sama wajen noman amfanin gona. Amma idan damina ta ƙare, samun ruwa na iya zama babban ƙalubale ga waɗanda ke son ci gaba da noma a lokacin rani.

A Jihar Kano, inda ake noman albasa, tumatir, barkono, karas, shinkafa da sauran kayan amfanin gona, hanyoyin ban-ruwa na iya taka muhimmiyar rawa wajen tsawaita lokacin noma da samar da abinci.

A shekarar 2026, an samu rahotanni kan ayyukan gyaran madatsun ruwa, faɗaɗa hanyoyin ban-ruwa, samar da rijiyoyin burtsatse da kuma gabatar da injinan ban-ruwa masu amfani da hasken rana.

Amma akwai tambaya mai muhimmanci: Shin ayyukan da aka sanar sun kai ga manoma yadda ya kamata, kuma shin waɗanda suka samu damar amfani da su suna samun ruwa a lokacin da suke buƙata?

A wannan fitowa ta shirin NOMA TUSHEN ARZIKI, Alfijir Labarai ta duba ayyukan da aka bayyana, tare da bambance abin da aka kammala, abin da ake ci gaba da yi da kuma abin da har yanzu yake buƙatar tabbatarwa.

1. MADATSUN TIGA, CHALLAWA GORGE DA KAFIN CHIRI: ME YA CANZA?

A ranar 24 ga Oktoba, 2026, jaridar Punch ta wallafa rahoto kan yadda wasu manoma da ke kusa da madatsun Tiga, Challawa Gorge da Kafin Chiri suka bayyana sauƙin samun ruwa bayan ayyukan gyaran hanyoyin ban-ruwa.

Rahoton ya nakalto Faruku Haruna, wani manomi a Kumfada, yana bayyana cewa a baya manoma kan tara kuɗi domin sayen leda da za su taimaka musu wajen tara ruwa domin ban-ruwa a gonakinsu.

Ya ce bayan inganta tsarin ban-ruwan, manomi zai iya buɗe bawul ɗin ruwa, ruwan ya shiga gonarsa.

Rahoton ya kuma bayyana cewa samun ruwa ya ba wasu manoma damar noman karas, albasa, tumatir da barkono, tare da ƙoƙarin faɗaɗa noma zuwa shinkafa da alkama.

Wannan bayani yana nuna irin amfanin da gyaran hanyoyin ruwa zai iya samarwa a wuraren da aka samu damar yin amfani da tsarin.

Sai dai bayanin manoman da aka tattauna da su ba ya tabbatar da cewa dukkan manoman da ke kusa da waɗannan madatsun sun samu ruwa. Har yanzu akwai buƙatar samun bayanan da za su nuna yawan manoman da ke amfana da kuma filayen da tsarin ya kai gare su.

2. AYYUKAN BAN-RUWA A MADATSUN RUWA: GIRMAN ABIN DA AKA TSARA

Wani rahoto na Vanguard da aka wallafa a ranar 25 ga Oktoba, 2026, ya yi bayani kan ayyukan da Hukumar Ecological Project Office ta tanada ƙarƙashin Ofishin Sakataren Gwamnatin Tarayya.

Rahoton ya bayyana ayyukan ban-ruwa a madatsun Tiga, Challawa Gorge da Kafin Chiri.

Bayanan aikin sun nuna cewa an ware:

– Tiga: Hekta 875 a sassan Yakasai, Gawama da Guriya.
– Challawa Gorge: Hekta 240.
– Kafin Chiri: Hekta 164.91.

Jimillar yankunan da aka ware domin waɗannan ayyuka ta kai hekta 1,279.91.

Ayyukan sun ƙunshi manyan magudanan ruwa, ƙananan hanyoyin rarraba ruwa, hanyoyin kai ruwa zuwa gonaki da sauran kayayyakin aikin ban-ruwa.

Manufar waɗannan ayyuka ita ce samar da damar noman rani ta hanyar kai ruwa zuwa wuraren da aka tsara.

Amma akwai bambanci tsakanin filin da aka ware domin aikin ban-ruwa da filin da aka kammala, aka kai masa ruwa kuma manoma ke nomansa a zahiri.

Saboda haka, ba za mu iya cewa dukkan hekta 1,279.91 sun riga sun koma gonakin da ake noma ba, sai an samu bayanan da suka tabbatar da hakan.

3. RIJIYOYIN BURTSATSE 5,380 DA INJANIN BAN-RUWA 5,380: WAƊANNE NE SUKA AMFANA?

Rahoton Vanguard na ranar 25 ga Oktoba, 2026, ya bayyana wani shirin samar da rijiyoyin burtsatse 5,380 da injinan ban-ruwa 5,380, wanda ya ware gidaje 16,140 a matsayin waɗanda aka yi niyyar su amfana.

Shirin yana ƙarƙashin ayyukan Ecological Project Office, tare da wasu ayyuka a wurare daban-daban na Kano.

Rahoton ya bayyana cewa shirin ya kai matsakaicin kammalawa na kashi 99.7 cikin 100, bisa bayanin da ke cikin takardar hukumar.

Sai dai wannan adadi yana buƙatar ƙarin bayani: shin kammala aikin na nufin an huda rijiyoyin ne, an kawo injinan, an girka su, ko kuma an tabbatar cewa suna aiki kuma manoma suna amfani da su?

Ba abu ɗaya ba ne a ce an samar da injin, kuma a ce an girka shi, yana aiki, sannan manoma suna samun ruwan da suke buƙata.

Saboda haka, kafin mu tabbatar da cewa gidaje 16,140 sun amfana, akwai buƙatar samun bayanan da ke nuna adadin rijiyoyin da aka kammala, injinan da aka girka da waɗanda ke aiki a halin yanzu.

4. INJANIN BAN-RUWA MASU AMFANI DA HASKEN RANA A GABASAWA DA KUMBOTSO

A ranar 2 ga Satumba, 2026, Ma’aikatar Yaɗa Labarai da Wayar da Kan Ƙasa ta Tarayya ta wallafa rahoto kan gabatar da fasahar injinan ban-ruwa masu amfani da hasken rana da Hukumar NASENI ta yi a wasu wurare na Kano.

Rahoton ya bayyana cewa an gabatar da fasahar a Fadamar Ruwan Tsamiya da ke Zakirai, Ƙaramar Hukumar Gabasawa, da kuma Tudun Kaba da ke kusa da kogi a Kumbotso.

Shirin yana gudana ne tare da haɗin gwiwar International Water Management Institute (IWMI).

A cewar hukumar, manufar fasahar ita ce rage dogaro da man fetur da dizal wajen gudanar da injinan ban-ruwa, wanda hakan zai iya taimakawa wajen rage wasu kuɗaɗen da manoma ke kashewa.

Hukumar ta kuma bayyana muhimmancin horar da manoma kan yadda za su yi amfani da fasahar yadda ya kamata.

Sai dai abin da wannan rahoto ya tabbatar shi ne gabatarwa da gwajin fasahar a wuraren da aka ambata. Ba hujja ba ce cewa an riga an rarraba irin waɗannan injina ga dukkan manoman Kano, ko kuma cewa an tabbatar da cikakken amfaninsu a dukkan wuraren.

5. GWAMNATIN JIHAR KANO: AN MAYAR DA FIYE DA EKA 1,200 NA GONAKI CIKIN AMFANI

A ranar 3 ga Nuwamba, 2026, Voice of Nigeria ta wallafa rahoto kan bayanan da Kwamishinan Ma’aikatar Noma da Albarkatun Ƙasa ta Jihar Kano, Dakta Danjuma Mahmud, ya bayar game da ayyukan gwamnatin jihar.

A cewar kwamishinan, an dawo da fiye da eka 1,200 na gonaki cikin amfani ta hanyar gyaran wasu hanyoyin ban-ruwa da suka lalace.

Rahoton ya ambaci Jermambaka, Cibiyar Manoman Kadawa da Bunkure A da B, inda aka gudanar da share magudanan ruwa da gyaran hanyoyin ban-ruwa.

Kwamishinan ya kuma bayyana cewa haɗin gwiwar gwamnatin tarayya da shirin ATAPS da Bankin Raya Afirka ke tallafawa ya taimaka wajen dawo da fiye da wasu eka 200 cikin filayen ban-ruwa.

Wannan bayani ya shafi filayen da aka ce an dawo da su cikin amfani bayan gyaran kayayyakin aikin da suka lalace. Ba daidai ba ne a haɗa wannan adadi da dukkan filayen da ake shirin buɗewa nan gaba.

6. MADATSAR DONSHUSIYA DA ƘANANAN AYYUKAN BAN-RUWA 11

A cikin bayanan da kwamishinan ya bayar, an kuma bayyana cewa Gwamnatin Jihar Kano na gudanar da babban aikin madatsar ruwa a Donsushiya.

Aikin ana sa ran zai samar da damar ban-ruwa a kusan hekta 500. A lokacin da kwamishinan ya bayar da bayanin, an ce aikin madatsar ya kai kusan kashi 40 cikin 100 na kammalawa, yayin da hanyar shiga wurin mai tsawon kilomita 14 ta kammala.

Haka kuma, kwamishinan ya bayyana cewa an samu amincewar ƙananan ayyukan madatsun ruwa da ban-ruwa 11 a wasu ƙananan hukumomi.

Ya bayyana cewa an biya diyya a wasu wurare, yayin da ’yan kwangila suka fara aiki a wasu daga cikinsu.

Wannan yana nuna cewa ba dukkan waɗannan ƙananan ayyukan ne aka kammala ba. Saboda haka, ya kamata a bambanta ayyukan da aka amince da su, waɗanda aka fara da kuma waɗanda suka kammala.

7. ME YA SA SAMUN RUWA KAƊAI BA YA WADATARWA?

Samun ruwa muhimmin mataki ne, amma ba shi kaɗai ne ke tabbatar da nasarar noman rani ba.

Manomi na iya samun ruwa, amma ya fuskanci wasu ƙalubale kamar:

– Kuɗin sayen injin ban-ruwa ko kuɗin gudanar da shi.
– Kuɗin gyaran injina da magudanan ruwa.
– Rashin isasshen taki, iri da sauran kayan aikin gona.
– Rashin horo kan amfani da ruwa yadda ya kamata.
– Rashin kasuwa ko ƙarancin farashin amfanin gona.
– Matsalar sufuri da ajiya bayan girbi.

Haka kuma, idan ba a kula da hanyoyin ban-ruwa yadda ya kamata ba, toshewar magudana ko lalacewar injina na iya hana manoma samun amfanin da ake sa ran samu daga aikin.

Saboda haka, aikin samar da ruwa ya kamata ya zo tare da tsarin kula da kayayyakin aikin, horar da manoma da kuma tabbatar da cewa suna samun damar kai amfanin gonarsu kasuwa.

8. WAƊANNE TAMBAYOYI YA KAMATA A AMSA?

Bayanan da muka samu sun nuna cewa ana gudanar da ayyuka daban-daban na ban-ruwa a Kano. Amma akwai tambayoyi da har yanzu suke buƙatar amsa:

1. Nawa daga cikin rijiyoyin burtsatse 5,380 aka kammala kuma aka tabbatar suna aiki?
2. Nawa daga cikin injinan ban-ruwa 5,380 aka girka kuma aka bai wa manoma?
3. Waɗanne al’ummomi ne suka samu damar amfani da waɗannan kayan aiki?
4. Shin manoma suna samun ruwa a kai a kai, ko kuwa ana samun matsalar rarraba ruwa?
5. Wa ke da alhakin kula da injina da gyaran magudanan ruwa?
6. A madatsun Tiga, Challawa Gorge da Kafin Chiri, hekta nawa ne a yanzu ake iya ban-ruwa a zahiri?
7. A wuraren da aka gabatar da injinan hasken rana, manoma nawa ne suka fara amfani da fasahar bayan gwajin da aka yi?
8. Shin gyaran hanyoyin ban-ruwa ya rage kuɗin noman rani ga manoma?

Waɗannan tambayoyi za su taimaka wajen bambance abin da aka sanar da abin da manoma suka samu a zahiri.

Noman rani na iya taimaka wa manoma wajen ci gaba da samar da abinci bayan damina, amma hakan yana buƙatar ingantaccen tsarin samun ruwa, hanyoyin ban-ruwa da kulawa ta dindindin.

Bayanan da muka duba sun nuna cewa ana gudanar da ayyukan gyaran madatsun ruwa, samar da rijiyoyin burtsatse, injinan ban-ruwa da gwajin fasahar hasken rana a wasu wurare na Kano.

Sai dai har yanzu akwai buƙatar ƙarin bayanai domin sanin adadin ayyukan da aka kammala, waɗanda ke aiki da kuma yawan manoman da suke amfana da su.

A ƙarshe, nasarar aikin ban-ruwa ba za ta tsaya ga adadin rijiyoyin da aka huda ko magudanan da aka gina ba. Za a auna ta ne da ko manomi yana samun ruwa a lokacin da yake buƙata, ko yana iya noman amfanin gona, da kuma ko aikin yana taimaka masa wajen samun abin dogaro.

NOMA TUSHEN ARZIKI
Mu Bincika. Mu Tambaya. Mu Bayyana Abubuwan da Muka Gano.

*ALFIJIR LABARAI — Bincike, gaskiya da ci gaban al’umma.

BAYANAN TUSHE

1. Punch, 24 Oktoba 2026 — Kano farmers hail FG’s irrigation projects.
2. Vanguard, 25 Oktoba 2026 — Food, Floods, Erosion: 16,140 households targeted with 5,380 tubewells, dams, irrigation projects in Kano.
3. Federal Ministry of Information and National Orientation, 2 Satumba 2026 — NASENI Deploys Solar Irrigation Systems to Transform Agriculture in Kano.
4. Voice of Nigeria, 3 Nuwamba 2026 — Kano Recovers Over 1,200 Acres Through Irrigation Projects.

📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI

Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.

📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA

WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835

🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag

📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f

ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce

© 2026 Alfijir Labarai Media Services

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *