TABA KA LASHE — DAGA NAFDAC
FITOWA TA 8
11 Nuwamba 2026
Magungunan kashe ƙwari suna taka muhimmiyar rawa wajen kare amfanin gona daga kwari da cututtuka. Amma amfani da magungunan da aka haramta, waɗanda ba su da rajista ko kuma yin amfani da magungunan da aka amince da su ba bisa ƙa’ida ba na iya jefa lafiyar manoma da masu sayen abinci cikin haɗari.
A Najeriya, Hukumar Kula da Ingancin Abinci da Magunguna (NAFDAC) ta sake bayyana damuwarta kan ci gaba da yaɗuwar magungunan kashe ƙwari da aka haramta, waɗanda ba su da rajista ko kuma aka sauya musu hanyar amfani ba tare da izini ba.
A sanarwar da hukumar ta fitar ranar 9 Oktoba 2026, ta bayyana matakan da take ɗauka na dakile wannan matsala, tare da bayyana wasu bincike da ta gudanar kan ragowar sinadaran kashe ƙwari a wake.
To, mene ne ainihin abin da ke faruwa? Ta yaya waɗannan sinadarai za su iya shafar abincin da jama’a ke ci, kuma mene ne ya kamata a yi domin kare lafiyar masu sayen abinci?
1. An haramta wasu sinadarai, amma har yanzu ana samun su
NAFDAC ta bayyana cewa wa’adin dakatarwa da aka tsara wa wasu sinadaran kashe ƙwari ya ƙare, kuma daga ranar 1 Janairu 2026 ba a yarda a ci gaba da ƙera su, shigo da su, rarrabawa, sayarwa ko amfani da su a Najeriya ba, bisa matakan da hukumar ta kammala.
Sinadaran da aka ambata sun haɗa da Paraquat, Chlorpyrifos da Atrazine.
Wannan mataki ya biyo bayan bitar da hukumar ta yi kan wasu sinadaran kashe ƙwari, bisa la’akari da illolinsu ga lafiyar ɗan Adam da muhalli.
Haka kuma, NAFDAC ta bayyana takunkumi kan fakitin Dichlorvos (DDVP) mai girman mililita 100. An hana shigo da wannan girman fakiti, ƙerarsa da sayar da shi a kasuwannin buɗe ido da manyan shagunan sayar da kayayyaki. Sauran girman fakitin da aka amince da su suna ƙarƙashin ƙa’idojin hukumar.
Ya kamata a fahimci cewa wannan takunkumi ya shafi takamaiman girman fakitin Dichlorvos da hanyoyin sayar da shi, ba wai an haramta dukkan nau’o’in sinadarin ba.
2. An kama magungunan kashe ƙwari sama da ₦800m
A cewar NAFDAC, a shekarar 2025 ta kama magungunan kashe ƙwari da aka haramta waɗanda darajarsu ta haura ₦800 miliyan a jihohin Ogun, Ondo, Osun da Oyo.
Hukumar ta kuma bayyana cewa tsakanin Satumba 2024 zuwa Yuli 2026, ayyukan bincike da tilasta bin doka a yankin Arewa maso Yamma sun kai ga kama, tare da karɓar wasu kayayyaki masu ɗauke da sinadarin Paraquat.
Jimillar kwali 2,974 aka kama ko aka katse hanyarsu, waɗanda darajarsu aka kiyasta kusan ₦148.7 miliyan.
Haka kuma, an kama kwali 120 na magungunan da ke ɗauke da Chlorpyrifos, waɗanda darajarsu ta haura ₦17 miliyan.
A wani aikin daban a Jihar Kebbi, hukumar ta ce ta katse kwali 5,619 na Paraquat, wanda ya kai lita 67,428, da kuma kwali 500 na kayayyakin Atrazine.
Waɗannan alkaluma suna nuna cewa har yanzu akwai ƙalubale wajen hana magungunan da aka haramta shiga kasuwannin Najeriya.
3. An rufe wuraren ƙera magunguna ba bisa ƙa’ida ba a Kano
A wani mataki na musamman, NAFDAC ta bayyana cewa a watan Yuli 2026 ta rufe wasu wuraren ƙera magungunan kashe ƙwari guda huɗu a Bichi, Jihar Kano.
Hukumar ta ce a yayin aikin an gano kayayyakin da ba su da tambarin da ya dace, sinadarai da ake amfani da su wajen ƙera magunguna da kuma kayan marufi da aka danganta da samar da magungunan kashe ƙwari ba bisa ƙa’ida ba.
Wannan lamari yana tayar da tambayoyi kan yadda ake sa ido kan wuraren ƙera magungunan noma, hanyoyin shigo da sinadarai da kuma yadda ake hana kayayyakin da ba su da izini shiga kasuwannin manoma.
Hukumar ta kuma bayyana cewa an kama wasu waɗanda ake zargi da hannu a ayyukan karya doka, kuma aƙalla shari’a guda tana gaban kotu domin gurfanarwa.
Sai dai kasancewar an kama mutum ko an buɗe shari’a ba ya nufin an riga an tabbatar da laifinsa; wannan hukunci yana hannun kotu ne.
4. An gano ragowar sinadaran kashe ƙwari fiye da matakan da aka amince da su a wake
Wani abin damuwa da NAFDAC ta bayyana shi ne sakamakon wani binciken kasuwa da ta gudanar kan wake.
Hukumar ta ce binciken ya gano ragowar wasu sinadaran kashe ƙwari, ciki har da Pyrethroids da Dimethoate, a wasu samfuran wake, inda adadinsu ya zarce matakan da aka amince da su na kare lafiyar jama’a.
NAFDAC ta bayyana cewa Dimethoate na iya kasancewa cikin magungunan da ake amfani da su wajen kula da amfanin gona a gona, amma ba a amince da amfani da shi wajen adana busasshen wake bayan girbi domin hana ƙwari lalata shi ba.
Haka kuma, wasu nau’o’in Pyrethroids na iya kasancewa cikin sinadaran da aka amince da amfani da su wajen adana amfanin gona bayan girbi, amma dole ne a bi ƙa’idojin amfani da su da lokacin jira da aka tsara.
Wannan yana nuna cewa amincewa da amfani da wani sinadari a gona ba yana nufin an amince da amfani da shi wajen adana amfanin gona bayan girbi ba.
Saboda haka, nau’in sinadari, amfanin gonar da aka amince a yi amfani da shi a kai, adadinsa da lokacin amfani da shi duk suna da muhimmanci wajen kare lafiyar masu sayen abinci.
5. Ta yaya rashin bin ƙa’ida zai iya cutar da masu sayen abinci?
A cewar NAFDAC, akwai hanyoyi da dama da rashin bin ƙa’idojin amfani da magungunan kashe ƙwari zai iya jawo haɗari.
Daga cikinsu akwai:
– Yin amfani da magani fiye da adadin da aka rubuta a jikin kwalinsa.
– Yin amfani da maganin a kan amfanin gona ko kwarin da ba a amince da shi domin yaƙar su ba.
– Girbe amfanin gona kafin cikar lokacin jira da ake buƙata bayan fesa magani.
– Haɗa sinadarai daban-daban ba tare da bin umarnin masana’anta ko ƙwararru ba.
– Ajiye magungunan kusa da abinci, ruwan sha ko kayan abincin dabbobi.
– Sake amfani da kwalaben magungunan kashe ƙwari wajen ajiye ruwa ko wasu abubuwan amfanin gida.
– Zubar da ragowar magunguna da kwalabensu ba bisa ƙa’ida ba.
Idan aka yi amfani da magungunan kashe ƙwari ba daidai ba, ragowar sinadarai na iya kasancewa a kan amfanin gona ko cikinsa. Idan adadinsu ya zarce matakan da aka amince da su, hakan na iya jefa lafiyar masu cin abincin cikin haɗari.
Wannan ba yana nufin duk amfanin gona da aka fesa wa magani yana da illa ba ne. Abin da ya fi muhimmanci shi ne a yi amfani da magungunan da aka amince da su, bisa ƙa’ida da kuma bin lokacin jira kafin girbi.
6. Waɗanne matakai NAFDAC ke ɗauka?
NAFDAC ta ce tana ci gaba da ƙarfafa ayyukan sa ido, bincike da tilasta bin doka domin dakile shigo da magungunan kashe ƙwari ba bisa ƙa’ida ba.
Hukumar ta kuma bayyana cewa ta horar da fiye da dillalan kayan aikin noma 2,000 domin inganta sanin ƙa’idojin sayarwa da amfani da magungunan kashe ƙwari.
A wani shiri na ƙarfafa sa ido, NAFDAC ta ce tana shirin faɗaɗa ofisoshin bincike da tilasta bin doka na shiyya daga uku zuwa shida, domin samun damar gudanar da ayyuka a dukkan shiyyoyin siyasa shida na ƙasar.
Sauran matakan da hukumar ta bayyana sun haɗa da rajistar magungunan kashe ƙwari, binciken wuraren ƙera su da adana su, gwajin inganci a dakunan gwaje-gwaje, sa ido a iyakokin ƙasa da kuma wayar da kan manoma da dillalai.
Duk da haka, nasarar waɗannan matakai za ta dogara ne da yadda za a tabbatar da cewa magungunan da aka haramta ba sa shiga kasuwa, ana bin dokoki kuma manoma suna samun sahihin bayani kan magungunan da aka amince da amfani da su.
7. Shin NAFDAC kaɗai ke da alhakin tabbatar da ingancin amfanin gona?
A nan akwai wani muhimmin bayani da ya kamata jama’a su fahimta.
NAFDAC tana da alhakin kula da magungunan kashe ƙwari da kuma abincin da aka sarrafa ko aka yi wa alama a ƙarƙashin dokokinta. Amma kula da dukkan amfanin gona danye tun daga gona yana buƙatar haɗin gwiwar hukumomi daban-daban.
Hukumar ta bayyana cewa tana sa ido kan wasu nau’o’in amfanin gona danye ta hanyar bincike, amma kare ingancin abinci daga gona zuwa kasuwa na buƙatar haɗin gwiwar hukumomin noma, muhalli, lafiya da sauran hukumomin da abin ya shafa.
Wannan yana nufin cewa ba za a iya ɗora dukkan nauyin tabbatar da ingancin amfanin gona ga NAFDAC kaɗai ba. Akwai buƙatar tsarin haɗin gwiwa da zai tabbatar da cewa ana kiyaye ƙa’idoji tun daga lokacin shuka amfanin gona har zuwa lokacin da ya isa hannun mai saye.
8. Tambayoyin da wannan bincike ke tayarwa
Bayan bayanan da NAFDAC ta fitar, akwai wasu tambayoyi da ya kamata a ci gaba da neman amsarsu:
1. Ta yaya magungunan kashe ƙwari da aka haramta ke ci gaba da samun hanyar shiga kasuwannin Najeriya?
2. Waɗanne matakai ake ɗauka domin tabbatar da cewa dillalai da manoma ba sa amfani da sinadaran da aka haramta?
3. Shin akwai isassun wuraren gwajin ragowar sinadarai a amfanin gona kafin a kai shi kasuwa?
4. Ta yaya za a tabbatar da cewa manoma a yankunan karkara suna samun bayanan da suka dace kan amfani da magungunan kashe ƙwari?
5. Wane tsari ne ake da shi domin sa ido kan amfanin gona daga gona har zuwa kasuwa?
Waɗannan tambayoyi suna da muhimmanci saboda kare lafiyar masu sayen abinci ba zai yiwu ba idan aka tsaya kawai kan kama magungunan da aka haramta bayan sun shiga kasuwa.
Kammalawa
Noman zamani na buƙatar amfani da magungunan kashe ƙwari a wasu lokuta, amma dole ne a yi amfani da waɗanda aka amince da su, bisa adadin da ya dace da kuma bin lokacin jira kafin girbi.
Bayanan da NAFDAC ta wallafa sun nuna cewa akwai ƙoƙarin dakile magungunan da aka haramta, amma kuma akwai ƙalubalen da suka shafi shigo da su, ƙera su, sayar da su da kuma rashin bin ƙa’idojin amfani da su.
Kare lafiyar jama’a ba aikin NAFDAC kaɗai ba ne. Manoma, dillalai, hukumomin gwamnati da masu sayen abinci duk suna da rawar da za su taka.
Domin abincin da ya isa farantinmu ya fara ne daga gona. Idan ba a kula da abin da ake amfani da shi a gona ba, lafiyar mai sayen abinci ma za ta iya shiga haɗari.
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services
