Matasa na Neman Aiki, Kamfanoni na Neman Ƙwararru: Ina Matsalar Tsarin Koyar da Sana’o’i a Najeriya?

IMG 172207 151126 1794759734702

Fitowa ta 10 | Bincike na Musamman daga Alfijir Labarai

A Najeriya, akwai dubban matasa da ke neman aikin yi, yayin da a wasu sassan tattalin arzikin ƙasar kamfanoni ke bayyana wahalar samun ma’aikatan da ke da ƙwarewar fasaha da gogewar aikin da suke buƙata.

Wannan ya haifar da wata tambaya mai muhimmanci: idan matasa na neman aiki, amma masu ɗaukar ma’aikata na neman ƙwararru, ina matsalar take?

Shin cibiyoyin koyar da sana’o’i suna koyar da abubuwan da kasuwar aiki ke buƙata? Shin horon da ake bayarwa yana haɗa koyarwa da aiki a zahiri? Kuma shin akwai haɗin gwiwa tsakanin hukumomin horo da kamfanonin da za su ɗauki waɗanda suka kammala?

Wannan bincike na Alfijir Labarai ya duba bayanan kasuwar aiki da nazarce-nazarcen ƙwararru domin gano gibin da ke tsakanin horon sana’a da bukatun tattalin arzikin Najeriya.

1. Saɓanin da ke tsakanin masu neman aiki da masu neman ƙwararru

Rahoton GIZ mai suna Employment and Labour Market Analysis 2025 – Nigeria ya bayyana cewa Najeriya na fuskantar matsalar rashin daidaituwa tsakanin ƙwarewar da ma’aikata suke da ita da irin ƙwarewar da kamfanoni ke buƙata.

Rahoton ya bayyana cewa wasu kamfanoni a masana’antu, gine-gine, kiwon lafiya da fasahar sadarwa suna fuskantar matsalar samun ma’aikatan da ke da ƙwarewar fasaha da gogewar aiki da ake buƙata.

A gefe guda kuma, akwai mutane masu neman aiki waɗanda ba su da ƙwarewar da ta dace da guraben aikin da ake da su.

Rahoton ya kuma nuna cewa wasu masu digiri na jami’a na iya samun matsalar rashin aikin yi duk da matakin karatunsu, saboda rashin daidaituwar fannin da suka karanta da bukatun kasuwa ko ƙarancin ƙwarewar aiki.

Wannan yana nuna cewa takardar shaidar karatu ko horo kaɗai ba lallai ta wadatar ba; abin da mutum zai iya yi da abin da ya koya yana da matuƙar muhimmanci.

2. Me bayanan guraben ayyukan yi ke nunawa?

Cibiyar Nazarin Tattalin Arziki da Zamantakewa ta Najeriya (NISER) ta wallafa rahoton Quarterly Job Vacancy Analysis na zangon farko na shekarar 2026.

Rahoton ya nazarci guraben ayyukan yi 778 da aka tallata tsakanin Janairu da Maris 2026.

Binciken ya nuna cewa:

– Sashen ayyukan hidima ne ya fi samun guraben aikin yi a cikin tallace-tallacen da aka nazarta.
– Guraben aikin sun fi karkata zuwa yankin Kudu maso Yamma.
– An samu ƙarancin damar aiki a wasu muhimman sassa kamar noma da fasahar sadarwa.
– Akwai ƙarancin guraben aikin matakin farko ga masu neman fara aiki.

NISER ta kuma wallafa rahoton zangon biyu na 2026, wanda ya nazarci tallace-tallacen guraben ayyukan yi 660 tsakanin Afrilu da Yuni. Wannan ya nuna cewa akwai buƙatar ci gaba da tattara bayanan kasuwar aiki domin fahimtar sauye-sauyen da ke faruwa.

Sai dai yana da muhimmanci a fahimci cewa waɗannan rahotanni sun dogara ne kan guraben ayyukan da aka tallata, ba dukkan ayyukan da ake samu a Najeriya ba. Saboda haka, ba za a ɗauke su a matsayin cikakken adadin ayyukan yi na ƙasa baki ɗaya ba.

3. Wace irin ƙwarewa ce kamfanoni ke nema?

Rahoton GIZ ya nuna cewa akwai buƙatar ƙara ƙwararrun ma’aikatan fasaha a fannoni daban-daban.

Daga cikin sana’o’in da rahoton ya yi nuni da ƙalubalen samun ƙwararru a cikinsu akwai:

– Aikin lantarki.
– Aikin famfo.
– Kafinta.
– Gyaran motoci da amfani da na’urorin tantance matsalolin motoci.
– Sana’o’in fasaha a masana’antu da gine-gine.
– Ƙwarewar fasahar sadarwa.

Sai dai buƙatun kasuwa ba su tsaya kan iya amfani da kayan aiki kawai ba. Masu ɗaukar ma’aikata na kuma buƙatar ma’aikatan da ke iya warware matsaloli, sadarwa da abokan aiki, bin ƙa’idojin aiki da kuma amfani da fasahar zamani.

Wannan yana nufin cewa horon sana’a ya kamata ya haɗa ƙwarewar hannu da ilimin gudanar da aiki.

4. Shin tsarin koyar da sana’o’i yana dacewa da bukatun kasuwa?

Wani bincike na Athena Centre for Policy and Leadership mai taken Nigeria’s TVET System: Aligning Skills, Industry and Employment, wanda aka wallafa ranar 12 Oktoba 2026, ya bayyana cewa tsarin koyar da sana’o’i a Najeriya bai samu cikakkiyar alaƙa da kasuwar aiki ba.

Binciken ya nuna cewa matsalar ba yawan waɗanda ake horarwa kaɗai ba ce, sai dai yadda ake haɗa waɗannan matakai:

1. Gano sana’o’in da kasuwa ke buƙata.
2. Tsara manhajar horo bisa waɗannan buƙatu.
3. Samar da kayan aiki da malamai masu ƙwarewa.
4. Ba ɗalibai damar yin aiki a zahiri.
5. Tantance ƙwarewar waɗanda suka kammala.
6. Haɗa su da kamfanoni ko damar kafa sana’a.
7. Bibiyar sakamakon da suka samu bayan horo.

Binciken ya kuma nuna cewa akwai ƙalubalen haɗin kai tsakanin hukumomin da ke gudanar da shirye-shiryen horo, musamman wajen daidaita ƙa’idojin takardun shaida da bayanan sakamakon horo.

Wannan nazari ne na cibiyar manufofi, ba rahoton hukuma ba. Muna gabatar da shi a matsayin ra’ayi da sakamakon binciken cibiyar.

5. Me ya sa haɗin gwiwar kamfanoni da cibiyoyin horo yake da muhimmanci?

Idan cibiyar horo tana koyar da sana’ar da ba ta dace da abin da kamfanoni ke buƙata ba, ɗalibin da ya kammala zai iya fuskantar wahalar samun aiki duk da takardar shaidar da ya samu.

Saboda haka, kamfanoni bai kamata su jira sai an kammala horon sannan su fara duba waɗanda suka kammala ba.

Ya kamata su shiga tun daga farkon tsarin horo ta hanyar:

– Bayyana irin ƙwarewar da suke buƙata.
– Taimakawa wajen tsara manhajar koyarwa.
– Samar da damar koyon aiki a wuraren sana’a.
– Taimakawa wajen tantance ƙwarewar ɗalibai.
– Samar da guraben koyon aiki ko damar ɗaukar waɗanda suka kammala.

Wannan zai taimaka wajen rage tazarar da ke tsakanin abin da ake koyarwa da abin da ake buƙata a wuraren aiki.

6. Abin da shirin TVET zai iya koya daga wannan bincike

Gwamnatin Tarayya ta ƙaddamar da shirin Technical and Vocational Education and Training (TVET) domin bai wa matasa ƙwarewar sana’o’i.

Sai dai bincikenmu na nuna cewa babban ma’aunin nasarar shirin bai kamata ya tsaya kan yawan masu rajista, waɗanda suka fara horo ko waɗanda suka kammala ba.

Ya kamata a kuma bincika:

– Shin sana’o’in da ake koyarwa suna cikin waɗanda kasuwa ke buƙata?
– Shin kayan aikin horo sun dace da fasahar da ake amfani da ita a yau?
– Shin ɗalibai suna samun damar yin aiki a zahiri?
– Shin kamfanoni suna shiga cikin tsarin horon?
– Shin waɗanda suka kammala suna samun aikin yi ko kafa sana’o’insu?

Waɗannan tambayoyi ne za su taimaka wajen auna sakamakon shirin TVET.

7. Abin da ya kamata a gyara

Bisa bayanan da aka tattara, akwai wasu matakai da za su iya taimaka wajen inganta koyar da sana’o’i a Najeriya.

Na farko: A riƙa gudanar da binciken bukatun kasuwar aiki kafin zaɓar sana’o’in da za a koyar.

Na biyu: A ƙarfafa haɗin gwiwar cibiyoyin horo da kamfanoni masu zaman kansu.

Na uku: A tabbatar da cewa ɗalibai suna samun isasshen horon aiki a zahiri, ba koyarwar aji kaɗai ba.

Na huɗu: A sabunta kayan aikin koyarwa bisa sauye-sauyen fasaha.

Na biyar: A kafa tsarin bibiyar waɗanda suka kammala horo domin sanin ko sun samu aiki, sun kafa sana’a ko suna buƙatar ƙarin tallafi.

Na shida: A tabbatar da cewa takardun shaidar ƙwarewa suna da inganci kuma masu ɗaukar ma’aikata suna iya fahimtar irin ƙwarewar da mai takardar ya mallaka.

8. Tambayoyin da har yanzu ke buƙatar amsa

Duk da bayanan da aka samu, akwai wasu tambayoyi da ke buƙatar ƙarin bincike:

– Waɗanne sana’o’i ne kamfanoni suka fi buƙata a halin yanzu?
– Shin cibiyoyin TVET suna koyar da waɗannan sana’o’in yadda ya kamata?
– Kamfanoni nawa ne ke taimakawa wajen tsara manhajar horo?
– Shin akwai isassun kayan aikin koyar da sana’o’in fasaha?
– Nawa daga cikin waɗanda suka kammala horo ke samun aikin yi a sana’ar da suka koya?
– Wane tsari ake da shi domin bibiyar sakamakon waɗanda suka kammala?

Alfijir Labarai zai ci gaba da neman amsoshin waɗannan tambayoyi daga hukumomi, cibiyoyin horo, masu ɗaukar ma’aikata da matasan da abin ya shafa.

Kammalawa

Matsalar aikin yi a Najeriya ba za a iya warware ta da ƙara yawan masu neman aiki ko ƙara yawan cibiyoyin horo kawai ba.

Abin da ake buƙata shi ne tsarin koyar da sana’o’i da zai fahimci bukatun kasuwa, ya samar da ƙwarewar da ake buƙata, ya haɗa ɗalibai da wuraren aiki, sannan ya tabbatar da cewa horon da aka bayar ya haifar da sakamako.

Domin idan matasa na neman aiki, kamfanoni kuma na neman ƙwararru, akwai buƙatar bincika inda haɗin tsakanin horo da kasuwar aiki ya lalace.

Ba yawan waɗanda aka horar ne kaɗai ke nuna nasarar shiri ba; ainihin nasara ita ce ƙwarewar da ta kai mutum ga aiki mai amfani da dogaro da kai.

Alfijir Labarai – Accurate • Timely • Trusted.

Manazarta

1. GIZ — Employment and Labour Market Analysis 2025: Nigeria.
2. NISER — Q1 2026 Job Vacancy Analysis Report.
3. NISER — Q2 2026 Job Vacancy Analysis Report.
4. Athena Centre for Policy and Leadership — Nigeria’s TVET System: Aligning Skills, Industry and Employment, 12 October 2026.

📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI

Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.

📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA

WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835

🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag

📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f

ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce

© 2026 Alfijir Labarai Media Services

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *