Hawan Sallah a Kano: Tarihin Durbar, Al’adun Sarauta da Gadon Hausawa

IMG 160756 151126 1794755285159

KOWA YA BAR GIDA!
Al’adu, Tarihi da Gadonmu

Fitowa ta 10

Idan aka ambaci al’adun gargajiya na Kano, ɗaya daga cikin abubuwan da suka fi shahara shi ne Hawan Sallah, wanda aka fi sani da Durbar.

Wannan biki na gargajiya yana haɗa jerin mahaya dawaki, kayan sarauta, kiɗan gargajiya, masu riƙe da sarautu da sauran alamomin tarihi da al’adun masarautar.

Amma Durbar ba wai bikin kallon dawaki ne kawai ba. Yana ɗauke da tarihin mulki, fasahohin gargajiya, sana’o’in hannu da tsarin zamantakewar al’umma da aka riƙa koyarwa daga tsara zuwa tsara.

A wannan fitowa ta 10 ta shirin Kowa Ya Bar Gida!, Alfijir Labarai ta binciki tarihin Durbar, nau’o’in hawanin sarauta da aka danganta da shi, muhimmancin sana’o’in gargajiya da kuma matakan da ake buƙata domin kare wannan gado.

1. Menene Durbar?

Durbar wani babban jerin gwanon gargajiya ne da ake gudanarwa a Kano a lokacin bukukuwan Eid al-Fitr da Eid al-Adha.

A bayanin da UNESCO ta wallafa, an bayyana Durbar na Kano a matsayin babban taron gargajiya da kan haɗa dubban mahaya dawaki, tare da maza da mata da ke tafiya a ƙasa.

Sarkin Kano da manyan jami’an fadarsa, masu riƙe da sarautu da sauran mahalarta suna taka muhimmiyar rawa a cikin jerin gwanon.

Durbar yana da tsari da ma’ana fiye da abin da ake iya gani a lokacin bikin. Yana nuna martabar sarauta, ƙwarewar hawa doki, kayan ado na gargajiya da alaƙar masarauta da al’ummomin da ke ƙarƙashinta.

2. Tarihin Durbar da dangantakarsa da masarautar Kano

Tarihin Durbar yana da alaƙa da tsarin sarauta da al’adun masarautun Hausawa na Arewacin Najeriya.

A cikin tarihin Kano, hawan dawaki da jerin gwanon sarauta suna da alaƙa da nuna martabar masarauta, tsarin mulki da rawar da masu riƙe da sarautu ke takawa.

Duk da haka, akwai buƙatar bambanta tarihin Durbar gaba ɗaya da tarihin wasu hawanin da ke cikinsa. Ba a samu isasshiyar hujjar da za ta tabbatar da cewa mutum guda ne ya ƙirƙiro dukkan tsarin Durbar a Kano ba.

Abin da kundin tarihin Masarautar Kano ya danganta da zamanin Sarkin Kano Muhammadu Rumfa, wanda ya yi sarauta daga 1463 zuwa 1499, shi ne tarihin Hawan Daushe.

Saboda haka, ya fi dacewa a ce zamanin Rumfa yana da muhimmiyar alaƙa da tarihin Hawan Daushe, ba tare da jingina masa ƙirƙirar dukkan Durbar ba.

3. Nau’o’in hawanin da ke cikin al’adar Durbar ta Kano

Binciken kundin tarihin Masarautar Kano ya kawo wasu hawanin sarauta da ake dangantawa da bukukuwan Durbar. Daga cikinsu akwai:

A. Hawan Sallah

Wannan shi ne hawan da ake gudanarwa a lokacin bukukuwan Sallah.

A wannan rana, Sarkin Kano da masu riƙe da sarautu da sauran mahaya dawaki suna shiga cikin jerin gwanon da ke da alaƙa da filin Idi da fadar masarauta.

Hawan Sallah yana daga cikin fitattun abubuwan da ke nuna martabar masarautar Kano da al’adun da suka gada.

B. Hawan Daushe

Ana danganta tarihin Hawan Daushe da zamanin Sarkin Kano Muhammadu Rumfa.

Bisa wasu labaran baka, wani bawan Sarki mai suna Daushe ya kamu da rashin lafiya a lokacin Sallah. An ce Sarki ya amince da buƙatarsa ta yin wani hawan domin faranta masa rai.

Daga baya, Hawan Daushe ya samu alaƙa da ziyartar Babban Ɗaki, gidan Mai Babban Ɗaki, wato mahaifiyar Sarki a tsarin sarautar gargajiya.

Yana da muhimmanci a bayyana cewa labarin Daushe labari ne da aka danganta da majiyoyin baka, ba cikakken bayani da aka tabbatar da dukkan sassan tarihinsa ta takardun zamanin ba.

C. Hawan Nassarawa

Hawan Nassarawa yana daga cikin hawanin da aka danganta da tarihin masarautar Kano bayan mamayar Birtaniya a shekarar 1903.

An danganta kafa wannan hawan da Sarkin Kano Abbas, inda ake kai gaisuwa da girmamawa ga gwamnatin mulkin mallaka a lokacin.

A tsarin da ya biyo baya, hawan ya samu alaƙa da ziyartar fadar gwamnatin jiha da kuma nuna dangantakar masarauta da hukumomin gwamnati.

Wannan hawan yana nuna yadda al’adun sarauta suka riƙa sauyawa bisa yanayin siyasa da tsarin mulki na zamani.

D. Hawan Dorayi

Hawan Dorayi yana daga cikin hawanin da ake dangantawa da ƙarshen bukukuwan Sallah.

An danganta shi da ziyartar yankin Dorayi da gaisawa da al’ummomin yammacin Kano.

Bayanan tarihin Masarautar Kano sun danganta ci gaban wannan al’ada da zamanin Sarkin Kano Abdullahi Bayero, wanda ya yi sarauta daga 1920 zuwa 1953.

Wannan hawan yana nuna alaƙar masarauta da al’ummomin da ke wajen tsakiyar tsohon birnin Kano.

4. Batun Hawan Fanisau: Shin wani hawan ne dabam?

A yayin binciken tarihin Durbar, an kuma ci karo da sunan Hawan Fanisau a wasu rubuce-rubucen bincike da rahotannin kafafen yaɗa labarai.

Wasu bayanai sun danganta Hawan Fanisau da liyafa ko taron sarauta ga masu riƙe da sarautu.

Sai dai akwai bambancin yadda wasu majiyoyi ke lissafa hawanin. Kundin tarihin Masarautar Kano ya kawo Hawan Sallah, Hawan Daushe, Hawan Nassarawa da Hawan Dorayi a cikin bayanin hawanin, yayin da wasu rubuce-rubuce suka ambaci Hawan Fanisau.

Ba mu samu isasshiyar hujja a wannan matakin da za ta tabbatar da cewa Hawan Fanisau yana cikin jerin guda huɗu da UNESCO ta yi magana a kansu ba.

Saboda haka, ba za mu haɗa Hawan Fanisau da Hawan Dorayi a matsayin hawan guda ɗaya ba, kuma ba za mu bayyana cewa lallai yana cikin jerin hawanin guda huɗu na UNESCO ba.

Wannan batu yana buƙatar ƙarin bayani daga kwamitin Durbar na Kano da Masarautar Kano.

5. Alamomi da kayan gargajiya da ke cikin Durbar

Durbar yana ɗauke da abubuwa da dama waɗanda kowannensu ke da matsayi a tsarin al’adun gargajiya.

– Dawaki: Suna daga cikin manyan alamomin hawan, kuma yadda ake shirya su yana nuna ƙwarewar masu kula da dawaki.
– Kakaki: Ana amfani da shi a wasu bukukuwan sarauta da sanarwar fada.
– Ganguna da tambari: Suna da alaƙa da sanarwa, jerin gwanon sarauta da sauran al’adun gargajiya.
– Kayan doki: Akwai kayan ado da ake amfani da su wajen ƙawata dawaki.
– Kayan sarauta: Tufafi da kayan ado na mahaya da masu riƙe da sarautu suna nuna matsayin mahalarta a tsarin masarauta.

Waɗannan abubuwa ba kayan ado kawai ba ne; suna ɗauke da fasahohi da ilimin da ake koyarwa daga tsara zuwa tsara.

6. Sana’o’in gargajiya da Durbar ke taimakawa wajen adanawa

Ɗaya daga cikin muhimman abubuwan da UNESCO ta jaddada shi ne yadda Durbar ke taimakawa wajen ci gaba da wanzuwar sana’o’in gargajiya.

Daga cikin sana’o’in da ke da alaƙa da Durbar akwai:

– Sana’ar fata.
– Saƙa.
– Rini.
– Ɗinkin kayan ado.
– Ƙera ƙarfe.
– Shirya dawaki da kayan hawansu.
– Hawa doki da kaɗe-kaɗe na gargajiya.

UNESCO ta bayyana cewa ana koyar da yawancin waɗannan ƙwarewa ta hanyar koyon aiki kai tsaye, inda masu ƙwarewa ke koyar da matasa a cikin ƙungiyoyi da al’ummominsu.

Wannan yana nuna cewa Durbar ba bikin shekara-shekara kawai ba ne; yana taimakawa wajen adana ilimi da sana’o’in da za su iya zama tushen dogaro da kai.

7. Durbar da haɗin kan al’umma

Durbar na haɗa mutane daga ƙabilu, jinsi da shekaru daban-daban.

Al’umma na shiga cikin shirya bikin, gudanar da shi ko kallon jerin gwanon. Haka kuma, jerin gwanon masarauta kan ratsa wasu unguwanni domin girmama gudummawar al’ummomin wajen ci gaban birni.

Wannan yana nuna yadda al’adun gargajiya za su iya zama hanyar ƙarfafa zamantakewa, fahimtar juna da haɗin kan al’umma.

8. Durbar ya samu karɓuwa daga UNESCO

A shekarar 2024, Kwamitin UNESCO mai kula da kare gadon al’adun gargajiya marasa ƙarfi ya amince da sanya Durbar in Kano cikin Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity.

Wannan mataki ya nuna muhimmancin Durbar a matsayin wani ɓangare na gadon al’adu na duniya.

UNESCO ta bayyana cewa Durbar na Kano yana da jerin gwanaye guda huɗu, waɗanda kowannensu ke da nasa lokaci, manufarsa da kayan sawa na musamman.

Sai dai bayanin UNESCO da muka duba bai lissafa sunayen waɗannan jerin gwanaye guda huɗu kai tsaye ba. Saboda haka, jerin sunayen da muka gabatar a sama ya fito ne daga kundin tarihin Masarautar Kano, ba wai daga takardar UNESCO kai tsaye ba.

UNESCO ta kuma yi la’akari da hanyoyin da aka tsara domin kare Durbar, ciki har da koyar da matasa, shirya tarurrukan horo, tattara bayanan tarihi da adana hotuna da bidiyoyi.

Wannan amincewa ba tana nufin cewa aikin kare Durbar ya ƙare ba ne. A maimakon haka, tana ƙara muhimmancin tabbatar da cewa al’adar ta ci gaba da wanzuwa.

9. Waɗanne ƙalubale ne ke buƙatar kulawa?

Duk da muhimmancin Durbar, akwai tambayoyi da ya kamata a ci gaba da bincika domin tabbatar da dorewarsa:

1. Shin ana koyar da matasa dabarun hawa doki da sauran fasahohin Durbar yadda ya kamata?
2. Shin masu sana’ar fata, rini, saƙa da ƙera kayan doki suna samun tallafin da zai taimaka musu ci gaba?
3. Shin ana adana hotuna, bidiyoyi da takardun tarihin tsoffin hawanin sarauta?
4. Wane tsari ake da shi na kare lafiyar mahaya, dawaki da masu kallo?
5. Shin an fara aiwatar da shirye-shiryen da aka gabatar wa UNESCO domin kare Durbar?
6. Wane irin rawar da matasa da masu sana’o’in gargajiya ke takawa wajen tsara makomar wannan gado?
7. Menene cikakken bambanci tsakanin Hawan Fanisau da Hawan Dorayi a tarihin masarautar?

Waɗannan tambayoyi suna buƙatar kulawar masarauta, gwamnati, masana tarihi da sauran masu ruwa da tsaki.

10. Me ya kamata a yi domin kare wannan gado?

Domin tabbatar da dorewar Durbar, akwai buƙatar:

– Ƙarfafa koyar da matasa tarihin Durbar da fasahohin da ke tattare da shi.
– Taimaka wa masu sana’o’in gargajiya da ke samar da kayan hawan.
– Adana tsoffin hotuna, bidiyoyi da takardun tarihin hawanin sarauta.
– Ƙarfafa bincike a jami’o’i da cibiyoyin tarihi.
– Samar da tsare-tsaren tsaro da kula da dawaki yayin bukukuwa.
– Tabbatar da cewa al’ummomin da ke da wannan gado suna cikin yanke shawarar yadda za a kare shi.
– Ci gaba da tattara bayanan tarihi domin bambance tsoffin al’adu da sauye-sauyen da suka biyo baya.

Kammalawa

Hawan Sallah ko Durbar a Kano ya wuce jerin gwanon dawaki da kayan ado. Tarihi ne, fasaha ce, sana’a ce, kuma wata hanya ce ta nuna yadda al’umma ke adana abubuwan da suka gada daga kakanninsu.

Tarihin Hawan Daushe, Hawan Nassarawa da Hawan Dorayi yana nuna cewa al’adun sarauta sun samu sauye-sauye a tsawon lokaci, bisa yanayin zamantakewa da tsarin mulki.

Amincewar UNESCO da Durbar a shekarar 2024 ta ƙara nuna muhimmancin wannan gado ga Kano da duniya baki ɗaya.

Amma babban aikin da ke gabanmu shi ne tabbatar da cewa wannan al’ada ba za ta tsaya a hotunan tarihi da bukukuwan Sallah kawai ba. Dole ne a ci gaba da koyar da ita, adana bayananta, tallafa wa masu sana’o’inta da miƙa ta ga al’ummomi masu zuwa.

Al’ada ba ta rayuwa da tunawa kawai; tana rayuwa ne idan an kiyaye ta, an koyar da ita, kuma an miƙa ta ga masu zuwa.

—

Majiyoyin bincike

1. UNESCO — Durbar in Kano, bayanin gadon al’adun gargajiya.
2. UNESCO — Hukuncin Kwamitin 19.COM 7.b.51, shekarar 2024.
3. Kundin tarihin Masarautar Kano — bayanan Hawan Sallah, Hawan Daushe, Hawan Nassarawa da Hawan Dorayi.
4. Ibrahim Ado-Kurawa — rubuce-rubucen tarihin hawanin sarauta na Kano.
5. Jami’ar Ahmadu Bello — binciken da ya ambaci Hawan Fanisau.
6. Premium Times — rahoton da ya ambaci Hawan Fanisau da Hawan Dorayi.

Alfijir Labarai — Accurate • Timely • Trusted

Kowa Ya Bar Gida! — Mu bincika tarihinmu, mu adana gadonmu.

📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI

Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.

📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA

WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835

🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag

📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f

ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce

© 2026 Alfijir Labarai Media Services

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *