SAUYIN YANAYI A AREWACIN NAJERIYA
FARI, AMBALIYA DA ZAFIN YANAYI — TASIRI GA RAYUWAR AL’UMMA
FITOWA TA BIYU
Ambaliya na daga cikin manyan ibtila’o’in da ke barazana ga rayuwar al’umma, musamman manoma, makiyaya, mata, yara da ƙananan ’yan kasuwa. Idan aka samu ambaliya, ba gidaje da gonaki kaɗai ake rasa wa ba; ana iya lalata hanyoyin sufuri, lalata sana’o’i, jefa iyalai cikin matsalar abinci da kuma ƙara haɗarin kamuwa da cututtuka.
A Najeriya, hukumomi sun yi ta fitar da gargadi da hasashen wuraren da ambaliya za ta iya shafa. Amma muhimmiyar tambaya ita ce: shin waɗannan gargadi suna sauyawa zuwa matakan kariya da suka isa ga al’ummomin da ke cikin haɗari?
A wannan fitowar, Alfijir Labarai ta mayar da hankali kan Kano da Jigawa, tare da duba bayanan hukumomin yanayi da na agajin gaggawa, da kuma bayanan da jami’an hukumomin suka bayyana wa manema labarai.
1. Hasashen NiMet: Bambancin yanayin ruwan sama a Arewa
Hukumar Kula da Yanayi ta Najeriya (NiMet) ta yi hasashen yanayin damina na shekarar 2026, inda ta nuna yiwuwar samun bambancin ruwan sama da tsawon lokacin damina daga yanki zuwa yanki.
A wasu sassan Arewa, hukumar ta yi gargadin yiwuwar tsawaita lokacin rashin ruwan sama, yayin da wasu yankuna kuma za su iya samun ruwan sama sama da matsakaicin adadin da aka saba samu.
A sabuntawar hasashenta ta Agusta zuwa Oktoba 2026, NiMet ta ambaci Kano, Katsina, Jigawa, Bauchi, Yobe, Borno, Sokoto, Kebbi da Zamfara cikin jihohin da ake hasashen samun ruwan sama na matsakaici zuwa sama da matsakaici.
Hukumar ta kuma jaddada muhimmancin kula da magudanan ruwa da ɗaukar matakan rage haɗarin ambaliya.
Wannan yana nuna cewa ba daidai ba ne a ɗauki yanayin dukkan Arewa a matsayin iri ɗaya. Dole ne a yi la’akari da bambancin yankuna, yanayin ƙasa da kuma sabbin hasashen da hukumomin kimiyya ke fitarwa.
2. NIHSA: Wuraren da aka gano suna cikin haɗarin ambaliya
Hukumar Kula da Ruwa ta Najeriya (NIHSA) ta fitar da taswirar haɗarin ambaliyar birane ta Oktoba zuwa Nuwamba 2026.
A cikin wuraren da taswirar ta ambata akwai:
Jihar Kano: Fagge, Dala, Ungogo, Tofa da Takai.
Jihar Jigawa: Hadejia, Malam Madori, Taura, Kafin Hausa da Ringim.
Jihar Borno: Maiduguri, Jere, Bama, Konduga da Dikwa.
Jihar Bauchi: Zaki, Alkaleri, Ningi da Gamawa.
Taswirar ta kuma nuna ƙiyasin zurfin ambaliyar da samfurin lissafin haɗari ya hango a wasu wurare. Misali, an nuna ƙiyasin mita 0.51 a Fagge, Dala da Ungogo a Kano, yayin da wasu wuraren Jigawa suka nuna ƙiyasin da ke tsakanin mita 0.41 da 0.50.
Yana da muhimmanci a jaddada cewa waɗannan ƙididdiga ƙiyasin haɗari ne daga tsarin lissafi. Ba hujja ba ce cewa ambaliya ta kai wannan zurfin a waɗannan wurare ko kuma ta riga ta faru a dukkan wuraren da aka ambata.
Abin da ya kamata hukumomin jihohi su yi shi ne amfani da wannan bayanin wajen tsara matakan kariya tun kafin aukuwar ibtila’i.
3. NEMA: Mutane 673,350 sun fuskanci ambaliya a Najeriya
Hukumar Ba da Agajin Gaggawa ta Ƙasa (NEMA) ta bayyana cewa, bisa bayanan da dashboard ɗinta ya nuna zuwa ranar 20 Oktoba 2026, ambaliya ta shafi mutane 673,350 a ƙananan hukumomi 134 na jihohi 28.
A cikin bayanan da hukumar ta bayar:
– Mutane 214,997 sun rasa matsugunansu.
– Mutane 245 sun rasa rayukansu.
– Lamarin ya shafi ƙananan hukumomi 134 a jihohi 28.
Waɗannan alkaluma na Najeriya baki ɗaya ne, ba na Arewacin Najeriya kaɗai ba.
Sanarwar da aka bayar ba ta ƙunshi cikakken rarrabuwar waɗannan alkaluma bisa jihohi ba. Saboda haka, ba za mu jingina adadin ga Kano, Jigawa ko sauran jihohin Arewa ba tare da samun bayanan da suka tabbatar da hakan ba.
Wannan shi ne dalilin da ya sa ake buƙatar NEMA ta riƙa fitar da cikakken bayanin waɗanda ambaliya ta shafa bisa jiha da ƙaramar hukuma, domin jama’a da masu bincike su iya fahimtar inda matsalar ta fi tsanani.
4. Kano: Guguwar ruwa ta kashe mutane 9, ta raba wasu 4,524 da matsugunansu
A ranar 4 Satumba 2026, jaridar PUNCH ta ruwaito bayanan Shugaban Hukumar Ba da Agajin Gaggawa ta Jihar Kano (KSEMA), Isyaku Kubarachi, dangane da illar guguwar ruwa da iska a jihar tsakanin Janairu da Agusta 2026.
Bisa bayanan da aka ruwaito daga shugaban hukumar:
– Mutane 9 sun rasa rayukansu.
– Mutane 49 sun samu raunuka.
– Mutane 4,524 sun rasa matsugunansu.
An ce lamarin ya shafi ƙananan hukumomi takwas: Gaya, Ajingi, Rimin Gado, Minjibir, Kabo, Bichi, Shanono da Kibiya.
Bichi ta kasance cikin wuraren da aka fi samun waɗanda abin ya shafa, da mutane 775, sai Minjibir da mutane 712, sannan Kibiya da mutane 630.
Shugaban KSEMA ya bayyana cewa hukumar ta kammala tantance wuraren da abin ya shafa, ta kuma miƙa rahotonta ga gwamnatin jihar domin ɗaukar matakan tallafa wa waɗanda lamarin ya shafa. A lokacin hirar, ya ce ana jiran kayan tallafi.
Sai dai bayanan da muka samu daga wannan sanarwa ba su tabbatar da adadin waɗanda suka karɓi tallafi daga baya ba, ko ranar da aka raba tallafin, ko kuma irin taimakon da aka bai wa kowanne rukuni.
Wannan ya bar mu da tambaya mai muhimmanci: Bayan kammala tantance mutanen 4,524 da aka ce sun rasa matsugunansu, wane mataki aka ɗauka domin taimaka musu?
5. Kano: Al’ummomi 178 cikin matsakaicin haɗarin ambaliya
A wani taron wayar da kan jama’a kan shirye-shiryen tunkarar ambaliya na shekarar 2026 da aka gudanar a Kano, an bayyana cewa al’ummomi 178 a ƙananan hukumomi 28 na jihar suna cikin matsakaicin haɗarin ambaliya.
A taron, wakilin NEMA ya yi magana kan muhimmancin shirya al’umma, isar da gargadi, gudanar da atisayen kwaikwayo da kuma tanadin kayan agajin gaggawa.
A jawabin da aka ruwaito daga gwamnatin Kano, an ambaci matakan da suka haɗa da:
– Share magudanan ruwa.
– Samar da kayan aiki ga ƙungiyoyin al’umma.
– Cire gine-ginen da ke toshe hanyoyin ruwa.
– Shirin dasa tsirrai miliyan 10.
Waɗannan bayanai sun nuna matakan da aka bayyana a matsayin shirye-shiryen gwamnati. Amma ba su tabbatar da cewa an kammala dukkan ayyukan ba.
Saboda haka, akwai buƙatar samun rahoton aiwatarwa da zai nuna adadin magudanan da aka share, wuraren da aka gyara, gine-ginen da aka cire da kuma yadda shirin dasa tsirrai ya gudana.
6. Jigawa: Al’ummomi 148 cikin matsakaicin haɗarin ambaliya
A ranar 4 Yuni 2026, NEMA ta bayyana cewa an gano al’ummomi 148 a ƙananan hukumomi 17 na Jigawa da ke cikin matsakaicin haɗarin ambaliya.
Shugaban Hukumar Ba da Agajin Gaggawa ta Jihar Jigawa (SEMA), Hannafi Yakubu, ya bayyana cewa gwamnatin jihar ta sayi kwale-kwalen gudun hijira da na agajin gaggawa guda 20 domin taimakawa wajen kwashe mutane daga wuraren da ambaliya za ta iya shafa.
A wani rahoto da Guardian Nigeria ta wallafa a ranar 26 Afrilu 2026, an ruwaito cewa Gwamnan Jigawa, Umar Namadi, ya amince da ware Naira miliyan 353 domin kayan aikin agajin gaggawa, ciki har da kwale-kwale 20, kayan tallafi da gyaran sansanonin ’yan gudun hijira.
Wajibi ne a bambanta amincewa da ware kuɗi da kuma tabbatar da kashe kuɗin. Haka kuma, sanar da sayen kayan aiki ba ya tabbatar da cewa an rarraba su ga dukkan wuraren da ake buƙata ko kuma suna aiki yadda ya kamata.
Saboda haka, bincikenmu na buƙatar samun ƙarin bayani kan wuraren da aka ajiye kwale-kwalen, yadda ake amfani da su da kuma al’ummomin da suka amfana da su.
7. Tallafin Jigawa ga waɗanda ambaliyar 2025 ta shafa
A ranar 31 Oktoba 2026, jaridar PUNCH ta ruwaito cewa gwamnatin Jigawa tare da haɗin gwiwar Gwamnatin Tarayya sun raba kayan agaji ga mutane 610 da aka tantance a matsayin waɗanda ambaliyar shekarar 2025 ta shafa.
An bayyana cewa wannan shi ne zagaye na biyu na tallafin.
Kayan da aka ruwaito an raba sun haɗa da shinkafa, taliya, man girki, katifu, barguna da wasu kayan aikin sana’a da noma, ciki har da injinan famfo, injinan niƙa, injinan ɗinki da kekunan ɗaukar kaya.
Wannan tallafi yana da muhimmanci ga waɗanda ambaliyar 2025 ta shafa. Amma bai kamata a haɗa shi da tallafin waɗanda ambaliyar 2026 ta shafa ba, domin abubuwa biyu ne daban.
Haka kuma, akwai buƙatar ƙarin bayani kan yadda aka tantance waɗanda suka samu tallafin, ko akwai waɗanda aka bari a baya da kuma yadda aka auna tasirin tallafin wajen taimaka wa iyalai su farfaɗo.
8. Abubuwan da har yanzu ke buƙatar ƙarin bayani
A bisa bayanan da muka iya tantancewa, akwai wasu muhimman batutuwa da ba mu samu cikakken amsarsu ba:
1. Nawa daga cikin mutanen 4,524 da guguwar ruwa ta shafa a Kano suka samu tallafi?
2. Wane kaso aka kammala na aikin share magudanan ruwa a Kano?
3. Shin an samar da cikakken tsarin isar da gargadin ambaliya ga al’ummomi 178 da aka gano suna cikin matsakaicin haɗari?
4. A ina aka ajiye kwale-kwalen agajin gaggawa 20 na Jigawa, kuma waɗanne al’ummomi ne za su amfana da su?
5. Shin Naira miliyan 353 da aka amince a ware a Jigawa an kashe su gaba ɗaya ko wani ɓangare ne kawai?
6. Ta yaya hukumomi ke tabbatar da cewa tallafi yana isa ga iyalai da suka rasa gidaje, gonaki da hanyoyin samun kuɗin shiga?
Waɗannan tambayoyi ba zargi ba ne. Su ne muhimman tambayoyin da ya kamata a amsa domin jama’a su fahimci yadda ake amfani da kuɗin jama’a da kuma irin kariyar da ake samarwa ga al’ummomin da ke cikin haɗari.
9. Abin da sauyin yanayi ke nufi ga al’ummomin Arewa
Fari, ambaliya da tsananin zafi na iya shafar noma, kiwo, samar da abinci, lafiyar jama’a da tattalin arzikin iyalai.
Amma bai kamata a jingina kowace ambaliya ko guguwar ruwa kai tsaye ga sauyin yanayi ba tare da binciken kimiyya da ya tabbatar da alaƙar ba.
Abin da za mu iya cewa shi ne, sauyin yanayi yana iya sauya tsarin ruwan sama da yanayin zafi, tare da ƙara wasu haɗurra ga al’ummomin da ba su da isasshen shiri. Tasirin kowane lamari kuwa yana buƙatar nazari bisa bayanan wurin da lokacin da abin ya faru.
Saboda haka, bincikenmu zai ci gaba da duba bayanan kimiyya, tasirin ibtila’o’i ga rayuwar al’umma da kuma ingancin matakan da hukumomi ke ɗauka.
10. Tambayoyin da Alfijir Labarai ke buƙatar amsawa daga hukumomi
Ga KSEMA da Gwamnatin Jihar Kano:
– Bayan tantance mutanen 4,524 da suka rasa matsugunansu, nawa ne suka samu tallafi?
– Wane irin tallafi aka bayar, kuma yaushe aka raba shi?
– Wane mataki aka ɗauka domin kare al’ummomi 178 da aka gano suna cikin matsakaicin haɗarin ambaliya?
– Nawa ne aka kashe wajen share magudanan ruwa, kuma waɗanne yankuna ne suka amfana?
– Wane matsayi shirin dasa tsirrai miliyan 10 ya kai?
Ga Jigawa SEMA da Gwamnatin Jihar Jigawa:
– A ina aka ajiye kwale-kwalen agajin gaggawa 20?
– Shin an kammala saye da rarraba kayan aikin da aka amince a ware musu Naira miliyan 353?
– Waɗanne al’ummomi ne suka amfana da shirye-shiryen kariya daga ambaliya?
– Wane tsari aka tanada domin taimaka wa waɗanda ambaliyar 2025 ta shafa da kuma waɗanda za su iya fuskantar ibtila’in 2026?
Ga NEMA, NIHSA da NiMet:
– Shin za a fitar da cikakken bayanin mutanen da ambaliya ta shafa bisa jiha da ƙaramar hukuma?
– Ta yaya hukumomin ke tabbatar da cewa gargadin yanayi yana isa ga manoma, makiyaya da mazauna ƙauyuka?
– Wane sabon hasashen yanayi ake da shi domin taimaka wa jihohi da al’umma su shirya?
Kammalawa
Bayanan da muka tattara sun nuna cewa ambaliya ta shafi al’ummomi a Najeriya, kuma Kano da Jigawa na daga cikin jihohin da hukumomi suka gano wasu al’ummominsu suna cikin haɗari.
A Kano, bayanan da aka ruwaito daga KSEMA sun nuna asarar rayuka, raunuka da mutanen da suka rasa matsugunansu sakamakon guguwar ruwa da iska. A Jigawa kuma, an bayyana shirye-shiryen sayen kayan agajin gaggawa da kuma tallafin da aka bai wa wasu waɗanda ambaliyar 2025 ta shafa.
Sai dai babban abin da ya rage shi ne tabbatar da yadda waɗannan shirye-shirye suka koma aiki a zahiri, da kuma ko tallafi da kariya sun isa ga waɗanda suka fi buƙata.
Gargadin yanayi ba zai wadatar ba idan bai zama matakin kariya ba.
Alfijir Labarai za ta ci gaba da bibiyar wannan batu, tare da neman ƙarin bayanai daga hukumomi da kuma jin ra’ayoyin manoma, makiyaya da sauran al’ummomin da ibtila’in ya shafa.
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services
