ARBAUNA HADISI NA 4: HALITTAR ƊAN ADAM, ƘADDARA DA KYAKKYAWAN ƘARSHEN RAYUWA

IMG 105616 311026 1793440588766

GABATARWA

A wannan fitowa ta shirin ARBAUNA HADITH, za mu yi bayani kan Hadisi na 4 daga cikin Al-Arba’una An-Nawawiyyah. Hadisin yana magana ne kan matakan halittar ɗan Adam a cikin mahaifiyarsa, abubuwa huɗu da aka umurci mala’ika ya rubuta, da kuma muhimmancin kyakkyawan ƙarshen rayuwa.

Hadisin yana koyar da mu game da ƙaddarar Allah, alhakin ayyukanmu da kuma muhimmancin dagewa wajen aikata alheri har zuwa ƙarshen rayuwa.

1. MATANIN HADISI DA LARABCI

عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ ﷺ وَهُوَ الصَّادِقُ الْمَصْدُوقُ:

«إِنَّ أَحَدَكُمْ يُجْمَعُ خَلْقُهُ فِي بَطْنِ أُمِّهِ أَرْبَعِينَ يَوْمًا نُطْفَةً، ثُمَّ يَكُونُ عَلَقَةً مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ يَكُونُ مُضْغَةً مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ يُرْسَلُ إِلَيْهِ الْمَلَكُ فَيَنْفُخُ فِيهِ الرُّوحَ، وَيُؤْمَرُ بِأَرْبَعِ كَلِمَاتٍ: بِكَتْبِ رِزْقِهِ، وَأَجَلِهِ، وَعَمَلِهِ، وَشَقِيٌّ أَمْ سَعِيدٌ.

فَوَاللَّهِ الَّذِي لَا إِلَهَ غَيْرُهُ، إِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا إِلَّا ذِرَاعٌ، فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ، فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ فَيَدْخُلُهَا، وَإِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا إِلَّا ذِرَاعٌ، فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ، فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَيَدْخُلُهَا».

Madogara: Sahih Muslim, Hadisi na 2643.

2. FASSARAR HADISI ZUWA HAUSA

Abu Abdurrahman Abdullah bn Mas’ud (RA) ya ruwaito cewa Manzon Allah ﷺ, wanda yake mai gaskiya kuma aka tabbatar da gaskiyarsa, ya ba mu labari cewa:

“Lallai ana tattara halittar ɗayanku a cikin mahaifiyarsa na tsawon kwanaki arba’in yana cikin yanayin nutfah. Sannan ya zama ‘alaqah na tsawon makamancin wannan lokaci. Daga nan sai ya zama ‘mudghah’ na tsawon makamancin wannan lokaci. Sannan a aiko mala’ika gare shi, ya hura masa rai, kuma a umurce shi da rubuta abubuwa huɗu: arziƙinsa, ajalinsa, aikinsa da kuma ko zai kasance cikin masu sa’a ko marasa sa’a.

Na rantse da Allah, wanda babu abin bautawa da gaskiya sai Shi, lallai ɗayanku zai iya aikata ayyukan mutanen Aljanna har ya rage tsakaninsa da ita sai tazarar kamu ɗaya, sai abin da aka rubuta masa ya rigaye shi, ya aikata ayyukan mutanen Wuta, ya shiga cikinta. Haka kuma ɗayanku zai iya aikata ayyukan mutanen Wuta har ya rage tsakaninsa da ita sai tazarar kamu ɗaya, sai abin da aka rubuta masa ya rigaye shi, ya aikata ayyukan mutanen Aljanna, ya shiga cikinta.”

Lura: Wannan fassara ce ta ma’anar hadisin. Wasu lafuzza na iya bambanta tsakanin ruwayoyin Sahihul Bukhari da Sahih Muslim.

3. WANENE YA RUWAITO HADISIN?

Wanda ya ruwaito wannan hadisi shi ne Abdullah bn Mas’ud (RA), ɗaya daga cikin fitattun Sahabban Manzon Allah ﷺ, wanda aka san shi da zurfin ilimi da kusanci da koyarwar Annabi ﷺ.

Hadisin ya fara da kalmomin:

«وَهُوَ الصَّادِقُ الْمَصْدُوقُ»

Ma’ana: “Shi mai gaskiya ne, kuma wanda aka tabbatar da gaskiyarsa.”

Wannan yana nuna amincin Manzon Allah ﷺ da gaskiyar saƙon da ya isar wa al’umma.

4. SHARHI DA BAYANI KAN HADISIN

A. Matakan halittar ɗan Adam

Hadisin ya ambaci matakai uku na halittar ɗan Adam:

– Nutfah (نُطْفَة): Ɗigon ruwa da ke wakiltar farkon matakin halitta.
– ‘Alaqah (عَلَقَة): Wani mataki na halitta da kalmar Larabcin take nuni da shi.
– Mudghah (مُضْغَة): Wani mataki da aka kamanta da ɗan nama da aka tauna.

Ya kamata a bayyana waɗannan kalmomi bisa ma’anar lafazin Larabci, ba tare da jingina wa hadisin takamaiman bayanan kimiyya da ba a tabbatar da su ba.

Darasin da za mu koya shi ne cewa Allah ne Mahaliccinmu, kuma halittarmu tana nuna ikonSa da hikimarSa. Saboda haka, ya kamata mu kasance masu tawali’u da godiya ga Allah.

B. Hura rai da aikin mala’ika

Hadisin ya bayyana cewa ana aiko mala’ika wanda aka umurta ya hura rai, sannan ya rubuta abubuwa huɗu da aka ambata.

Wannan yana daga cikin al’amuran gaibu da muka yi imani da su bisa abin da Manzon Allah ﷺ ya sanar. Bai kamata mu ƙara bayanai game da gaibu sai da ingantacciyar hujja daga Alƙur’ani ko Sunnah ba.

C. Abubuwa huɗu da aka rubuta

Hadisin ya ambaci abubuwa huɗu:

1. Arziƙi: Abin da aka ƙaddara wa mutum na arziƙinsa.
2. Ajalin rayuwa: Lokacin da rayuwar mutum za ta ƙare.
3. Aiki: Ayyukan da mutum zai aikata a rayuwarsa.
4. Sa’a ko rashin sa’a: Abin da ya shafi makomar mutum a Lahira.

Wannan yana tunatar da mu cewa Allah Ya san komai, kuma babu abin da ke ɓuya gare Shi.

Amma imani da ƙaddara ba yana nufin mutum ya bar aiki ko ƙoƙari ba, kuma ba hujja ba ce ta aikata zunubi. Musulmi yana da alhakin ƙoƙarin aikata alheri, nisantar zunubi, neman gafarar Allah da roƙonSa Ya tabbatar da shi a kan gaskiya.

D. Muhimmancin kyakkyawan ƙarshen rayuwa

A ƙarshen hadisin, Manzon Allah ﷺ ya bayyana cewa mutum na iya aikata ayyukan mutanen Aljanna, amma daga baya ya aikata abin da zai kai shi ga Wuta. Haka kuma, wanda ya aikata munanan ayyuka zai iya tuba, ya gyara halinsa, kuma ya ƙare rayuwarsa cikin alheri.

Wannan yana koya mana cewa kada mu yi girman kai saboda ayyukan alherin da muka aikata, kuma kada mu yanke ƙauna daga rahamar Allah saboda zunuban da muka aikata.

Ba mu san ƙarshen rayuwar wani ko makomarsa a Lahira ba. Saboda haka, mu yi wa mutane nasiha cikin hikima, mu ƙarfafa su su tuba, kuma mu bar hukuncin ƙarshe ga Allah Maɗaukakin Sarki.

5. ALAƘAR HADISIN DA ALƘUR’ANI

A. Allah Ya halicci ɗan Adam a matakai daban-daban

Allah Maɗaukakin Sarki Ya ce:

﴿مَا لَكُمْ لَا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقَارًا ۝ وَقَدْ خَلَقَكُمْ أَطْوَارًا﴾

Ma’ana:

“Me ya same ku da ba ku girmama Allah yadda ya kamata? Alhali kuwa Ya halicce ku a matakai daban-daban.”

Madogara: Suratu Nuhu, ayoyi na 13–14.

Aya ta 13 tana magana kan girmama Allah, yayin da aya ta 14 take bayyana cewa Allah Ya halicci mutane a matakai daban-daban.

B. Kada a yanke ƙauna daga rahamar Allah

Allah Maɗaukakin Sarki Ya ce:

﴿قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ﴾

Ma’ana:

“Ka ce: Ya ku bayina waɗanda suka wuce gona da iri a kan kawunansu! Kada ku yanke ƙauna daga rahamar Allah. Lallai Allah Yana gafarta zunubai gaba ɗaya. Lallai Shi ne Mai gafara, Mai jin ƙai.”

Madogara: Suratuz-Zumar, aya ta 53.

Wannan aya tana ƙarfafa duk wanda ya aikata zunubi da ya tuba ya koma ga Allah, ba tare da ya yanke ƙauna daga rahamarSa ba.

6. DARUSSAN DA ZA MU KOYA DAGA HADISIN

1. Imani da ƙaddara: Musulmi ya yi imani cewa Allah Ya san komai, kuma babu abin da ke ɓuya gare Shi.
2. Tawali’u: Ya kamata mu tuna cewa Allah ne Ya halicce mu, don haka kada mu yi girman kai.
3. Ɗaukar alhakin ayyukanmu: Kada mu jingina zunubanmu ga ƙaddara domin guje wa alhakin abin da muka aikata.
4. Dagewa wajen aikata alheri: Kada mu dogara da ayyukanmu na baya kawai; mu ci gaba da neman yardar Allah.
5. Tuba da kyakkyawan fata: Duk wanda ya yi kuskure ya tuba da gaskiya, ya gyara halinsa, kuma ya nemi gafarar Allah.
6. Rashin yanke wa mutane hukunci: Ba mu san ƙarshen rayuwar wani ko makomarsa a Lahira ba.
7. Neman kyakkyawan ƙarshe: Mu roƙi Allah Ya tabbatar da mu a kan imani da biyayya gare Shi har zuwa ƙarshen rayuwarmu.

7. ABIN DA ZA MU KOYA A YAU

Ya kai ɗan’uwan Musulmi, kada ka yi amfani da ƙaddara a matsayin hujjar barin ibada ko aikata zunubi. Ka yi ƙoƙarin bin umarnin Allah, ka nisanci abin da Ya hana, ka tuba idan ka yi kuskure, kuma ka roƙi Allah Ya tabbatar da kai a kan gaskiya.

Kada ka raina mai zunubi, domin yana iya tuba ya gyara rayuwarsa. Kada kuma ka yi alfahari da ayyukanka na alheri, domin kowa yana buƙatar rahamar Allah.

Ka tuna cewa ba mu san abin da Allah Ya ƙaddara mana a gaibu ba. Saboda haka, mu yi aiki da abin da Allah Ya umarta, muna fatan samun rahamarSa.

8. ADDU’A

Ya Allah! Ka tabbatar da mu a kan imani da biyayya gare Ka.

Ya Allah! Ka taimake mu wajen aikata alheri, Ka nisantar da mu daga zunubai, Ka ba mu ikon tuba ta gaskiya idan mun yi kuskure.

Ya Allah! Ka sanya kyakkyawan aiki ya zama ƙarshen ayyukanmu. Ka karɓi tubanmu, Ka gafarta mana, iyayenmu da dukkan Musulmi.

Ya Allah! Ka ba mu kyakkyawan ƙarshen rayuwa, Ka tsare mu daga ɓata bayan shiriya, Ka kuma shigar da mu Aljannatul Firdaus ta rahamarKa.

Amin, Ya Rabbal Alamin.

9. MADOGARORI

– Imam An-Nawawi, Al-Arba’una An-Nawawiyyah, Hadisi na 4.
– Sahihul Bukhari, Hadisi na 3208.
– Sahih Muslim, Hadisi na 2643.
– Alƙur’ani Mai Girma: Suratu Nuhu, ayoyi na 13–14; Suratuz-Zumar, aya ta 53.

Lura: Lambobin hadisi na iya bambanta bisa bugu ko tsarin lissafin da aka yi amfani da shi.

KAMMALAWA

Hadisi na 4 yana tunatar da mu cewa rayuwarmu tana ƙarƙashin ilimi da ƙaddarar Allah, amma wannan ba ya kawar da wajibcin aikata alheri da guje wa zunubi. Ya kamata mu rayu cikin tsoron Allah da kyakkyawan fata ga rahamarSa, muna neman Ya tabbatar da mu a kan imani har zuwa ƙarshen rayuwarmu.

Allah Ya sa mu kasance cikin waɗanda suke aikata alheri, suke tuba idan sun yi kuskure, kuma suke gamawa da kyakkyawan ƙarshe.

📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI

Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.

📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA

WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835

🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag

📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f

ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce

© 2026 Alfijir Labarai Media Services

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *