FITOWA TA 7
Bismillāhir Rahmānir Rahīm.
Godiya ta tabbata ga Allah Maɗaukakin Sarki, Ubangijin talikai. Tsira da amincin Allah su tabbata ga Annabinmu Muhammad ﷺ, da iyalansa, da Sahabbansa, da duk waɗanda suka bi tafarkinsa da kyautatawa har zuwa Ranar Ƙarshe.
A darasinmu na bakwai cikin jerin hadisai arba’in na Imam Nawawi (RA), za mu yi nazari ne kan muhimmancin nasiha a Musulunci, da yadda take taimaka wa mutum wajen kyautata dangantakarsa da Allah, bin koyarwar Annabi ﷺ, yi wa shugabanni nasiha da kuma kyautata wa sauran al’umma.
Wannan hadisi yana ɗaya daga cikin hadisai masu girman matsayi a Musulunci, domin yana bayyana muhimmancin ikhlasi, gaskiya, amana da fatan alheri ga wasu.
1. RUBUTUN HADISI DA LARABCI
عَنْ أَبِي رُقَيَّةَ تَمِيمِ بْنِ أَوْسٍ الدَّارِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ قَالَ:
«الدِّينُ النَّصِيحَةُ».
قُلْنَا: لِمَنْ؟
قَالَ:
«لِلَّهِ، وَلِكِتَابِهِ، وَلِرَسُولِهِ، وَلِأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ، وَعَامَّتِهِمْ».
2. FASSARAR HADISI ZUWA HAUSA
Daga Abu Ruƙayya Tamim ɗan Aus Ad-Dari (RA), ya rawaito cewa Annabi ﷺ ya ce:
“Addini nasiha ne.”
Sai muka ce: Ga wa?
Ya ce:
“Ga Allah, da Littafinsa, da Manzonsa, da shugabannin Musulmi, da kuma sauran jama’arsu.”
Madogara: Sahihu Muslim, Hadisi na 55.
3. WANENE YA RAWAITO HADISIN?
Wanda ya rawaito wannan hadisi shi ne Sahabi Abu Ruƙayya Tamim ɗan Aus Ad-Dari (RA).
Imam Muslim ya rawaito hadisin a cikin Sahihinsa, kuma ana samunsa a matsayin Hadisi na 7 cikin jerin Al-Arba’una An-Nawawiyya na Imam Nawawi (RA).
Haka kuma, Abu Dawud da An-Nasa’i sun rawaito hadisin.
Hadisin sahihi ne, kuma malaman Musulunci sun yi bayani mai zurfi kan ma’anarsa da irin muhimmancin nasiha a rayuwar Musulmi.
4. MENENE MA’ANAR NASIHA?
Nasiha ba ta tsaya ga ba mutum shawara kawai ba. Tana ƙunshe da ikhlasi, gaskiya, fatan alheri, nisantar ha’inci da kuma ƙoƙarin taimaka wa wanda ake yi wa nasiha domin ya samu alheri.
Nasiha ta gari tana buƙatar kyakkyawar niyya da hikima. Bai kamata mutum ya yi amfani da ita wajen wulaƙanta wani, yaɗa sirrinsa ko neman kunyata shi ba.
Annabi ﷺ ya bayyana cewa nasiha tana da alaƙa da manyan fannoni biyar: Allah, Littafinsa, Manzonsa, shugabannin Musulmi da sauran al’umma.
5. BAYANIN FANNONIN NASIHA GUDA BIYAR
NA FARKO: NASIHA GA ALLAH
Nasiha ga Allah ba tana nufin ba Allah shawara ba ne, domin Allah Maɗaukakin Sarki ba ya buƙatar shawarar bayinsa.
Abin da ake nufi shi ne bauta wa Allah da ikhlasi, gaskata Shi, kada a haɗa Shi da kowa wajen bauta, a bi umarninsa, a nisanci abubuwan da Ya hana, sannan a yi godiya ga ni’imominsa.
Musulmi ya kamata ya yi ibada domin Allah, ba don neman yabo ko nuna kansa ga mutane ba.
Haka kuma ya kamata ya yi ƙoƙarin kiyaye gaskiya da amana a dukkan ayyukansa.
Darasi: Mu tsarkake niyyarmu, mu bauta wa Allah da gaskiya, kuma mu yi ƙoƙarin bin umarninsa a fili da ɓoye.
NA BIYU: NASIHA GA LITTAFIN ALLAH
Littafin Allah shi ne Alƙur’ani mai girma.
Nasiha ga Alƙur’ani tana nufin yin imani da cewa maganar Allah ce, girmama shi, karanta shi yadda ya dace, neman fahimtar ma’anarsa, yin aiki da koyarwarsa da kuma koyar da shi ga wasu bisa ingantacciyar fahimta.
Ba karanta Alƙur’ani kawai ake nufi ba, har ma da ƙoƙarin aiwatar da abin da yake koyarwa.
Idan Alƙur’ani ya umurce mu da adalci, mu yi ƙoƙarin kasancewa masu adalci. Idan ya hana mu cin dukiyar mutane ta hanyar da ba ta halatta ba, mu nisanci hakan.
Darasi: Mu riƙa karanta Alƙur’ani, fahimtar ma’anarsa gwargwadon iko, sannan mu yi aiki da koyarwarsa.
NA UKU: NASIHA GA MANZON ALLAH ﷺ
Nasiha ga Manzon Allah ﷺ tana nufin yin imani da manzoncinsa, gaskata saƙon da ya zo da shi, ƙaunarsa, girmama shi, bin Sunnarsa da kuma kiyaye koyarwarsa.
Ya kamata Musulmi ya yi ƙoƙarin kwaikwayon kyawawan halayen Annabi ﷺ, kamar gaskiya, amana, haƙuri, tausayi da adalci.
Haka kuma, ya kamata mu yi taka-tsantsan wajen yaɗa hadisai, kada mu jingina magana ga Annabi ﷺ ba tare da tabbatar da ingancinta ba.
Darasi: Ƙaunar Annabi ﷺ tana bayyana ta hanyar bin koyarwarsa da kiyaye Sunnarsa.
NA HUƊU: NASIHA GA SHUGABANNIN MUSULMI
Annabi ﷺ ya bayyana cewa nasiha tana kuma ga shugabannin Musulmi.
Wannan yana nufin yi musu fatan alheri, taimaka musu wajen aikata gaskiya, tunatar da su nauyin da ke kansu, da ba su shawara cikin hikima da mutuntawa.
Shugabanni suna da alhakin kiyaye amanar da aka ɗora musu, gudanar da al’amura bisa adalci da kuma kare haƙƙin jama’a.
Idan shugaba ya yi kuskure, nasiha gare shi tana iya haɗawa da nuna masa kuskuren cikin hanyar da ta dace, tare da hujja da kyakkyawar niyya.
Haka kuma, bai kamata shugaba ya riƙa karɓar yabo na ƙarya ba, ko ya ƙi gaskiya saboda kawai ta saɓa wa ra’ayinsa.
Ya kamata mu fahimci cewa biyayya ga shugabanni ba biyayya ce marar iyaka ba. Ba a bin wani mutum wajen aikata saɓon Allah.
Darasi: Mu yi wa shugabanni nasiha cikin hikima, mu ƙarfafa su wajen adalci, kuma mu kasance masu faɗin gaskiya ba tare da ƙarya ko zalunci ba.
NA BIYAR: NASIHA GA SAURAN AL’UMMA
Wannan sashe ya shafi sauran al’ummar Musulmi.
Ya kamata Musulmi ya kasance mai son alheri ga ɗan’uwansa, ya taimaka masa idan yana buƙata, ya koya masa abin da bai sani ba, ya tunatar da shi idan ya manta, kuma ya yi masa nasiha idan ya ga yana kuskure.
Nasiha ta gari tana buƙatar tausayi, hikima da kyakkyawar niyya.
Idan mutum ya yi kuskure, bai kamata mu yi gaggawar wulaƙanta shi ko yaɗa kuskurensa ba. Ya dace mu yi ƙoƙarin taimaka masa ya fahimci gaskiya, tare da kiyaye hakkinsa da mutuncinsa.
Haka kuma, mai nasiha ya kamata ya kasance a shirye ya karɓi nasiha daga wasu, domin babu wanda yake sama da kuskure sai Annabawa wajen isar da saƙon Allah.
Darasi: Mu kasance masu taimakon juna wajen gaskiya da alheri, kuma mu karɓi nasiha cikin tawali’u.
6. DARUSSA GUDA BIYAR DAGA HADISIN
Darasi na 1: Ikhlasi shi ne ginshiƙin ibada.
Ya kamata Musulmi ya tsarkake niyyarsa, ya yi ayyukansa domin neman yardar Allah, ba domin yabon mutane ba.
Darasi na 2: Alƙur’ani jagorar rayuwa ne.
Ya kamata mu karanta Alƙur’ani, mu nemi fahimtar ma’anarsa, sannan mu yi ƙoƙarin aiwatar da koyarwarsa.
Darasi na 3: Bin Sunnah yana daga cikin ƙaunar Annabi ﷺ.
Ya kamata mu koyi Sunnarsa daga ingantattun madogara, mu kuma yi ƙoƙarin aiwatar da ita a rayuwarmu.
Darasi na 4: Nasiha ga shugabanni tana taimaka wa al’umma.
Shugabanni suna buƙatar shawara da tunatarwa domin gudanar da ayyukansu cikin gaskiya da adalci. Su ma ya kamata su saurari shawarwari masu amfani.
Darasi na 5: Nasiha tana buƙatar hikima da tausayi.
Ba a yin nasiha domin kunyata mutane. Ana yin ta ne domin taimaka musu su fahimci gaskiya da gyara kuskurensu.
7. YADDA ZA MU AIWATAR DA HADISIN A RAYUWA
Za mu iya aiwatar da koyarwar wannan hadisi a fannoni daban-daban na rayuwa.
A cikin iyali: Iyaye su yi wa ‘ya’yansu nasiha cikin tausayi, yara kuma su girmama iyayensu. Ma’aurata su taimaki juna wajen gyara kuskure.
A wurin aiki: Ma’aikata su kasance masu gaskiya da amana, su taimaki juna wajen kyautata ayyuka, su kuma guji cin amana.
A kasuwanci: ‘Yan kasuwa su guji yaudara, su bayyana gaskiyar kayayyakinsu, su kiyaye yarjejeniyoyi da haƙƙin abokan hulɗarsu.
A aikin jarida: ‘Yan jarida su tabbatar da bayanai kafin wallafawa, su bambanta tsakanin abin da aka tabbatar da zargi, su guji yaɗa ƙarya, kuma su yi ƙoƙarin gyara kuskure idan ya faru.
A shugabanci: Shugabanni su saurari shawarwarin jama’a, su kiyaye amanar da aka ɗora musu, su gudanar da ayyukansu bisa doka da adalci.
A zamantakewa: Mu kasance masu son alheri ga juna, taimakon masu buƙata, kare mutuncin mutane da guje wa hassada da ƙiyayya.
8. TUNATARWA GA KANMU
Ya kai ɗan uwa Musulmi!
Ka tambayi kanka:
Shin ina bauta wa Allah da ikhlasi?
Shin ina karanta Alƙur’ani kuma ina ƙoƙarin aiki da koyarwarsa?
Shin ina bin Sunnah ta Annabi ﷺ?
Shin ina yi wa shugabanni da sauran jama’a nasiha cikin gaskiya da hikima?
Shin idan aka yi mini nasiha, ina sauraro da tawali’u ko kuwa ina ƙin karɓar gaskiya?
Mu tuna cewa nasiha ba makamin yaƙar mutane ba ce. Hanya ce ta taimakon juna wajen gaskiya, gyara da kyautata rayuwa.
Mu kasance masu son alheri ga kanmu da sauran al’umma. Mu yi nasiha da kyakkyawar niyya, mu kuma karɓe ta idan aka yi mana.
9. ADDU’AR RUFEWA
اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا مِنَ النَّاصِحِينَ الْمُخْلِصِينَ، وَارْزُقْنَا صِدْقَ الْقَوْلِ وَالْعَمَلِ، وَوَفِّقْنَا لِاتِّبَاعِ كِتَابِكَ وَسُنَّةِ نَبِيِّكَ ﷺ، وَأَصْلِحْ وُلَاةَ أُمُورِنَا وَعَامَّةَ الْمُسْلِمِينَ.
Ma’anar addu’ar:
Ya Allah, Ka sanya mu cikin masu yin nasiha da ikhlasi. Ka azurta mu da gaskiya a cikin magana da aiki. Ka ba mu ikon bin Littafinka da Sunnar Annabinka ﷺ. Ka gyara shugabanninmu da sauran al’ummar Musulmi.
Ya Allah, Ka sanya mu masu son alheri ga juna, Ka nisantar da mu daga ƙiyayya, hassada, yaudara da zalunci. Ka ba mu hikimar faɗin gaskiya da karɓar nasiha.
Amin, ya Rabbal Alamin.
Lura: Wannan addu’a addu’ar roƙo ce da aka tsara domin rufe darasin. Ba a jingina lafazinta kai tsaye ga Annabi ﷺ ba.
10. MADOGARAR HADISI
1. Sahihu Muslim, Hadisi na 55.
2. Sunan Abi Dawud, Hadisi na 4944.
3. Sunan An-Nasa’i, Hadisi na 4197.
4. Imam Nawawi, Al-Arba’una An-Nawawiyya, Hadisi na 7.
5. Imam Nawawi, Al-Minhaj Sharh Sahih Muslim, sharhin hadisin nasiha.
SAƘON ALFIJIR LABARAI
Nasiha ba cin mutunci ba ce. Nasiha ba ƙiyayya ba ce. Nasiha hanya ce ta taimakon juna wajen gaskiya, gyara da kyautata rayuwa.
Mu yi wa juna nasiha cikin hikima, mu karɓi nasiha cikin tawali’u, kuma mu kasance masu son alheri ga kowa.
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services
