1. Gabatarwa
Fushi wani yanayi ne da mutum kan shiga idan aka ɓata masa rai, aka cutar da shi ko kuma wani abu bai tafi yadda yake so ba. Jin fushi abu ne da kan faru ga ɗan Adam, amma abin da yake da muhimmanci shi ne yadda mutum yake sarrafa kansa a lokacin da fushin ya taso.
Musulunci bai koyar da mutum ya zama marar jin haushi ba, amma ya koya masa kada ya bar fushi ya rinjaye shi har ya aikata zalunci, ya furta kalaman da ba su dace ba ko ya jawo wa kansa da wasu matsala.
A wannan hadisi, Manzon Allah ﷺ ya ba wani mutum wata gajeriyar nasiha mai zurfin ma’ana: “Kada ka yi fushi.”
2. Matnin Hadisi a Larabci
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ أَنَّ رَجُلًا قَالَ لِلنَّبِيِّ ﷺ: أَوْصِنِي، قَالَ:
«لَا تَغْضَبْ».
فَرَدَّدَ مِرَارًا، قَالَ:
«لَا تَغْضَبْ».
3. Fassarar Hadisin a Hausa
Daga Abu Huraira (RA), ya ruwaito cewa wani mutum ya ce wa Annabi ﷺ:
“Ka yi mini wasiyya.”
Sai Annabi ﷺ ya ce masa:
“Kada ka yi fushi.”
Mutumin ya sake maimaita roƙonsa, amma Annabi ﷺ ya ci gaba da ba shi amsa cewa:
“Kada ka yi fushi.”
Tushen Hadisi: Sahih al-Bukhari, Hadisi na 6116.
4. Sharhin Hadisi
Na farko: Muhimmancin sarrafa fushi
Manzon Allah ﷺ ya maimaita wannan nasiha domin muhimmancinta. Fushi idan ya rinjayi mutum, yana iya sa ya furta kalaman da zai yi nadama a kansu, ya aikata abin da zai cutar da wasu, ko ya lalata dangantakar da aka daɗe ana ginawa.
Wasu mutane kan yi fushi har su zagi iyayensu, su ci mutuncin matansu ko mazajensu, su cutar da ’ya’yansu, su yi faɗa da maƙwabta ko su lalata dukiyarsu.
Wannan hadisi yana koya mana cewa bai kamata mutum ya bar fushinsa ya zama jagorarsa ba. Ya kamata ya yi ƙoƙarin sarrafa kansa, ya yi tunani kafin ya yi magana ko ya ɗauki mataki.
Na biyu: Kada fushi ya zama dalilin aikata zunubi
Fushi ba ya ba mutum izinin aikata zalunci. Ko da wani ya ɓata maka rai, bai kamata ka rama masa da zagi, duka, cin mutunci, ƙarya ko tauye masa haƙƙinsa ba.
Musulmi yana da alhakin kiyaye harshensa da hannunsa, musamman a lokacin da yake cikin fushi.
Allah Maɗaukakin Sarki Ya yaba wa waɗanda suke kame fushinsu kuma suke yafewa mutane.
Allah Ya ce:
وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ ۗ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ
Ma’ana:
“Waɗanda suke kame fushinsu, kuma suke yafewa mutane. Allah Yana son masu kyautatawa.”
(Surat Ali Imran, aya ta 134).
Na uku: Ƙarfin mutum na gaskiya shi ne iya kame kansa
Manzon Allah ﷺ ya ce:
«لَيْسَ الشَّدِيدُ بِالصُّرَعَةِ، إِنَّمَا الشَّدِيدُ الَّذِي يَمْلِكُ نَفْسَهُ عِنْدَ الْغَضَبِ».
Ma’ana:
“Ba mai ƙarfi ba ne wanda yake kayar da mutane a kokawa; mai ƙarfi na gaskiya shi ne wanda yake iya kame kansa a lokacin fushi.”
Tushen Hadisi: Sahih al-Bukhari, Hadisi na 6114; Sahih Muslim, Hadisi na 2609.
Wannan hadisi yana nuna cewa ƙarfin mutum ba ya cikin iya dukan wani ko rinjayar mutane da ƙarfi. Ƙarfin mutum na gaskiya yana bayyana ne idan ya iya sarrafa kansa a lokacin da yake cikin fushi.
Na huɗu: Hanyoyin kwantar da fushi
Musulunci ya koyar da mu wasu hanyoyi da za su taimaka wajen rage fushi da hana shi haifar da matsala.
1. Neman tsarin Allah daga Shaidan: Idan fushi ya taso, mutum ya ce:
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
Ma’ana: Ina neman tsarin Allah daga Shaidan abin jefewa.
Wannan ya zo a Sahih al-Bukhari, Hadisi na 6115.
2. Yin shiru: Kada mutum ya yi gaggawar furta kalaman da zai yi nadama a kansu. Ya dakata har sai hankalinsa ya dawo.
3. Canza yanayin jikinsa: Idan mutum yana tsaye kuma fushi ya taso masa, ya zauna. Idan bai lafa ba, ya kwanta. Wannan shawara ta zo a wani hadisi daga Abu Dharr (RA), a Sunan Abu Dawud, Hadisi na 4782.
4. Jinkirta hukunci: Kada mutum ya yanke hukunci ko ya ɗauki mataki mai muhimmanci a lokacin da fushi ya rinjaye shi. Ya jira har sai ya samu natsuwa.
5. Tuna falalar haƙuri da yafiya: Mutum ya tuna cewa Allah Yana son masu kame fushi da yafewa mutane, kamar yadda aya ta 134 a Suratul Ali Imran ta bayyana.
Na biyar: Ba duk fushi ne abin zargi ba
Wannan hadisi ba ya nufin mutum ya zama marar kishin gaskiya, ko ya yi shiru idan ana zaluntar wani.
Fushi saboda ganin an take haƙƙi ko an aikata abin da Allah Ya hana ba lallai ne ya zama abin zargi ba. Amma abin da ake buƙata shi ne kada fushin ya sa mutum ya wuce iyaka, ya yi zalunci ko ya aikata abin da ya saɓa wa shari’a.
Saboda haka, mutum zai iya nuna rashin amincewarsa da zalunci, ya nemi a gyara kuskure, ya kare wanda ake zalunta, amma ya yi hakan cikin hikima, adalci da bin ƙa’ida.
5. Darussan da Za Mu Koya Daga Hadisin
1. Sarrafa fushi yana daga cikin manyan kyawawan halaye.
2. Kada mutum ya bar fushi ya rinjayi hankalinsa.
3. Fushi ba ya halatta zagi, duka ko cin mutuncin wani.
4. Haƙuri da kame kai suna daga cikin alamomin ƙarfin hali.
5. Neman tsarin Allah daga Shaidan yana daga cikin hanyoyin kwantar da fushi.
6. Yafiya da sassauci suna taimakawa wajen kiyaye zumunci.
7. Kada fushi ya zama dalilin zaluntar iyali, maƙwabta ko abokan hulɗa.
8. Ya kamata a bambanta tsakanin kishin gaskiya da fushin da ke sa mutum ya wuce iyaka.
6. Yadda Za Mu Aiwatar da Hadisin a Rayuwarmu
A cikin iyali: Kada fushi ya sa miji ya ci mutuncin matarsa, ko mata ta wulaƙanta mijinta, ko iyaye su cutar da ’ya’yansu. Ya kamata a nemi hanyar tattaunawa cikin natsuwa da mutunta juna.
A wuraren aiki da kasuwanci: Kada rashin jituwa ya sa a zagi ma’aikata, abokan hulɗa ko kwastomomi. A magance matsaloli cikin hankali, adalci da mutunta juna.
A cikin al’umma: Kada gardamar siyasa, addini ko bambancin ra’ayi ta rikide zuwa faɗa, ƙiyayya da cutar da juna.
A kafafen sada zumunta: Kada mutum ya yi rubutu ko sharhi cikin fushi har ya zagi wasu, ya yaɗa ƙarya ko ya tona asirin mutane. Ya kamata ya dakata, ya tantance abin da yake son wallafawa kafin ya tura shi.
A aikin jarida: Ya kamata ɗan jarida ya guji mayar da martani cikin fushi ga zargi ko suka. Ya kamata ya binciki gaskiya, ya nemi amsar ɓangaren da abin ya shafa, sannan ya wallafa cikin adalci da ƙwarewa.
7. Saƙon Tunatarwa
Ya kai ɗan’uwa Musulmi, kafin ka furta magana cikin fushi, ka tambayi kanka: Shin wannan maganar za ta gyara matsalar ne, ko kuwa za ta ƙara ta’azzara ta?
Kafin ka ɗauki mataki, ka tuna cewa abin da mutum ya aikata cikin fushi na ɗan lokaci zai iya jawo masa nadama na dogon lokaci.
Ka koyi haƙuri, ka koyi yafiya, kuma ka nemi taimakon Allah wajen sarrafa zuciyarka.
Ƙarfin mutum na gaskiya ba wai rinjayar wasu ba ne, amma iya kame kansa a lokacin fushi.
8. Addu’a
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
Ma’ana:
Ina neman tsarin Allah daga Shaidan abin jefewa.
Wannan addu’a ce da Annabi ﷺ ya nuna wa wani mutum da yake cikin tsananin fushi, kamar yadda aka ruwaito a Sahih al-Bukhari, Hadisi na 6115.
Allah Ya sa mu zama masu haƙuri, natsuwa da kame kai. Amin.
9. Manazarta
1. Al-Qur’ani Mai Girma, Suratul Ali Imran, aya ta 134.
2. Al-Qur’ani Mai Girma, Suratush Shura, aya ta 37.
3. Sahih al-Bukhari, Hadisi na 6116.
4. Sahih al-Bukhari, Hadisi na 6114.
5. Sahih al-Bukhari, Hadisi na 6115.
6. Sahih Muslim, Hadisi na 2609.
7. Sunan Abu Dawud, Hadisi na 4782.
8. Imam An-Nawawi, Al-Arba’una An-Nawawiyya, Hadisi na 16.
9. Ibn Rajab Al-Hanbali, Jami’ul Ulum wal-Hikam, sharhin Hadisi na 16.
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services
