HADISI NA 14
Taken darasi: Darajar ran mutum, adalci da muhimmancin bin tsarin shari’a.
GABATARWA
Musulunci ya ba ran mutum matsayi mai girma, ya kuma haramta zubar da jini ba bisa haƙƙi ba. Kare rayuka yana daga cikin manyan manufofin Shari’ar Musulunci.
A cikin Hadisai arba’in na Imam Nawawi (RA), Hadisi na 14 yana magana ne kan wasu sharuɗɗan da suka shafi hukuncin zubar da jini a tsarin Shari’a. Wannan Hadisi yana buƙatar cikakken fahimta, domin kada a yi amfani da shi wajen halatta zalunci, kashe-kashe ko ɗaukar doka a hannu.
1. MATNIN HADISI DA LARABCI
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ:
«لَا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَّا بِإِحْدَى ثَلَاثٍ: الثَّيِّبُ الزَّانِي، وَالنَّفْسُ بِالنَّفْسِ، وَالتَّارِكُ لِدِينِهِ الْمُفَارِقُ لِلْجَمَاعَةِ».
رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ وَمُسْلِمٌ.
2. FASSARAR HADISI
Daga Abdullahi ɗan Mas’ud (RA), ya ce Manzon Allah ﷺ ya ce:
“Ba ya halatta a zubar da jinin Musulmin da yake shaida babu abin bautawa da gaskiya sai Allah, kuma ni Manzon Allah ne, sai a cikin ɗaya daga cikin abubuwa uku: mutumin da ya yi zina alhali ya cika sharuɗɗan ihsan, rai da aka kashe bisa haƙƙi wanda hukuncin Qisas ya tabbata a kansa, da wanda ya bar addininsa ya kuma rabu da jama’a.”
Imam Bukhari da Imam Muslim ne suka rawaito Hadisin.
3. BAYANIN HADISI
Wannan Hadisi yana daga cikin manyan Hadisai da suke nuna girman darajar ran mutum da tsananin haramcin zubar da jini ba bisa haƙƙi ba.
Manzon Allah ﷺ yana bayyana cewa asalin ran mutum mai kariya ne. Ba wanda yake da ikon kashe wani mutum saboda son zuciya, fushi, ƙiyayya, zato ko bambancin ra’ayi.
Hadisin ya ambaci wasu sharuɗɗan hukunci da suka shafi tsarin Shari’a. Fahimtar waɗannan sharuɗɗa tana buƙatar komawa ga Alƙur’ani, Sunnah da bayanan malamai na fikihu.
Muhimmin abu shi ne: waɗannan ba izini ba ne ga kowane mutum ko ƙungiya su zartar da hukunci da kansu. Tabbatar da laifi da aiwatar da hukuncin da ya dace suna buƙatar tsarin shari’a, hujjoji da hukuma mai ikon yin hakan.
4. ABUBUWA UKU DA HADISIN YA AMBATA
Na farko: الثَّيِّبُ الزَّانِي — Mai aikata zina wanda ya cika sharuɗɗan ihsan.
Wannan sashe yana magana ne kan hukuncin zina ga mutumin da ya cika sharuɗɗan Ihsan kamar yadda fikihu ya bayyana.
Ba kowane wanda aka yi wa zargi ko jita-jita ba ne ake ɗauka ya aikata laifin. Akwai tsauraran sharuɗɗan tabbatar da zina, waɗanda suka haɗa da tsarin shaidu ko ikirari bisa ƙa’idojin Shari’a.
Saboda haka, zargi kaɗai ba hujja ba ne, kuma babu wanda yake da ikon hukunta wani bisa zargi.
Na biyu: النَّفْسُ بِالنَّفْسِ — Rai da rai.
Wannan yana magana ne kan tsarin Qisas idan mutum ya kashe wani da gangan ba bisa haƙƙi ba, kuma laifin ya tabbata bisa sharuɗɗan Shari’a.
Alƙur’ani ya bayyana tsarin Qisas, tare da nuna cewa akwai damar yafiya da biyan diyya bisa ƙa’idojin da aka shimfiɗa.
Allah Maɗaukakin Sarki Ya ce:
“Ya ku waɗanda suka yi imani! An wajabta muku Qisas a kan waɗanda aka kashe…” (Suratul Baƙara, aya ta 178).
Wannan yana nuna cewa tsarin Qisas ba ramuwar gayya ta mutum ba ce. Yana da sharuɗɗa da tsarin shari’a da dole ne a kiyaye.
Na uku: التَّارِكُ لِدِينِهِ الْمُفَارِقُ لِلْجَمَاعَةِ — Wanda ya bar addininsa ya rabu da jama’a.
Wannan sashe yana daga cikin batutuwan fikihu masu zurfi. Malamai sun yi bayani kan ma’anarsa, dangantakar barin addini da rabuwa da jama’a, da kuma hukuncin da ya shafi wannan mas’ala.
Ba daidai ba ne a mayar da wannan sashe izinin mutum ko ƙungiya su zargi wani da ridda, su yanke masa hukunci ko su cutar da shi.
Binciken irin wannan batu yana buƙatar ilimi mai zurfi, tantance magana da yanayin wanda ake magana a kansa, da kuma bin tsarin shari’a. Ba a yanke hukunci bisa jita-jita, fushi ko bambancin fahimta.
5. MUHIMMIN GARGAƊI: BA A YARDA WA MUTUM YA ƊAUKI DOKA A HANNUNSA BA
Dole ne mu fahimci wannan Hadisi da kyau.
Ba ya halatta mutum ya kashe wani saboda zargi, rikici, bambancin fahimta, addini, siyasa ko wata ƙiyayya ta kansa.
Haka kuma, babu wata ƙungiya ko mutum da zai kafa hukunci da kansa, ya kama mutane, ya azabtar da su ko ya kashe su bisa tunaninsa.
Tabbatar da laifi, sauraron ɓangarorin da abin ya shafa, tantance hujjoji da yanke hukunci suna cikin tsarin shari’a da hukumomin da doka ta ba su iko.
Musulunci ya haramta zalunci, kuma ya hana zubar da jinin mutane ba bisa haƙƙi ba.
6. DARUSSA DA ZA MU KOYA
1. Ran mutum yana da matuƙar daraja a Musulunci.
2. Zubar da jinin mutum ba bisa haƙƙi ba babban zunubi ne.
3. Ba a yarda mutum ya kashe wani bisa son zuciya ko fushi ba.
4. Zargi kaɗai ba ya tabbatar da laifi.
5. Dole ne a bi tsarin shari’a wajen tabbatar da laifuka da yanke hukunci.
6. Adalci da sauraron ɓangarorin da abin ya shafa suna da muhimmanci.
7. Ya kamata mu guji ɗaukar doka a hannunmu.
8. Bambancin ra’ayi ba ya ba mutum izinin cutar da wani.
9. Yafiya da sulhu suna da matsayi mai muhimmanci a cikin koyarwar Musulunci.
10. Kare rayuka da hana zalunci nauyi ne da ya shafi al’umma baki ɗaya.
7. DARASIN HADISIN A RAYUWARMU
A zamantakewa: Mu guji tashin hankali, ramuwar gayya da kashe-kashe saboda rikici ko rashin jituwa.
A iyali: Kada mu bari fushi ko saɓani ya kai mu ga cutar da juna. Mu nemi sulhu da hanyar warware matsaloli cikin hikima.
A shugabanci: Shugabanni da hukumomi su tabbatar da adalci, su kare rayuka, su kuma hana hukuncin zalunci.
A kafafen sada zumunta: Kada mu riƙa zargin mutane da manyan laifuka ba tare da hujja ba, ko tunzura jama’a su cutar da wani.
A aikin jarida: Ya kamata mu rarrabe tsakanin zargi, bincike, tuhuma da hukuncin kotu. Kada mu gabatar da wanda ake zargi a matsayin wanda aka tabbatar da laifinsa.
8. ALAƘAR HADISIN DA ALƘUR’ANI
Allah Maɗaukakin Sarki Ya ce:
“Kada ku kashe ran da Allah Ya haramta sai da haƙƙi.”
(Suratul Isra’i, aya ta 33).
Haka kuma Allah Ya ce:
“Kuma a cikin Qisas akwai rayuwa a gare ku, ya ma’abota hankali, tsammaninku ku yi taƙawa.”
(Suratul Baƙara, aya ta 179).
Waɗannan ayoyi suna nuna muhimmancin kare rayuka, hana zalunci da bin tsarin adalci.
9. BABBAR DARASIN DA KE CIKIN HADISIN
Rayuwar mutum ba abin wasa ba ce. Ba kowa ne yake da ikon yanke hukuncin kisa a kan wani ba. Musulunci yana buƙatar adalci, hujja, bin tsarin shari’a da kiyaye haƙƙin mutane.
Kada mu zubar da jinin mutum bisa son zuciya. Mu kare rayuka, mu guji zalunci, mu kuma bar tabbatar da hukunci ga hukumomin da doka ta ba su iko.
10. ADDU’AR MU
Ya Allah, Ka kare rayukanmu da rayukan al’ummarmu. Ka kawar da kashe-kashe, zalunci, ƙiyayya da fitina a tsakanin mutane.
Ya Allah, Ka sanya mu masu adalci, masu tausayi da masu kare haƙƙin bayinka. Ka shiryar da shugabanni da alƙalai zuwa ga gaskiya da adalci.
Ya Allah, Ka kawo zaman lafiya a Najeriya da sauran ƙasashen duniya. Ka kare marasa ƙarfi, Ka taimaki waɗanda aka zalunta, Ka kuma hana masu zalunci aikata zaluncinsu.
Amin, ya Rabbal Alamin.
11. MANAZARTA
– Al-Arba’una An-Nawawiyya, Hadisi na 14.
– Sahih al-Bukhari, Hadisi na 6878.
– Sahih Muslim, Hadisi na 1676.
– Al-Qur’ani: Suratul Baƙara, ayoyi na 178–179.
– Al-Qur’ani: Suratul Isra’i, aya ta 33.
– Sharhin Hadisi na 14 a cikin Jami’ul Ulum wal-Hikam na Ibn Rajab.
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services
