ARBA’UNA HADITH NA IMAM NAWAWI (RA) KYAKKYAWAR MU’AMALA: FAƊIN ALHERI, GIRMAMA MAƘWABCI DA KARAMCIN BAƘO

IMG 091904 111126 1794385155371

HADISI NA 15

Musulunci addini ne da ya ba kyawawan halaye da zaman lafiya tsakanin mutane muhimmanci sosai. Ba ibada kaɗai ce take nuna kyawun Musuluncin mutum ba; yadda yake magana da mutane, yadda yake mu’amala da maƙwabtansa, da yadda yake tarɓar baƙi duk suna daga cikin abubuwan da ke nuna kyawawan halayensa.

A wannan hadisi, Manzon Allah ﷺ ya koyar da mu muhimman abubuwa guda uku: mu riƙa faɗin alheri ko mu yi shiru idan ba mu da magana mai amfani, mu kyautata wa maƙwabta, sannan mu girmama baƙi.

2. Matnin Hadisi a Larabci

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ قَالَ:

«مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ، وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيُكْرِمْ جَارَهُ، وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ».

3. Fassarar Hadisin a Hausa

Daga Abu Huraira (RA), ya ce Manzon Allah ﷺ ya ce:

“Duk wanda ya yi imani da Allah da Ranar Lahira, to ya faɗi magana ta alheri ko kuma ya yi shiru. Wanda ya yi imani da Allah da Ranar Lahira, to ya girmama maƙwabcinsa. Wanda kuma ya yi imani da Allah da Ranar Lahira, to ya girmama baƙonsa.”

Tushen Hadisi: Sahih al-Bukhari, Hadisi na 6018; Sahih Muslim, Hadisi na 47.

4. Sharhin Hadisi

Na farko: Faɗin alheri ko yin shiru

Manzon Allah ﷺ ya nuna mana muhimmancin kiyaye harshe. Harshe ni’ima ce babba, amma idan mutum bai kula da abin da yake furtawa ba, zai iya zama sanadin aikata zunubi, haddasa rikici ko cutar da wani.

Magana ta alheri ta haɗa da:

– Ambaton Allah da karatun Alƙur’ani.
– Faɗin gaskiya da bayar da nasiha mai kyau.
– Sulhunta tsakanin mutane.
– Ƙarfafa gwiwar wanda yake cikin damuwa.
– Bayar da ilimi da bayanai masu amfani.
– Kare haƙƙin mutane ta hanyar faɗin gaskiya da hikima.

Haka kuma, ya kamata mutum ya nisanci gulma, ƙarya, zagi, cin mutunci, kazafi, yaɗa jita-jita da sauran maganganun da suke cutar da mutane.

Idan mutum ba shi da magana mai kyau ko amfani, yin shiru ya fi masa alheri.

Sai dai yin shiru ba yana nufin mutum ya ƙi faɗin gaskiya ko ya ƙyale zalunci ba. Idan akwai buƙatar mutum ya ba da shaida, ya bayyana gaskiya, ya hana zalunci ko ya kare wanda ake zalunta, to yin hakan cikin hikima da bin ƙa’ida yana daga cikin ayyukan alheri.

Na biyu: Girmama maƙwabci

Manzon Allah ﷺ ya jaddada muhimmancin kyautata wa maƙwabci. Maƙwabci yana da haƙƙin a zauna da shi lafiya, a mutunta shi, kuma a guji duk abin da zai cutar da shi.

Wannan kyakkyawar mu’amala ta shafi maƙwabci Musulmi da wanda ba Musulmi ba, domin kyautatawa da adalci suna daga cikin koyarwar Musulunci.

Daga cikin hanyoyin girmama maƙwabci akwai:

– Guje wa hayaniya ko duk wani abu da zai dame shi.
– Kada a cutar da shi ta magana ko ta aiki.
– A taimaka masa idan yana cikin buƙata gwargwadon iko.
– A girmama mutuncinsa da sirrinsa.
– A yi masa nasiha cikin ladabi idan akwai abin da ya kamata a gyara.
– A kasance mai son zaman lafiya da kyakkyawar mu’amala da shi.

Ba daidai ba ne mutum ya kasance mai yawan ibada amma yana cutar da maƙwabtansa ko take haƙƙoƙinsu.

Na uku: Girmama baƙo

Girmama baƙo yana daga cikin kyawawan halaye da Musulunci ya koyar. Baƙo yana da haƙƙin a tarɓe shi cikin mutunci, a yi masa magana mai daɗi, a taimaka masa gwargwadon iko, sannan a ba shi abin da za a iya bayarwa cikin karamci.

Girmama baƙo ba yana nufin mutum ya shiga bashi ko ya kashe kuɗin da ya fi ƙarfinsa ba. Abin da ake buƙata shi ne kyakkyawar tarba, karamci da sauƙin kai gwargwadon hali.

Haka kuma, baƙo yana da nauyin mutunta mai masaukinsa, kada ya takura masa ko ya jawo masa wahala fiye da kima.

5. Darussan da Za Mu Koya Daga Hadisin

1. Imani yana ƙarfafa mutum ya kasance mai kyawawan halaye.
2. Kiyaye harshe yana taimaka wa mutum wajen guje wa zunubi.
3. Faɗin gaskiya da magana mai amfani suna daga cikin ayyukan alheri.
4. Yin shiru ya fi magana idan babu alheri a cikin abin da za a faɗa.
5. Ba a halatta a yi amfani da yin shiru wajen ɓoye gaskiya ko taimaka wa zalunci ba.
6. Maƙwabci yana da haƙƙin kyakkyawar mu’amala, ko da kuwa ba Musulmi ba ne.
7. Girmama baƙo yana daga cikin karamci da kyawawan halayen Musulmi.
8. Kyakkyawar mu’amala tana taimakawa wajen samar da zaman lafiya da haɗin kai a al’umma.

6. Yadda Za Mu Aiwatar da Hadisin a Rayuwarmu

A cikin iyali: Mu riƙa zaɓar kalmomi masu kyau wajen magana da iyayenmu, matanmu, mazajenmu da ’ya’yanmu. Mu guji zagi, cin mutunci da maganganun da za su raunana zumunci.

A cikin unguwa: Mu kula da haƙƙin maƙwabta, mu guji hayaniya da takura musu, sannan mu taimaka wa waɗanda suke cikin buƙata gwargwadon ikonmu.

A wuraren aiki da kasuwanci: Mu guji yaudara, ƙarya da cin mutunci. Mu kasance masu gaskiya, amana da mutunta juna.

A kafafen sada zumunta: Kafin mu wallafa ko tura wani saƙo, mu tabbatar da sahihancinsa. Mu guji yaɗa jita-jita, zarge-zarge marasa hujja da kalaman da za su iya cutar da mutuncin mutane.

A aikin jarida: Ya kamata ’yan jarida su tabbatar da sahihancin bayanan da suke wallafawa, su bambanta tsakanin zargi da tabbatacciyar hujja, sannan su guji yaɗa labaran da ba a tantance ba. Faɗin gaskiya cikin adalci da hikima yana daga cikin kyakkyawar magana da wannan hadisi ya koyar.

7. Saƙon Tunatarwa

Ya kai ɗan’uwa Musulmi, ka tuna cewa kalma ɗaya za ta iya faranta ran mutum, ta sasanta tsakanin abokai, ta ƙarfafa wanda yake cikin damuwa, ko ta taimaka wajen gyara al’umma.

Haka kuma, kalma ɗaya za ta iya haddasa rikici, ɓata suna ko jawo nadama.

Saboda haka, ka kula da harshenka, ka kyautata wa maƙwabcinka, ka girmama baƙonka, kuma ka kasance mai kyakkyawar mu’amala da kowa.

Ka sani cewa kyawawan halaye suna daga cikin manyan alamomin kyakkyawan imani.

8. Addu’a

اللَّهُمَّ أَصْلِحْ أَلْسِنَتَنَا، وَطَهِّرْ قُلُوبَنَا، وَأَحْسِنْ أَخْلَاقَنَا، وَاجْعَلْنَا مِنَ الَّذِينَ يَقُولُونَ الْخَيْرَ وَيَفْعَلُونَهُ.

Ma’ana:

Ya Allah, Ka gyara harsunanmu, Ka tsarkake zukatanmu, Ka kyautata halayenmu, Ka sanya mu cikin waɗanda suke faɗin alheri kuma suke aikata shi.

Amin, ya Rabbal Alamin.

9. Manazarta

1. Al-Qur’ani Mai Girma.
2. Sahih al-Bukhari, Hadisi na 6018.
3. Sahih Muslim, Hadisi na 47.
4. Imam An-Nawawi, Al-Arba’una An-Nawawiyya, Hadisi na 15.
5. Ibn Rajab Al-Hanbali, Jami’ul Ulum wal-Hikam, sharhin Hadisi na 15.

📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI

Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.

📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA

WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835

🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag

📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f

ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce

© 2026 Alfijir Labarai Media Services

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *