HADISI NA 18
1. Matnin Hadisi
عَنْ أَبِي ذَرٍّ جُنْدَبِ بْنِ جُنَادَةَ، وَأَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ قَالَ:
«اتَّقِ اللَّهَ حَيْثُمَا كُنْتَ، وَأَتْبِعِ السَّيِّئَةَ الْحَسَنَةَ تَمْحُهَا، وَخَالِقِ النَّاسَ بِخُلُقٍ حَسَنٍ».
2. Fassarar Hadisi
Daga Abu Dharr Jundub bn Junadah da Abu Abdur-Rahman Mu’adh bn Jabal (Allah Ya yarda da su), cewa Manzon Allah ﷺ ya ce:
“Ka ji tsoron Allah a duk inda kake. Ka biyo bayan mummunan aiki da kyakkyawan aiki, zai shafe shi. Kuma ka yi mu’amala da mutane da kyawawan halaye.”
3. Bayanin Hadisi
Wannan hadisi mai girma ya ƙunshi muhimman ginshiƙai guda uku na rayuwar Musulmi:
– Dangantakarsa da Allah.
– Yadda yake gyara kuskurensa.
– Yadda yake mu’amala da sauran mutane.
Na farko: Tsoron Allah a kowane hali
Faɗin Annabi ﷺ: “Ka ji tsoron Allah a duk inda kake” yana koya mana cewa Musulmi ya kasance mai tuna Allah da kiyaye dokokinsa a fili da ɓoye, a gida da kasuwa, a wurin aiki da kuma lokacin da yake shi kaɗai.
Taqwa ba tsoro kawai ba ne; tana haɗa da bin umarnin Allah, nisantar abubuwan da Ya haramta, da kiyaye haƙƙoƙin bayinsa.
Na biyu: Biyo bayan kuskure da kyakkyawan aiki
Faɗin Annabi ﷺ: “Ka biyo bayan mummunan aiki da kyakkyawan aiki, zai shafe shi” yana koya mana cewa idan mutum ya yi kuskure, kada ya yanke ƙauna daga rahamar Allah.
Ya kamata ya yi nadama, ya nemi gafarar Allah, ya daina aikata kuskuren, sannan ya ƙara ayyukan alheri.
Allah Maɗaukakin Sarki Ya ce:
﴿إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ﴾
“Lallai kyawawan ayyuka suna kawar da munanan ayyuka.” (Suratu Hud, aya ta 114).
Wannan ba yana nufin mutum ya riƙa aikata zunubi da gangan yana tunanin zai yi wani aikin alheri daga baya ya shafe shi ba. A’a, wajibi ne ya nisanci zunubi, ya tuba idan ya aikata shi, kuma ya ƙuduri aniyar kada ya koma gare shi.
Idan zunubin ya shafi haƙƙin wani mutum, kamar ƙwace dukiyarsa, ɓata masa suna ko zaluntarsa, dole ne a yi ƙoƙarin gyara wannan zalunci, a mayar da haƙƙinsa ko neman yafiyarsa. Aikin alheri ba ya zama madadin mayar da haƙƙin da aka ƙwace.
Na uku: Kyautata mu’amala da mutane
Faɗin Annabi ﷺ: “Kuma ka yi mu’amala da mutane da kyawawan halaye” yana nuna muhimmancin kyawawan ɗabi’u a Musulunci.
Wannan ya haɗa da gaskiya, tausayi, haƙuri, adalci, girmama mutane, cika alƙawari, guje wa zagi, ƙarya, cin amana da zalunci.
Musulmi ya kamata kyawawan halayensa su bayyana a cikin iyalinsa, kasuwancinsa, aikinsa da hulɗarsa da al’umma baki ɗaya.
4. Darussan da Muke Koya
1. Tsoron Allah da kiyaye dokokinsa wajibi ne a kowane lokaci da wuri.
2. Allah Yana ganin abin da mutum yake aikatawa a fili da ɓoye.
3. Kada mutum ya ɗauki zunubi a matsayin abin wasa.
4. Kada a yanke ƙauna daga rahamar Allah bayan aikata kuskure.
5. A gaggauta tuba da aikata ayyukan alheri.
6. Haƙƙin mutane yana buƙatar a mayar da shi ko a nemi yafiya.
7. Kyawawan halaye suna daga cikin muhimman ginshiƙan zaman lafiya da kyakkyawar al’umma.
8. Kyakkyawar mu’amala da mutane tana daga cikin manyan koyarwar Manzon Allah ﷺ.
5. Yadda Za Mu Aiwatar da Hadisin a Rayuwarmu
– A kasuwanci: Mu guji yaudara, ƙarya, zalunci da cin amana.
– A iyali: Mu yi haƙuri, tausayi da kyakkyawar magana.
– A wurin aiki: Mu kasance masu gaskiya da riƙon amana.
– A cikin al’umma: Mu guji cin zarafi, wulaƙanta mutane da tauye haƙƙinsu.
– A rayuwarmu ta sirri: Idan mun yi kuskure, mu tuba, mu gyara, mu kuma ƙara aikata alheri.
6. Tunatarwa
Ya kai ɗan’uwa Musulmi, kada ka jira sai ka zama marar kuskure kafin ka fara kyautata rayuwarka. Ɗan Adam yana iya yin kuskure, amma abin da ya fi muhimmanci shi ne ya gane kuskurensa, ya tuba, ya gyara, kuma ya dage wajen kyautata halayensa.
Ka tuna: Tsoron Allah a ɓoye da bayyane, tuba bayan kuskure, da kyautata mu’amala da mutane, duk suna daga cikin manyan alamomin kyakkyawar rayuwar Musulmi.
7. Addu’a
اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا مِنَ الْمُتَّقِينَ، وَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا، وَحَسِّنْ أَخْلَاقَنَا، وَوَفِّقْنَا لِطَاعَتِكَ وَمُرْضَاتِكَ.
Ya Allah, Ka sanya mu cikin masu tsoronKa, Ka gafarta mana zunubanmu, Ka kyautata halayenmu, Ka kuma ba mu ikon yin biyayya gareKa da aikata abubuwan da suke kawo yardarKa.
Lura: Wannan addu’a ce da aka tsara da ma’anarta mai kyau; ba lafazin hadisi ba ce.
8. Manazarta
1. Al-Qur’ani: Suratu Hud, aya ta 114.
2. Jami’ at-Tirmidhi, Hadisi na 1987.
3. Arba’una Hadith na Imam Nawawi, Hadisi na 18.
4. Jami’ul Ulum wal-Hikam na Ibn Rajab al-Hanbali.
Allah ne Mafi sani.
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services
