DARUSSAN KOYI DAGA RAYUWAN MANYAN MATAN NAJERIYA
FITOWA TA 7
DAME PATIENCE JONATHAN
DAGA ƘARFAFA MATA DA TALLAFA WA YARA ZUWA FADAR SHUGABAN ƘASA — NASARORI, ƘALUBALE DA DARUSSAN RAYUWARTA
Dame Patience Faka Jonathan na daga cikin fitattun matan da suka taka rawa a harkokin zamantakewa da siyasar Najeriya, musamman a lokacin da mijinta, Goodluck Ebele Jonathan, ya kasance Mataimakin Shugaban Ƙasa, Shugaban Ƙasa na riƙon ƙwarya sannan daga bisani Shugaban Ƙasar Najeriya.
National Library of Nigeria ta bayyana Patience Jonathan a matsayin First Lady ta Najeriya daga 2010 zuwa 2015, sannan Second Lady daga 2007 zuwa 2010. An haife ta ranar 25 ga Oktoba 1957.
Amma kafin ta isa Fadar Shugaban Ƙasa, ta yi aikin koyarwa, sannan ta shiga harkar banki da aikin gwamnati. Wasu bayanan tarihin aikinta sun nuna cewa ta yi NCE a Mathematics/Biology sannan ta samu digiri a Biology da Psychology daga University of Port Harcourt.
A wannan fitowa, ba za mu kalli Patience Jonathan ta fuskar yabo kawai ba. Za mu duba ayyukan da aka danganta da ita, abin da majiyoyi suka tabbatar, da kuma muhawara da shari’o’in da suka shafe ta.
1. Ƙarfafa Mata Ta Hanyar Sana’a da Dogaro da Kai
Ɗaya daga cikin muhimman shirye-shiryen da aka danganta da Patience Jonathan shi ne A. Aruera Reachout Foundation.
Kundin Organisation of African First Ladies Against HIV/AIDS (OAFLAD) ya bayyana cewa an kafa gidauniyar a shekara ta 2000 domin inganta matsayin mata da matasa da kuma ƙarfafa musu damar samun abin dogaro da kai.
A cewar kundin, gidauniyar ta horar da sama da mata da matasa 4,000 a fannoni daban-daban na sana’a. Wannan adadi rahoton OAFLAD ne, don haka ba za mu gabatar da shi a matsayin sakamakon wani independent audit ba.
Darasin da ke nan shi ne cewa tallafa wa mata ba lallai ya tsaya ga ba su kuɗi ko kayan taimako ba. Horar da su sana’a da ƙarfafa su su iya dogaro da kansu na iya zama wani muhimmin ginshiƙi na ci gaban iyali da al’umma.
2. Taimakon Yara Masu Matsalar Zuciya
Wani babban ɓangare na ayyukan da aka danganta da gidauniyar shi ne tallafa wa yara masu matsalar zuciya.
A watan Fabrairun 2014, P.M. News ta ruwaito cewa sama da yara 800 daga Najeriya an tallafa musu wajen zuwa Indiya domin samun tiyatar zuciya. Rahoton ya bayyana cewa shirin ya gudana ne ta A. Aruera Reachout Foundation.
Wannan yana daga cikin misalan ayyukan jinƙai da suka shafi matsalar lafiya kai tsaye.
Sai dai a aikin jarida, yana da muhimmanci mu bayyana cewa adadin sama da 800 ya fito ne daga bayanan da aka bayar game da shirin, ba daga wani cikakken independent audit da muka gani ba.
Darasin nan shi ne: idan taimako ya shafi lafiya, yana da muhimmanci a samu tsarin da zai tabbatar da cewa wadanda aka tallafa musu sun samu kulawa mai inganci da ci gaba da bin diddigin lafiyarsu.
3. Yaƙi da HIV Daga Uwa Zuwa Jariri
Wani muhimmin batu da aka samu hujja daga hukuma shi ne rawar Patience Jonathan a harkar hana yaɗuwar HIV daga uwa zuwa jariri.
A shekarar 2012, UNAIDS ta bayyana cewa First Lady Patience Jonathan tana jagorantar dabarun hanzarta shirin Prevention of Mother-to-Child Transmission (PMTCT) a Najeriya.
A lokacin, ta gana da manyan jami’an UNAIDS da PEPFAR domin duba hanyoyin faɗaɗa shirin da kuma gano abubuwan da ke kawo cikas ga hana yaɗuwar HIV daga uwa zuwa jariri.
Wannan ya nuna cewa aikinta a lokacin bai tsaya kan shirye-shiryen jinƙai kawai ba, har ya haɗa da wayar da kan jama’a da haɗin gwiwa da hukumomin lafiya na ƙasa da ƙasa.
4. Ƙarfafa Mata Su Shiga Siyasa da Shugabanci
Patience Jonathan ta kuma yi amfani da matsayinta wajen ƙarfafa mata su shiga harkokin siyasa da shugabanci.
A shekarar 2014, ta yi kira ga gwamnonin jihohi su aiwatar da manufar 35% affirmative action domin ƙara wakilcin mata.
Rahoton The Nation ya ce Women for Change and Development Initiative, wata ƙungiya da aka danganta da ita, ta mayar da hankali kan wayar da kan mata, ƙarfafa su, rage talauci da inganta ilimin ‘ya mace.
A wani takardar Najeriya ga Majalisar Ɗinkin Duniya kuma, an bayyana Women for Change Initiative a matsayin wata hanyar ƙara shigar mata cikin siyasa, tare da shirye-shiryen gina ƙwarewar ‘yan takarar mata da ƙarfafa wakilcin mata.
Sai dai muhimmin bambanci shi ne: kiran a aiwatar da 35% affirmative action ba yana nufin an cimma wannan kaso a dukkan matakan gwamnati ba.
Darasin nan shi ne cewa wakilcin mata a siyasa yana buƙatar ba kawai magana ba, har da tsarin doka, damar takara, ilimi, kuɗin kamfen da kuma goyon bayan al’umma.
5. Rawar Da Ta Taka a Harkar Lafiyar Jama’a
Baya ga HIV/AIDS da matsalar zuciyar yara, an kuma danganta ayyukanta da wasu shirye-shiryen wayar da kan jama’a kan lafiyar iyali da yara.
A lokacin da Ebola ta barke a Najeriya a 2014, shirye-shiryen wayar da kan jama’a sun ƙara samun muhimmanci, kuma Patience Jonathan ta shiga cikin kira ga jama’a su fahimci yadda za a kare kansu daga cutar.
Wannan yana nuna wani muhimmin darasi: a lokacin matsalar lafiya, shugabannin al’umma na iya amfani da matsayinsu wajen isar da saƙon kariya ga jama’a.
Amma tasirin irin wannan aiki ya fi ƙarfi idan yana tare da sahihan bayanan kiwon lafiya da jagorancin hukumomin lafiya.
6. Matsayinta a Gwamnatin Bayelsa da Muhawarar Cancanta
Tarihin Patience Jonathan ba ya ƙunshe da ayyukan jinƙai kawai. A shekarar 2012, an naɗa ta Permanent Secretary a Bayelsa State.
Naɗin ya jawo muhawara game da cancanta, tarihin aikinta da kuma yadda matsayin First Lady ya iya yin tasiri wajen fahimtar irin wannan naɗi.
Wasu rahotanni sun bayyana tarihin aikinta a koyarwa, banki da aikin gwamnati kafin ta zama matar gwamna, mataimakin shugaban ƙasa da shugaban ƙasa.
Darasin da za mu ɗauka a nan shi ne cewa mukamin gwamnati, musamman babban matsayi, yana buƙatar a duba cancanta, ƙwarewa da tsarin naɗin ba tare da la’akari da kusancin mutum da masu iko ba.
7. Batun Kuɗaɗe da Hukuncin Kwace Kadarori
Wannan shi ne ɓangaren da ya fi buƙatar taka-tsantsan a rahoton Patience Jonathan.
A shekarar 2018, EFCC ta samu umarnin wucin-gadi na kwace wasu kuɗaɗe da ta danganta da Patience Jonathan da wasu kamfanoni. Daga cikin kuɗaɗen da aka yi magana a kai akwai kusan $8.4 miliyan da N9.2 biliyan.
A shekarar 2019, Kotun Ƙoli ta tabbatar da interim forfeiture na $8.4m, sannan ta mayar da lamarin kotun farko domin a bai wa wanda ake zargin damar nuna dalilin da ya sa bai kamata a yi kwace ta dindindin ba.
Daga baya, a ranar 1 ga Yuli 2019, Federal High Court da ke Lagos ta bayar da umarnin final forfeiture na N9.2 biliyan da $8.4m da aka danganta da lamarin. Rahoton kotun ya ce EFCC ta yi ikirarin cewa kuɗaɗen sun kasance sakamakon ayyukan da ba su halatta ba, yayin da bangaren Patience Jonathan ya yi adawa da wannan ikirari.
Akwai kuma wasu daban-daban na shari’o’in kuɗaɗe da aka danganta da ita, ciki har da N2.4 biliyan. Kotun Ƙoli ta tabbatar da interim forfeiture a wannan batu, yayin da shari’ar final forfeiture ta kasance wani daban.
Saboda haka, ba daidai ba ne mu haɗa dukkan shari’o’in mu ce “duk kuɗaɗen Patience Jonathan kotu ta kwace.”
Haka kuma, forfeiture ba daidai yake da criminal conviction ba. Wannan bambanci yana da muhimmanci sosai a aikin jarida.
8. Wasu Kamfanoni da Aka Danganta da Ita
Akwai kuma shari’ar wasu kamfanoni huɗu da aka danganta da Patience Jonathan.
A shekarar 2021, Court of Appeal ta soke hukuncin da aka yanke wa kamfanonin, tana mai cewa hukuncin ya karya tanadin fair hearing. EFCC ta zargi kamfanonin da alaƙa da kudaden da ba su halatta ba, amma Court of Appeal ta soke hukuncin da aka yanke musu.
Wannan wani darasi ne mai muhimmanci ga aikin jarida: idan akwai shari’a, dole ne mu bi matakin kotu na ƙarshe da ya dace da batun, ba mu tsaya kan zargin farko ko hukuncin kotun farko kawai ba.
DARUSSAN DA ZA MU KOYA DAGA RAYUWARTA
1. Ƙarfafa mata ya kamata ya haɗa da sana’a da dogaro da kai.
2. Tallafa wa yara masu buƙatar lafiya na iya ceton rayuka, amma yana buƙatar tsari da dorewa.
3. Lafiyar mata da yara tana buƙatar haɗin gwiwar gwamnati da hukumomin duniya.
4. Mata suna buƙatar damar shiga shugabanci, amma wakilci ya kamata ya tafi tare da cancanta da sakamako.
5. Kusanci da mulki yana ƙara buƙatar bayyana gaskiya da amsa tambayoyin jama’a.
6. Aikin jinƙai yana buƙatar tsarin da zai ci gaba ko da wanda ya kafa shi ya bar matsayi.
7. A aikin jarida, dole ne a rarrabe tsakanin zargi, forfeiture da criminal conviction.
8. Hukuncin kotun farko ba koyaushe ne ƙarshen shari’a ba; dole a duba matakin ƙarshe na shari’a kafin yanke hukunci kan abin da ya faru.
KAMMALAWA
Dame Patience Jonathan ta kasance ɗaya daga cikin fitattun matan Najeriya da suka yi tasiri a harkokin zamantakewa, kiwon lafiya da siyasa a lokacin da take kusa da cibiyar mulkin ƙasa.
Ayyukan da aka danganta da ita sun haɗa da ƙarfafa mata da matasa, tallafa wa yara masu matsalar zuciya, shiga ƙoƙarin hana yaɗuwar HIV daga uwa zuwa jariri da kuma ƙarfafa mata su shiga harkokin shugabanci. Wasu daga cikin waɗannan ayyukan suna da takardun shaida daga hukumomi da ƙungiyoyin ƙasa da ƙasa.
Amma tarihin Patience Jonathan ya kuma nuna cewa kusanci da mulki yana zuwa da ƙarin nauyin amsa tambayoyi kan mukamai, siyasa da harkokin kuɗi.
Saboda haka, babban darasin rayuwarta ba wai yabo kawai ba ne, kuma ba wai suka kawai ba ne.
Darasin shi ne: auna gadon shugaba da abin da ya yi, tasirin abin da ya yi, yadda ya amsa tambayoyin jama’a, da kuma abin da hujjoji da hukuncin kotu suka nuna.
ALFIJIR LABARAI
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
Majiyoyin Bincike
National Library of Nigeria — Tarihin Dame Patience Jonathan.
UNAIDS — Rawarta a shirin hana HIV daga uwa zuwa jariri.
OAFLAD — Ayyukan A. Aruera Reachout Foundation da Women for Change Initiative.
The Nation — 35% affirmative action da ƙarfafa mata.
P.M. News — Rahoton tallafin tiyatar zuciyar yara.
The Guardian — Hukuncin final forfeiture na N9.2bn da $8.4m.
The Guardian — Hukuncin Supreme Court kan interim forfeiture na $8.4m.
Channels Television — Court of Appeal da kamfanonin da aka danganta da Patience Jonathan.
📢 KU BI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
Kira/WhatsApp: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services
