FARASHIN MAN FETUR A NAJERIYA: ME YAKE SA FARASHI YA SAUYA DUK DA SAMAR DA MAI A CIKIN ƘASA?

IMG 141752 131126 1794575890837

HALIN DA AKE CIKI A NNPCL DA FANNIN MAN FETUR A NAJERIYA — 2026

FITOWA TA 9

Duk da ƙaruwa a ayyukan tace ɗanyen mai a Najeriya, farashin man fetur ya ci gaba da kasancewa babban ƙalubale ga jama’a, ‘yan kasuwa da masu sufuri.

A shekarar 2026, Najeriya ta ƙara dogaro da samar da tataccen mai daga matatun cikin gida, musamman Dangote Refinery. Amma kasancewar ana samar da man fetur a cikin ƙasa bai tabbatar da cewa farashinsa zai kasance mai sauƙi ko kuma ba zai sake hawa ba.

A wannan fitowa, Alfijir Labarai ta binciki abubuwan da ke shafar farashin petrol, ciki har da farashin ɗanyen mai a kasuwannin duniya, darajar Naira, kuɗin samarwa, jigila, ajiya da tsarin sayar da man fetur a kasuwar cikin gida.

Babbar tambayar ita ce: Me ya sa farashin petrol yake sauyawa duk da cewa Najeriya tana da babbar matatar mai a cikin ƙasa?

1. ME BAYANAN NMDPRA SUKA NUNA GAME DA FARASHIN PETROL?

A rahoton Midstream and Downstream Statistics na Satumba 2026, NMDPRA ta wallafa bayanan farashin petrol a manyan cibiyoyin kasuwanci na Najeriya.

Rahoton ya bambanta tsakanin farashin ƙididdiga (Indicative Price) da kuma farashin da aka samu a gidajen mai a lokacin binciken hukumar.

Ga wasu daga cikin alkaluman:

Wuri Farashin ƙididdiga Mafi ƙarancin farashin kasuwa Mafi girman farashin kasuwa
Lagos ₦1,371.01 ₦1,293.75 ₦1,367.50
Abuja ₦1,420.01 ₦1,345.00 ₦1,445.00
Kano ₦1,447.75 ₦1,330.00 ₦1,430.00
Sokoto ₦1,444.66 ₦1,354.25 ₦1,437.50
Maiduguri ₦1,464.75 ₦1,410.50 ₦1,450.00
Enugu ₦1,409.23 ₦1,315.00 ₦1,433.75

Waɗannan alkaluma na Satumba ne, ba farashin da ake sayarwa a yau ba.

Abin lura shi ne cewa farashin ƙididdiga na Maiduguri ya kai ₦1,464.75, yayin da na Lagos ya kai ₦1,371.01. Wannan ya nuna yadda farashin da aka ƙididdige bisa kuɗin samarwa da yanayin kasuwa zai iya bambanta daga wuri zuwa wuri.

Hukumar ta bayyana cewa farashin ƙididdiga yana amfani da farashin samarwa, ma’aunin farashin Turai da matsakaicin darajar Naira a kasuwar canjin kuɗi.

2. DARJAR NAIRA DA DALA: TA YAYA TAKE SHAFAR FARASHIN MAI?

Ɗaya daga cikin abubuwan da ke tasiri ga farashin man fetur shi ne darajar Naira idan aka kwatanta da Dala.

Ko da ana tace ɗanyen mai a cikin Najeriya, akwai wasu kuɗaɗe da ake iya biya ta hanyar kuɗin waje, ciki har da sayen wasu kayayyakin aiki, sinadarai, kayan gyara, fasaha da wasu hidimomin masana’antu.

Haka kuma, idan an shigo da ɗanyen mai ko wasu kayayyakin mai daga ƙasashen waje, ana fuskantar tasirin farashin Dala.

Rahoton NMDPRA na Satumba 2026 ya nuna cewa matsakaicin darajar Dala a tsarin Nigerian Foreign Exchange Market (NFEM) ya kai ₦1,327.31 ga Dala ɗaya.

Wannan adadi na Satumba ne, ba farashin Dala na yanzu ba.

Saboda haka, sauyin darajar Naira na iya ƙara ko rage kuɗin da ake kashewa wajen samo ɗanyen mai da sauran abubuwan da ake buƙata kafin a samar da man fetur.

3. FARASHIN ƊANYEN MAI A KASUWAR DUNIYA

Farashin ɗanyen mai a kasuwannin duniya yana daga cikin manyan abubuwan da ke tasiri ga kuɗin samar da tataccen mai.

Rahoton NMDPRA na Satumba 2026 ya nuna cewa matsakaicin farashin Dated Brent ya kai dala $116.77 kan kowace ganga.

Haka kuma, farashin Gasoline FOB Cost ya kai dala $1,234.06 kan kowace metric tonne.

Waɗannan alkaluma suna taimakawa wajen fahimtar yanayin farashin mai a wancan watan.

Idan farashin ɗanyen mai ya tashi, farashin sayen ɗanyen mai ga matatu na iya ƙaruwa. Idan farashin ya sauka, ana iya samun damar rage kuɗin samarwa.

Sai dai raguwar farashin ɗanyen mai ba ta nufin cewa farashin da mai amfani zai biya zai ragu nan take. Akwai lokacin da ake ɗauka kafin sauyin farashi ya shiga cikin kuɗin saye, samarwa, jigila da rarrabawa.

4. ME YA SA SAMAR DA MAI A CIKIN ƘASA BA YA TABBATAR DA SAUKIN FARASHI?

Wannan shi ne ɗaya daga cikin muhimman tambayoyin da suka taso bayan fara ayyukan Dangote Refinery.

A tsarin kasuwar da aka sassauta farashinta (deregulated market), kasancewar ana tace mai a cikin Najeriya ba yana nufin dole ne a sayar da shi a farashi mai rahusa ba.

Farashin ɗanyen mai da matatar ta saya, kuɗin sarrafawa, kuɗin gudanarwa, jigila, ajiya, rarrabawa da ribar ‘yan kasuwa duk suna iya shiga cikin farashin ƙarshe.

Haka kuma, farashin da matata ta sayar wa dillalai (gantry price) ba shi ne farashin da mai amfani zai biya kai tsaye ba. Akwai ƙarin kuɗaɗe da ke iya tasowa kafin mai ya isa gidan mai.

Saboda haka, samar da mai a cikin gida na iya rage wasu kuɗaɗen shigo da mai, amma ba ya kawar da dukkan abubuwan da ke shafar farashin.

5. MECE CE RAWAR NMDPRA WAJEN KAYYade FARASHIN PETROL?

A watan Satumba 2026, NMDPRA ta bayyana cewa ba ita ce ke kayyade farashin petrol a gidajen mai ba, domin an sassauta farashin kasuwar man fetur.

Hukumar ta yi nuni da Sashe na 205(1) na Petroleum Industry Act 2021, wanda ya tanadi cewa farashin sayar da kayayyakin man fetur a kasuwar wholesale da retail zai gudana bisa tsarin kasuwa mai ‘yanci.

Sai dai Sashe na 205(2) zuwa (4) ya tanadi wasu yanayi na musamman da hukumar za ta iya tsara farashi idan wani aikin da aka ba da lasisi ya zama tsarin mallakar kasuwa ko kuma wani mai samarwa ya mamaye kasuwa fiye da kima. Sashe na 216 kuma ya ba hukumar ikon dakile wasu ayyukan da za su hana gasa ko cin zarafin rinjayen kasuwa.

Saboda haka, akwai bambanci tsakanin kayyade farashin kasuwa da sa ido kan yadda kasuwa ke aiki.

Hukumar tana da nauyin sa ido kan bin doka, tabbatar da ingancin kayayyaki da kuma dakile ayyukan da za su cutar da masu amfani.

6. JIGILA, AJIYA DA RARRABAWA: ME YA SA FARASHI YA BAMBANTA DAGA JIHA ZUWA JIHA?

Ba a sayar da petrol a farashi ɗaya a dukkan sassan Najeriya.

Akwai bambance-bambance saboda nisan wurin da aka samo mai, kuɗin jigilar tankokin mai, wuraren ajiya, kuɗin sarrafawa da rarrabawa, da kuma yanayin gasar kasuwa.

Misali, dillalin da ke karɓar mai daga wani depot a Lagos sannan ya kai shi jiha mai nisa zai iya fuskantar ƙarin kuɗin jigila idan aka kwatanta da dillalin da ke sayar da mai kusa da inda aka samo shi.

Haka kuma, matsalolin hanyoyi, jinkirin jigila, kuɗin lodawa da sauke mai da kuma ƙarancin wuraren ajiya na iya ƙara wa dillalai kuɗaɗe.

Wannan na daga cikin dalilan da ya sa farashin man fetur a Kano, Sokoto, Maiduguri ko wasu jihohin Arewa zai iya bambanta da na Lagos.

7. ME KE FARUWA DA FARASHIN PETROL A NOVEMBA 2026?

Rahotannin kasuwa na watan Nuwamba sun nuna cewa an samu sauye-sauye a farashin petrol bayan wasu gyare-gyaren farashin da matatun da dillalai ke yi.

A ranar 4 ga Nuwamba 2026, rahoton Finelib ya nuna cewa NNPCL ta rage farashin petrol a wasu gidajen mai zuwa ₦1,325 a Abuja da ₦1,355 a Lagos.

A ranar 12 zuwa 13 ga Nuwamba, rahotanni sun nuna cewa MRS ta rage farashinta a Abuja daga ₦1,408 zuwa ₦1,399 a kowace lita. An kuma ruwaito cewa wasu dillalan depot sun rage farashin sayar da petrol ga masu saye daga depot zuwa kusan ₦1,215 a wasu wurare.

Wannan ya nuna cewa sauyin farashin da matatar ke yi na iya shafar farashin da dillalai da gidajen mai ke biya da kuma wanda masu amfani ke biya.

Sai dai waɗannan rahotanni ba cikakken binciken farashin dukkan jihohin Najeriya ba ne. Don haka ba za a ɗauke su a matsayin farashin da ya shafi kowace jiha ko kowane gidan mai ba.

8. SHIN GASA A TSAKANIN MATATU DA DILLALAI NA IYA RAGE FARASHI?

Gasa a kasuwar man fetur na iya taimakawa wajen rage farashi idan akwai masu samarwa da dillalai da dama, isasshen mai, da damar masu saye su zaɓi inda za su saya.

Idan kasuwa ta dogara da tushe ɗaya ko kuma wasu ‘yan kasuwa kaɗan ne ke da rinjaye, akwai buƙatar hukumomin sa ido su tabbatar da cewa babu cin zarafin masu amfani ko hana gasa.

NMDPRA ta bayyana cewa tana da nauyin sa ido kan masana’antar, tare da dakile ayyukan da za su iya hana gasa ko cutar da masu amfani.

Saboda haka, ƙarin matatun da ke aiki da kuma gasar dillalai na iya taimakawa, amma dole ne a tabbatar da cewa gasar tana aiki a zahiri.

9. TAMBAYOYIN DA YA KAMATA A AMSA

Bisa bayanan da muka tattara, akwai tambayoyi da suka cancanci amsa daga NNPCL, Dangote Refinery, NMDPRA da masu sayar da mai:

  1. Wane kaso ne kuɗin ɗanyen mai, sarrafawa, jigila da rarrabawa suke da shi a cikin farashin petrol da mai amfani ke biya?
  2. Ta yaya sauyin darajar Naira ke shafar kuɗin samar da petrol a matatun cikin gida?
  3. Shin farashin petrol da Dangote Refinery ke sayarwa yana bin tsarin farashin kasuwannin duniya ne, ko akwai wasu ƙa’idojin cikin gida da ake amfani da su?
  4. Me ya sa raguwar farashin da matatar ke sayar wa dillalai ba ta bayyana nan take a dukkan gidajen mai ba?
  5. Wane mataki NMDPRA ke ɗauka domin tabbatar da cewa dillalai ba sa amfani da sauyin farashi wajen cin zarafin masu saye?
  6. Shin akwai isassun matatun mai masu aiki da gasa a Najeriya domin rage dogaro da wata matata guda ɗaya?
  7. Ta yaya za a rage kuɗin jigila da rarrabawa, musamman ga jihohin Arewa?
  8. Wane bayani NNPCL za ta bayar kan tasirin ayyukan matatun gwamnati ga farashin man fetur a Najeriya?

KAMMALAWA

Bincikenmu ya nuna cewa farashin man fetur a Najeriya yana da alaƙa da abubuwa da dama, ba farashin ɗanyen mai kaɗai ba.

Darajar Naira, farashin ɗanyen mai a kasuwannin duniya, kuɗin tace mai, jigila, ajiya, rarrabawa da gasar kasuwa duk suna iya shafar farashin da mai amfani zai biya.

Bayanan NMDPRA na Satumba sun nuna bambancin farashin ƙididdiga da ainihin farashin da aka samu a kasuwanni daban-daban. Rahotannin Nuwamba kuma sun nuna cewa an sake samun sauye-sauye a farashin da wasu gidajen mai ke sayarwa.

Saboda haka, bai isa a ce Najeriya tana da matatar mai ba. Abin da ya fi muhimmanci shi ne ko samar da mai a cikin gida yana taimakawa wajen samun wadataccen mai, rage kuɗin da ake kashewa wajen shigo da shi da kuma samar da gasa mai amfani ga jama’a.

Alfijir Labarai za ta ci gaba da neman amsoshi daga hukumomi da masu ruwa da tsaki domin fahimtar yadda ake ƙayyade farashin man fetur da kuma matakan da za su iya taimakawa wajen rage nauyin da farashin ke ɗora wa al’umma.

TUSHEN BAYANI

  1. Nigerian Midstream and Downstream Petroleum Regulatory Authority (NMDPRA), Midstream and Downstream Statistics — September 2026.
  2. Petroleum Industry Act 2021, Sections 205 and 216.
  3. TheCable, 20 September 2026 — NMDPRA says it does not fix fuel prices.
  4. Daily Post Nigeria, 12 November 2026 — MRS reduces petrol price to ₦1,399.
  5. Finelib, November 2026 — Petrol prices in Nigeria.

ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES LTD

Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *