JANAR SANI ABACHA DA WUTAR LANTARKI A NAJERIYA: ME ALKALUMAN TARIHI SUKA BAYYANA?

IMG 201655 031026 1791055029443

KOWA YA TUNA BARA!

FITOWA TA 10

Bincike na musamman na Alfijir Labarai

A Najeriya, matsalar wutar lantarki ta daɗe tana shafar gidaje, masana’antu, kasuwanci da sauran ayyukan yau da kullum. A zamanin mulkin Janar Sani Abacha, daga 1993 zuwa rasuwarsa a Yuni 1998, gwamnatin tarayya ta ci gaba da tafiyar da Hukumar Samar da Wutar Lantarki ta Ƙasa (NEPA), tare da bayyana manufofin sake fasalin wasu hukumomin gwamnati.

 

Amma mene ne alkaluman tarihi suka nuna game da samar da wutar lantarki a waɗannan shekaru?

 

ALKALUMAN SAMAR DA WUTA

 

Bayanan da aka wallafa a wani rahoton bincike na Central Bank of Nigeria (CBN), wanda ya yi amfani da bayanan NEPA da CBN Statistical Bulletin, sun nuna cewa:

 

1993: An samar da miliyan 14,504.6 kilowatt-hours; ƙarfin da aka girka ya kai megawatt 4,586.6.

 

1994: An samar da miliyan 15,531.0 kilowatt-hours; ƙarfin da aka girka ya kai megawatt 4,548.6.

 

1995: An samar da miliyan 15,856.6 kilowatt-hours; ƙarfin da aka girka ya kai megawatt 4,548.6.

 

1996: An samar da miliyan 16,242.8 kilowatt-hours; ƙarfin da aka girka ya kai megawatt 4,548.6.

 

1997: An samar da miliyan 16,116.6 kilowatt-hours; ƙarfin da aka girka ya kai megawatt 4,548.6.

 

1998: An samar da miliyan 15,110.0 kilowatt-hours; ƙarfin da aka rubuta ya kai megawatt 5,400.

 

Madogara: CBN, “Electricity Crisis in Nigeria: The Way Forward” — bayanan NEPA da CBN Statistical Bulletin.

 

Abin lura shi ne, samar da wutar ya ƙaru daga 1993 zuwa 1996, sannan ya ragu a 1997 da 1998. Amma ba za a iya ɗora duk abin da ya faru a shekarar 1998 a kan gwamnatin Abacha ba, domin ya rasu a Yuni, sauran shekarar kuma ta kasance ƙarƙashin Janar Abdulsalami Abubakar.

 

Haka kuma, ƙarfin wutar da aka girka ba ya nufin cewa duk wannan ƙarfin yana aiki a kowane lokaci ko kuma wutar tana isa ga kowane yanki.

 

BATUN ASARAR WUTA

 

Rahoton ya kuma nuna cewa adadin wutar da ta ɓace yayin watsawa ya kasance babban ƙalubale.

 

A shekarar 1993, asarar wutar yayin watsawa ta kai kashi 31.1 bisa ɗari na wutar da aka samar. A 1996 ta kai kashi 44.3, yayin da a 1997 ta kai kashi 45.1. A 1998 kuwa ta kasance kashi 43.6.

 

Waɗannan alkaluma suna nuna matsalar da tsarin watsawa ke fuskanta a lokacin. Sai dai rahoton bai ba mu damar cewa duk asarar ta samo asali ne daga abu guda ba; ana buƙatar ƙarin bayanai kan tsarin watsawa, amfani da wuta a cikin masana’antar, da yadda aka tattara alkaluman.

 

MANUFAR SAKE FASALIN NEPA

 

A shekarun ƙarshe na mulkin Abacha, gwamnati ta yi maganar sake fasalin NEPA da sayar da hannun jarin wasu kamfanonin gwamnati.

 

Rahoton Ma’aikatar Harkokin Wajen Amurka na 1998 ya bayyana cewa, duk da an yi magana kan fara sayar da hannun jarin kamfanonin sadarwa da samar da wutar lantarki a 1997, zuwa Oktoba 1998 ba a samu gagarumin ci gaba ba. Rahoton ya kuma bayyana cewa an rage kasafin kuɗin manyan ayyuka a 1998, ciki har da fannin wutar lantarki.

 

Wannan yana nufin cewa akwai manufar sake fasali, amma shaidar da muka samu ba ta nuna cewa an kammala sayar da NEPA ko kuma an aiwatar da cikakken tsarin mallakar kamfani mai zaman kansa a zamanin Abacha ba.

 

SHIN ABACHA YA GINA SABON BABBAR TASHAR WUTA?

 

A wannan bincike, ba mu samu isassun takardun farko da za su tabbatar da sunan wata babbar tashar wutar lantarki da aka fara kuma aka kammala gaba ɗaya a zamanin Abacha, tare da cikakken kuɗin aikin da ranar kammalawa.

 

Saboda haka, ba za mu danganta tashoshin da aka gina kafin 1993 da gwamnatin Abacha ba. Haka kuma, ba za mu ɗauki sanarwar gwamnati ko shirin kasafi a matsayin hujjar cewa an kammala aiki ba.

 

Wannan ba yana nufin ba a yi gyare-gyare ko wasu ƙananan ayyuka ba; yana nufin cewa ba mu da isassun hujjoji a wannan bincike don tabbatar da takamaiman ayyukan da aka danganta da wannan gwamnati.

 

KAMMALAWA

 

Alkaluman da muka samu sun nuna cewa samar da wutar lantarki ya ƙaru tsakanin 1993 da 1996, amma ya ragu a 1997 da 1998. A lokaci guda, asarar wuta yayin watsawa ta ƙaru sosai tsakanin 1993 da 1997.

 

Gwamnatin Abacha ta kuma yi maganar sake fasalin NEPA, amma rahoton da muka duba ya nuna cewa ba a samu gagarumin ci gaba wajen sayar da hannun jarin kamfanonin samar da wutar lantarki ba zuwa Oktoba 1998.

 

Saboda haka, sakamakon bincikenmu shi ne: akwai hujjar cewa an yi ƙoƙarin tsara sauye-sauye a fannin wutar lantarki, amma bayanan da aka samu ba su isa su tabbatar da cewa an warware matsalolin samarwa da watsawa ko kuma an kammala wani sabon babban aikin tashar wuta a zamanin Abacha ba.

 

Wannan shi ne abin da takardun da muka duba suka tabbatar a yanzu. Idan aka samu ƙarin takardun NEPA, kasafin kuɗi da rahotannin kammala ayyuka, za a iya faɗaɗa binciken.

 

MADOGARAI

 

1. Central Bank of Nigeria, “Electricity Crisis in Nigeria: The Way Forward”:

https://www.cbn.gov.ng/OUT/PUBLICATIONS/OCCASIONALPAPERS/RD/2001/OWE-01-3.PDF

 

2. U.S. Department of State, Nigeria: 1998 Country Report on Economic Policy and Trade Practices:

https://1997-2001.state.gov/issues/economic/trade_reports/africa98/nigeria98.html

 

3. National Library of Nigeria, Budget of Consolidation, jawabin kasafin kuɗin Janar Sani Abacha na 17 Fabrairu 1996:

https://nigeriareposit.nln.gov.ng/items/f6094ffb-0e0a-48b9-90f5-7ae16691e707

 

4. Bureau of Public Enterprises, Power Sector Reform in Nigeria:

Power Sector Reform

 

Alfijir Labarai — Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce

 

📢 KU BI ALFIJIR LABARAI

 

Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.

 

📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA

Kira/WhatsApp: +234 803 207 7835

 

🌐 KAFAFEFENMU

X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09

Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165

Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai

YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12

Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag

 

📲 WhatsApp Group:

https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f

 

ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES

Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce

 

© 2026 Alfijir Labarai Media Services

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *