HALIN DA AKE CIKI A FANNIN ILIMI A NAJERIYA DA SAURAN JIHOHI — 2026
KASHI NA HUƊU:
Alfijir Labarai | Bincike na Musamman
GABATARWA
Ilimi na daga cikin muhimman ginshiƙan ci gaban kowace al’umma. Amma ingancin ilimi ba ya dogara da yawan makarantu ko ɗaliban da suka yi rajista kawai; yana kuma dogara da samuwar ƙwararrun malamai, yadda ake rarraba su, da yanayin da suke gudanar da koyarwa.
A Najeriya, tambaya mai muhimmanci ita ce: Shin yawan malaman da ke makarantun gwamnati ya dace da yawan ɗaliban da suke koyarwa? Kuma shin ana rarraba malaman yadda ya kamata tsakanin makarantu da yankuna?
A wannan kashi na huɗu na binciken Alfijir Labarai kan halin da ake ciki a fannin ilimi a Najeriya da sauran jihohi, mun duba alkaluman malamai da ɗalibai a ƙasa baki ɗaya, tare da mayar da hankali kan Jihar Kano, inda aka ruwaito ana fuskantar ƙalubalen rabon malamai da samun isassun ma’aikata a wasu makarantu.
MALAMAI DA ƊALIBAI A NAJERIYA: ME ALKALUMAN SUKA NUNA?
Wani rahoto da jaridar Punch ta wallafa a ranar 18 ga Agusta, 2026, bisa bayanan Digital Nigeria Education Management Information System (DNEMIS), ya bayyana cewa makarantun gwamnati da aka tattara bayanansu suna da ɗalibai 31,827,244 da malamai 592,077.
Wannan ya nuna matsakaicin ɗalibai 53.8 ga kowane malami.
Sai dai akwai muhimmin bayani: daga cikin makarantu 108,016 da aka ambata, makarantu 84,177 ne suka gabatar da bayanai, wato kusan kashi 77.9 cikin ɗari.
Saboda haka, dole ne a kula wajen fassara waɗannan alkaluma. Ba za a ɗauke su a matsayin cikakken bayanin dukkan makarantu ba, domin akwai makarantu da ba su gabatar da bayanansu ba.
Haka kuma, matsakaicin ɗalibai 53.8 ga malami ɗaya ba yana nufin cewa kowace aji tana da ɗalibai 53 ba. Yana nuna rabon ɗalibai da malamai bisa bayanan da aka tattara, kuma yanayin kowace makaranta na iya bambanta.
HALIN DA AKE CIKI A KANO
A bayanan da Punch ta wallafa, Jihar Kano ta kasance da ɗalibai 5,226,239 a makarantun gwamnati, tare da rabon ɗalibai 88 ga malami ɗaya.
Wannan adadi ya nuna cewa matsalar rabon ɗalibai da malamai na bukatar kulawa ta musamman a jihar.
Amma akwai tambayoyi da ya kamata a amsa kafin a yanke hukunci kan ainihin girman matsalar: Shin wannan rabon ya yi daidai a dukkan ƙananan hukumomi? Shin akwai makarantu da ke da malamai fiye da buƙatarsu, yayin da wasu ke fama da ƙaranci? Kuma yaushe aka sabunta bayanan da suka samar da wannan adadi?
Amsoshin waɗannan tambayoyi za su taimaka wajen bambance matsalar ƙarancin malamai da matsalar rashin daidaiton rabonsu.
LOKACIN DA MALAMI ƊAYA KE KOYAR DA AJINNI DA YAWA
A wani binciken da aka wallafa a Blueprint a ranar 22 ga Nuwamba, 2024, wanda ya dogara da bayanan binciken PLANE a wasu yankunan Kano da aka tallafa, an bayyana cewa kusan kashi 25 cikin ɗari na makarantun firamare da aka bincika suna da malami guda ɗaya da ke koyar da dukkan azuzuwan firamare shida.
Rahoton ya kuma ambaci matsakaicin ɗalibai 131 ga malami ɗaya a ƙananan hukumomin da aka bincika.
Wannan bayani yana da muhimmanci wajen fahimtar irin ƙalubalen da wasu makarantu suka fuskanta. Duk da haka, dole ne a jaddada cewa bayanan sun shafi yankunan da aka bincika a wancan lokaci; ba hujja ba ce cewa dukkan makarantun Kano suna cikin irin wannan yanayi a shekarar 2026.
Abin da ya kamata a bincika yanzu shi ne ko waɗannan ƙalubale sun ragu, sun ci gaba, ko kuma sun sauya tun bayan lokacin binciken.
ƊAUKAR SABABBIN MALAMAI A KANO: ALKAWARI DA BUƘATAR BAYANI
A ranar 22 ga Yuli, 2026, Channels Television ta ruwaito cewa Gwamnan Jihar Kano ya gabatar da takardun ɗaukar malamai 8,588. Rahoton ya bayyana cewa adadin ya haɗa da sabbin malamai 4,900 da malaman shirin BESDA guda 3,688.
Sai dai wani rahoto da aka wallafa a shafin SUBEB a ranar 23 ga Yuli, 2026, ya ambaci malamai 7,688, inda ya bayyana 4,000 a matsayin waɗanda aka ɗauka kan tsarin dindindin mai fansho, tare da malaman BESDA 3,688.
Wannan bambanci tsakanin alkaluman 8,588 da 7,688 yana bukatar ƙarin bayani daga hukumomin da abin ya shafa.
Ba za mu ɗauki bambancin a matsayin hujjar kuskure ko rashin gaskiya ba, domin akwai yiwuwar bambancin ya samo asali daga yadda aka ƙidaya rukunan malamai, matakan ɗaukar aiki, ko yadda aka gabatar da bayanan.
Amma tambayar da ke bukatar amsa ita ce: Mene ne ainihin adadin malaman da aka ɗauka, aka ba takardun aiki, kuma aka tura zuwa makarantu domin fara aiki?
Haka kuma, ba adadin takardun aiki kawai ya kamata a duba ba. Ya dace a san adadin waɗanda suka fara aiki, wuraren da aka tura su, da tasirin ɗaukar malaman ga makarantun da suka fi fama da ƙaranci.
SHIN ƊAUKAR MALAMAI KAƊAI ZA TA MAGANCE MATSALAR?
Ɗaukar malamai na iya taimakawa wajen rage ƙaranci, amma tasirin hakan ya dogara da yadda aka tsara rabonsu da kuma ingancin koyarwar da suke bayarwa.
Idan aka ɗauki malamai amma ba a tura su zuwa makarantun da suka fi buƙata ba, wasu makarantu za su iya ci gaba da fuskantar matsala.
Haka kuma, dole ne a kula da cancantar malamai, horar da su, kayan koyarwa, yanayin azuzuwa da kuma yadda ake tantance ci gaban ɗalibai.
Saboda haka, binciken wannan batu bai kamata ya tsaya ga tambayar yawan malamai da aka ɗauka kawai ba. Ya kamata ya haɗa da tambayar ko an tura su inda ake buƙata, ko suna da kayan aiki, da kuma ko ɗalibai sun fara samun ingantacciyar koyarwa.
TAMBAYOYIN DA ALFIJIR LABARAI KE NEMA A AMSA
Domin samun cikakken hoto, Alfijir Labarai na neman ƙarin bayani daga Ma’aikatar Ilimi ta Jihar Kano da Hukumar Ilimin Firamare ta Jihar Kano (SUBEB) kan waɗannan batutuwa:
1. Mene ne sabon adadin malamai da ɗalibai a makarantun gwamnati na Kano, bisa bayanan da aka sabunta a shekarar 2026?
2. Wane adadi ne sahihi game da ɗaukar malaman da aka ruwaito a watan Yuli, 2026: 8,588 ko 7,688? Mene ne ya haifar da bambancin rahotannin?
3. Malamai nawa ne suka fara aiki a zahiri, kuma nawa aka tura zuwa makarantu?
4. Shin hukumomin suna da jerin makarantu da ke fama da ƙarancin malamai, tare da bayanan da ke nuna buƙatar kowace makaranta ko ƙaramar hukuma?
5. Wane tsari ake amfani da shi wajen rarraba malamai tsakanin birane da yankunan karkara?
6. Waɗanne matakai aka ɗauka domin tabbatar da cewa malamai suna da cancanta da horon da ake bukata?
7. Ta yaya gwamnati ke tantance tasirin ɗaukar malamai kan yawan ɗalibai a aji, halartar malamai da kuma sakamakon koyo?
8. Shin akwai sabbin alkaluma da za su nuna ko matsalar da aka ruwaito a wasu yankunan Kano a shekarar 2024 ta ragu?
Alfijir Labarai na maraba da martanin hukumomin, takardun bayanai da duk wata hujja da za ta taimaka wajen fayyace halin da ake ciki.
KAMMALAWA
Bayanan da aka wallafa sun nuna cewa rabon ɗalibai da malamai na daga cikin muhimman batutuwan da ya kamata a ci gaba da bincika a Najeriya, musamman a Kano.
Sai dai alkaluma ba su isa su bayyana cikakken yanayin kowace makaranta ba. Ana bukatar bayanai da aka sabunta, cikakken bayani kan yadda ake rarraba malamai, da kuma tabbatar da cewa ɗaukar sababbin ma’aikata yana haifar da sauyi a ajujuwa.
Abin da jama’a ke bukata ba wai jin cewa an ɗauki malamai kawai ba ne. Suna bukatar sanin inda aka tura su, makarantu nawa suka amfana, da kuma ko ɗalibai suna samun ingantacciyar koyarwa.
Wannan ne zai taimaka wajen fahimtar ko matakan da ake ɗauka suna magance matsalar, ko kuma akwai sauran gibi da ya kamata a cike.
Alfijir Labarai za ta ci gaba da bibiyar wannan batu, kuma za ta gabatar da martanin hukumomin idan sun amsa tambayoyin da aka aika musu.
ALFIJIR LABARAI
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
MAJIYOYI
1. Punch — Teacher Crisis: 32m Nigerian Pupils Share 592,077 Teachers (18 Agusta, 2026):
2. Channels Television — Rahoto kan ɗaukar malamai 8,588 a Kano (22 Yuli, 2026):
Gov Yusuf Employs Kano 8,588 Teachers, Commends FG For Suspending NECO Fees
3. Kano SUBEB — Rahoto kan gabatar da takardun aiki ga malamai 7,688 (23 Yuli, 2026):
https://labaransubeb.blogspot.com/2026/07/subeb-hands-over-appointment-letters-to.html
4. Blueprint — Rahoton PLANE kan yanayin malamai a wasu makarantun firamare na Kano (22 Nuwamba, 2024):
25% of Kano primary schools have only one teacher to all six grades, PLANE reveals
5. Gwamnatin Jihar Kano — Basic Education Teachers Mapping and Recruitment Plan (31 Maris, 2025):
https://kanostate.gov.ng/wp-content/uploads/2025/03/Kano-State-Governmnet-Basic-Education-Teachers-Mapping-and-Recruitment-Plan.pdf
Lura: Alkaluman da aka ambata an danganta su da majiyoyin da suka wallafa su. Bambancin bayanan ɗaukar malamai da kuma rashin cikakken rahoton dukkan makarantu na daga cikin abubuwan da Alfijir Labarai ke neman ƙarin bayani a kansu.
📢 KU BI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
Kira/WhatsApp: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services
