An Ba Ɗan Haya Sanarwar Barin Gida: Yaushe Sanarwar Za Ta Zama Ingantacciya, Kuma Me Ke Biyo Bayanta?

IMG 165235 161126 1794844372238

SHARI’A SABANIN HANKALI

Fitowa Ta 10

Shirin: SHARI’A SABANIN HANKALI
Taken shiri: Za Mu Yi Bincike. Za Mu Yi Tambaya. Sannan Kuma Mu Bayyana Abin Da Doka Ta Ce.
Mawallafi: Alfijir Labarai

Gabatarwa

A fitowar da ta gabata, mun tattauna ko mai gida yana da ikon korar ɗan haya daga gida ba tare da bin ƙa’idojin doka ba. Mun bayyana cewa rikicin haya ba ya ba mai gida ko ɗan haya damar ɗaukar doka a hannunsa.

A wannan fitowa, za mu mayar da hankali kan wata muhimmiyar tambaya: Idan mai gida ya ba ɗan haya sanarwar barin gida, shin wannan sanarwa kaɗai ta isa a ce dole ne ɗan hayar ya tattara kayansa ya fita?

Amsar ita ce, ba lallai ba ne. Ingancin sanarwa yana da alaƙa da irin yarjejeniyar hayar da aka yi, lokacin sanarwar, dokar da ta shafi wurin, da kuma ko an bi ƙa’idojin isar da sanarwar.

1. Mene ne sanarwar barin gida (Notice to Quit)?

Sanarwar barin gida, wato Notice to Quit, sanarwa ce da mai gida ko wanda doka ta ba izini yake miƙawa ɗan haya domin sanar da shi cewa yana son kawo ƙarshen yarjejeniyar hayar da ke tsakaninsu.

Wannan sanarwa ba takardar korar ɗan haya kai tsaye ba ce. Manufarta ita ce a sanar da ɗan haya cewa ana son kawo ƙarshen hayar bisa tsarin da doka ta tanada.

Saboda haka, mai gida ba zai iya rubuta wa ɗan haya takarda kawai ya ce ya fita cikin kwana biyu ko uku ba, alhali dokar da ta shafi hayar tana buƙatar wani tsawon lokaci.

2. Tsawon lokacin sanarwa ya danganta da irin hayar da aka yi

Ba duk masu haya ne suke da wa’adi iri ɗaya ba. Tsawon lokacin sanarwar na iya bambanta bisa irin yarjejeniyar haya da kuma dokar da ta shafi yankin.

Misali, ana samun bambanci tsakanin:

– Hayar mako-mako.
– Hayar wata-wata.
– Hayar watanni uku.
– Hayar shekara-shekara.

Dangane da Kano, kundin bayanan dokoki na Nigerian State Law Compendium ya nuna cewa sashe na 8 na Rent Control and Recovery of Residential Premises Law of Kano State 1996, Cap. 121, ya tanadi sanarwar watanni shida ga hayar shekara guda idan babu wata yarjejeniya ta musamman da ta tanadi akasin haka.

Wannan bayani ya dogara ne da kundin bayanan dokoki da ya ce an yi masa bitar lauya, kuma ya danganta shi da kundin dokokin Kano na 1996.

Sai dai muna jiran kwafin dokar da hukumar da muka tuntuba ta yi alƙawarin aikowa, musamman ganin cewa an bayyana mana ana kan aikin gyara dokar. Saboda haka, za mu ci gaba da tantance ko akwai sauye-sauye da suka shafi wannan tanadi kafin mu gabatar da shi a matsayin cikakken matsayin dokar Kano da take aiki a yanzu.

3. Shin dole ne sanarwar ta kasance a rubuce?

Wannan tambaya tana da muhimmanci saboda wasu masu gidaje suna sanar da ‘yan haya ta baki, ta waya ko ta saƙon WhatsApp.

Ba za a iya ɗauka cewa duk wata sanarwa ta baki ta wadatar, ko kuma kowace takarda da aka rubuta ta zama ingantacciya kai tsaye ba.

Dole ne a duba abin da dokar da ta shafi yankin ta tanada game da:

– Tsarin rubuta sanarwar.
– Wanda yake da ikon bayar da ita.
– Lokacin da sanarwar za ta fara aiki.
– Hanyar da doka ta amince a bi wajen miƙa ta.
– Yadda za a tabbatar da cewa an isar da sanarwar ga ɗan haya.

Har sai an tabbatar da takamaiman tanadin dokar Kano, bai dace mu yanke hukunci cewa sanarwar baki ko ta rubuce tana da inganci a kowane hali ba.

4. Bambanci tsakanin Notice to Quit da Notice of Owner’s Intention to Recover Possession

Akwai sanarwowi biyu da bai kamata a gauraya ba.

Na farko: Notice to Quit

Wannan ita ce sanarwar da ake amfani da ita wajen kawo ƙarshen yarjejeniyar haya bisa lokacin da doka ta tanada.

Na biyu: Notice of Owner’s Intention to Recover Possession

Wannan sanarwa ce da ke nuna cewa mai gida yana da niyyar neman karɓar mallakar gidan idan ɗan haya bai bar shi ba bayan matakan da suka gabata.

A wasu dokoki, ana buƙatar sanarwar farko, sannan a bi ta da sanarwar mai gida na niyyar neman karɓar mallaka kafin a kai ƙara kotu.

Amma tsawon lokacin da sanarwar ta biyu za ta ɗauka, da yadda za a miƙa ta, dole ne a tabbatar daga dokar da ta shafi jihar. Ba za mu ɗauko wa’adin kwanaki bakwai daga dokar wata jiha mu jingina shi ga Kano ba tare da hujjar doka ba.

5. Me zai faru idan wa’adin sanarwar ya ƙare, amma ɗan haya bai fita ba?

Idan sanarwar ta cika sharuddan dokar da ta dace, kuma wa’adinta ya ƙare, amma ɗan haya bai bar gidan ba, mai gida na iya samun damar ɗaukar matakan neman karɓar mallakar gidan ta hanyar da doka ta tanada.

A irin wannan yanayi, dole ne a duba ko dokar ta buƙaci ƙarin sanarwa kafin shigar da ƙara, da kuma matakan da kotu za ta bi.

Ba daidai ba ne mai gida ya ɗauka cewa ƙarshen wa’adin sanarwa ya ba shi damar amfani da ƙarfi, duka, barazana, ko cire kayan ɗan haya ba bisa doka ba.

A shari’ar Akinkugbe v. Ewulum Holdings Nigeria Ltd & Anor (2008), Kotun Ƙoli ta yi bayani kan batun sake mallakar gida bayan ƙarewar haya ta halal. Hukuncin ya nuna muhimmancin bambance sake mallaka cikin lumana bayan ƙarewar haya da kuma amfani da ƙarfi ko hanyar da ba ta dace ba.

Saboda haka, bai kamata mu ce a kowane hali sai an samu umarnin kotu kafin mai gida ya sake mallakar gidansa ba. Haka kuma, ba za mu ce ƙarshen sanarwa ya ba mai gida damar korar ɗan haya da ƙarfi ba. Yanayin shari’ar da dokar da ta dace su ne za su nuna matakin da ya halatta.

6. Idan ɗan haya ya ƙi karɓar sanarwar fa?

Wasu lokuta mai gida kan kai wa ɗan haya sanarwa, amma ɗan hayar ya ƙi karɓa ko ya ƙi sanya hannu a matsayin wanda ya karɓa.

Shin wannan ƙin karɓa yana nufin sanarwar ba ta da inganci?

Ba za a iya bayar da amsa guda ɗaya ga dukkan yanayi ba. Abin da doka ta tanada game da hanyar isar da sanarwa da kuma shaidar isar da ita ne zai taimaka wajen tantance wannan batu.

Mai gida ya kamata ya bi hanyar da doka ta amince da ita, ya kuma adana shaidar isar da sanarwar. Ɗan haya kuma ya kamata ya fahimci cewa ƙin karɓar takarda ba lallai ne ya dakatar da duk wani matakin doka ba.

7. Idan ɗan haya ya biya kuɗin haya bayan an ba shi sanarwa, shin hakan yana soke sanarwar?

Wannan batu na daga cikin abubuwan da suka fi haifar da ruɗani tsakanin masu gida da ‘yan haya.

A shari’ar Pillars (Nig) Ltd v. Desbordes & Anor (2021), Kotun Ƙoli ta Najeriya ta saurari takaddama da ta shafi yarjejeniyar hayar fili na tsawon shekaru 26 a Surulere, Legas. Takaddamar ta shafi karya wasu sharuddan yarjejeniyar haya da kuma matakan neman karɓar mallakar filin.

A cikin ra’ayinta na daban da ta bayyana yayin da take amincewa da hukuncin korar ƙarar, Mai Shari’a Helen Ogunwumiju ta bayyana cewa karɓar kuɗin haya daga ɗan haya bayan sanarwar barin gida ba lallai ne ya zama hujjar cewa mai gida ya janye sanarwar ba.

Ta kuma bayyana cewa sanarwar na iya ci gaba da aiki har sai mai gida ya janye ta a hukumance ko kuma an ƙulla sabuwar yarjejeniyar haya.

A ra’ayinta, ta kuma yi bayanin cewa idan sanarwar farko tana da wata matsala, isar da sammaci na neman karɓar mallakar gidan na iya zama sanarwa ga ɗan haya, kuma lokacin da ya kamata a ba shi zai fara daga ranar da aka isar da sammaci.

Sai dai yana da muhimmanci a fahimci cewa wannan bayani ya fito ne daga ra’ayin Mai Shari’a Ogunwumiju, ba babban hukuncin da aka gabatar a matsayin matsayar mafi rinjayen alƙalan ba. Babban hukuncin ya cire batun janye haƙƙin mai gida ta hanyar karɓar haya daga cikin abin da ya cancanci a yanke a kan ƙarar, saboda matsalar yadda aka gabatar da batun a matsayin hujjar ɗaukaka ƙara.

Haka kuma, shari’ar ta shafi yarjejeniyar hayar fili ta musamman a Legas, ba hayar gida ta yau da kullum a Kano ba.

Saboda haka, bai kamata a ɗauki wannan ra’ayi a matsayin tanadin dokar Kano kai tsaye ba. Abin da ya kamata mai gida da ɗan haya su fahimta shi ne, biyan kuɗi bayan sanarwa ba ya tabbatar da cewa an soke sanarwar kai tsaye. Dole ne a duba yanayin yarjejeniyar, abin da ɓangarorin suka yi, da dokar da ta shafi lamarin.

8. Me ya kamata mai gida da ɗan haya su yi?

Ga mai gida:

– Ya tabbatar da irin yarjejeniyar hayar da aka yi.
– Ya binciki dokar da ta shafi gidan da yake son karɓar mallakarsa.
– Ya bayar da sanarwar da ta dace, a lokacin da ya dace.
– Ya bi ƙa’idar isar da sanarwa da doka ta tanada.
– Ya guji amfani da ƙarfi, barazana ko lalata kayan ɗan haya.
– Idan ɗan haya bai fita ba, ya bi matakan neman karɓar mallaka ta hanyar doka.

Ga ɗan haya:

– Kada ya yi watsi da sanarwar da aka ba shi.
– Ya binciki ko sanarwar ta cika sharuddan dokar da ta shafe shi.
– Ya nemi shawarar lauya idan yana ganin an tauye masa haƙƙinsa.
– Ya adana yarjejeniyar haya da shaidun biyan kuɗi.
– Kada ya ɗauka cewa ƙin karɓar sanarwa ko biyan kuɗi bayan sanarwa zai warware matsalar kai tsaye.

9. Me bincikenmu ya tabbatar, kuma me muke ci gaba da tantancewa?

A wannan bincike, mun gano cewa sanarwar barin gida tana da muhimmiyar rawa wajen kawo ƙarshen yarjejeniyar haya, amma ingancinta ba ya dogara da rubuta takarda kawai.

Mun kuma gano cewa dokokin jihohi na iya bambanta wajen tanadin tsawon sanarwa, hanyar isar da ita da kuma matakan neman karɓar mallaka. Saboda haka, ba daidai ba ne a ɗauko tanadin wata jiha a jingina shi ga wata jiha.

Dangane da Kano, kundin bayanan dokoki ya nuna cewa sashe na 8 na dokar 1996 ya tanadi watanni shida ga hayar shekara guda idan babu yarjejeniya ta musamman da ta ce akasin haka.

Sai dai har yanzu muna jiran kwafin dokar da hukumar da muka tuntuba ta yi alƙawarin aikowa, musamman ganin cewa an bayyana mana cewa ana kan aikin gyara dokar.

Saboda haka, za mu ci gaba da tantance tanade-tanaden dokar kafin mu kammala bayanin matsayin doka a Kano. Ba za mu jingina wa Kano tanadin dokar wata jiha ba, kuma ba za mu gabatar da bayanin da ba a tabbatar ba a matsayin tabbatacciyar doka.

10. Tambayoyin da muke yi wa al’umma

– Shin kun taɓa samun sanarwar barin gida daga mai gidanku?
– A ganinku, ya kamata a ƙara wayar da kan masu gida da ‘yan haya game da bambancin Notice to Quit da Notice of Owner’s Intention to Recover Possession?
– Shin kun san cewa karɓar kuɗin haya bayan sanarwa ba lallai ne ya soke sanarwar ba?
– Wane irin matsala kuka taɓa fuskanta tsakanin mai gida da ɗan haya da kuke ganin ya kamata a bincika?

Kammalawa

Haƙƙin mai gida na neman mallakar gidansa haƙƙi ne da doka ta amince da shi. Haka kuma, ɗan haya yana da haƙƙin samun kariya daga korar da ba ta bi tsarin doka ba.

Abin da ya kamata kowane ɓangare ya fahimta shi ne, yarjejeniyar haya ba ta ba wani izinin take haƙƙin ɗayan ba.

Doka ce za ta nuna yadda za a kawo ƙarshen haya, yadda za a bayar da sanarwa, da yadda za a nemi karɓar mallakar gida idan ɗan haya bai fita ba.

Alfijir Labarai za ta ci gaba da binciken dokokin haya domin wayar da kan al’umma kan haƙƙoƙinsu da nauyin da ke kansu.

—

Muhimman majiyoyi

1. Rent Control and Recovery of Residential Premises Law of Kano State 1996, Cap. 121, Section 8 — bayanin tsawon sanarwar hayar shekara guda daga Nigerian State Law Compendium.
https://nigerianstatelaws.aalawsng.com/propositions/kano-statutory-notice-period-yearly-tenancy

2. Pillars (Nig) Ltd v. Desbordes & Anor (2021), SC.105/2010 — hukuncin Kotun Ƙoli da ra’ayoyin alƙalan kan takaddamar haya, sanarwa da batun karɓar kuɗin haya.
https://lawcarenigeria.com/pillars-nig-ltd-v-desbordes-anor-2021/

3. Akinkugbe v. Ewulum Holdings Nigeria Ltd & Anor (2008) — hukuncin Kotun Ƙoli kan sake mallakar gida bayan ƙarewar haya da batun amfani da hanyar da ba ta dace ba.
https://nigerialii.org/akn/ng/judgment/ngsc/2008/8/eng%402008-04-11

Bayani ga masu karatu: Wannan rahoto bayani ne na wayar da kan jama’a, ba shawarar lauya ga takamaiman shari’a ba. Za a sabunta bayanin dokar Kano idan an karɓi kuma an tantance kwafin dokar da hukumar ta yi alƙawarin aikowa.

📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI

Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.

📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA

WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835

🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag

📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f

ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce

© 2026 Alfijir Labarai Media Services

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *