HADISAI ARBA’IN NA IMAM NAWAWI (RA)
FITOWA TA 6
Bismillāhir Rahmānir Rahīm.
Godiya ta tabbata ga Allah Maɗaukakin Sarki. Tsira da amincin Allah su tabbata ga Annabinmu Muhammad ﷺ, da iyalansa, da Sahabbansa, da duk waɗanda suka bi tafarkinsa da kyautatawa har zuwa Ranar Ƙarshe.
A darasinmu na shida cikin jerin hadisai arba’in na Imam Nawawi (RA), za mu yi bayani ne kan sanin halal da haram, nisantar abubuwan da suke da shakku, kiyaye mutuncin mutum da kuma muhimmancin gyaran zuciya.
Wannan hadisi yana koyar da mu cewa Musulmi ya kamata ya nemi ilimin addini, ya kula da yadda yake samun abin rayuwa, ya kiyaye hakkokin mutane, kuma ya yi ƙoƙarin tsarkake zuciyarsa.
1. RUBUTUN HADISI DA LARABCI
عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا، قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ يَقُولُ:
«إِنَّ الْحَلَالَ بَيِّنٌ، وَإِنَّ الْحَرَامَ بَيِّنٌ، وَبَيْنَهُمَا أُمُورٌ مُشْتَبِهَاتٌ لَا يَعْلَمُهُنَّ كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ، فَمَنِ اتَّقَى الشُّبُهَاتِ فَقَدِ اسْتَبْرَأَ لِدِينِهِ وَعِرْضِهِ، وَمَنْ وَقَعَ فِي الشُّبُهَاتِ وَقَعَ فِي الْحَرَامِ، كَالرَّاعِي يَرْعَى حَوْلَ الْحِمَى يُوشِكُ أَنْ يَرْتَعَ فِيهِ، أَلَا وَإِنَّ لِكُلِّ مَلِكٍ حِمًى، أَلَا وَإِنَّ حِمَى اللَّهِ مَحَارِمُهُ، أَلَا وَإِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً إِذَا صَلَحَتْ صَلَحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ، وَإِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ، أَلَا وَهِيَ الْقَلْبُ».
2. FASSARAR HADISI ZUWA HAUSA
Daga Nu’uman ɗan Bashir (RA), ya ce: Na ji Manzon Allah ﷺ yana cewa:
“Lallai halal a bayyane yake, kuma haram a bayyane yake. A tsakaninsu akwai wasu al’amura masu shakku waɗanda mutane da yawa ba su san hukuncinsu ba.
Duk wanda ya nisanci abubuwan da ake shakku a kansu, to, ya kare addininsa da mutuncinsa. Wanda kuma ya faɗa cikin abubuwan da ake shakku a kansu, zai iya faɗawa cikin haram, kamar makiyayi da yake kiwon dabbobinsa a gefen wurin da aka killace, wanda ake fargabar dabbobin za su shiga cikinsa.
Ku sani, kowane sarki yana da wurin da aka killace. Ku sani, wuraren da Allah Ya killace su ne abubuwan da Ya haramta.
Ku sani, a cikin jiki akwai wani ɗan gutsuren nama; idan ya gyaru, dukkan jiki ya gyaru, idan kuma ya lalace, dukkan jiki ya lalace. Ku sani, wannan gutsuren naman ita ce zuciya.”
Madogara: Sahihul Bukhari da Sahihu Muslim. “Sahihul Bukhari da Sahihu Muslim — Hadisi na 6 na Imam Nawawi” (https://reference-url-citation.invalid/0)
3. WANENE YA RAWAITO HADISIN?
Wanda ya rawaito hadisin shi ne Sahabi Nu’uman ɗan Bashir (RA).
Imam al-Bukhari da Imam Muslim sun rawaito hadisin a cikin littattafansu na hadisai sahihai.
Hadisin yana cikin jerin Al-Arba’una An-Nawawiyya, inda yake da lamba ta shida.
4. BAYANIN MA’ANAR HADISI
Na farko: Halal a bayyane yake
Akwai abubuwan da Shari’ar Musulunci ta halatta a sarari. Ya kamata Musulmi ya san waɗannan abubuwa kuma ya aikata su bisa ƙa’idojin addini.
Misali, gudanar da kasuwanci na halal, neman abin rayuwa ta hanyar aiki nagari, da kuma kyautata wa mutane.
Na biyu: Haram a bayyane yake
Haka kuma akwai abubuwan da Allah Ya haramta, waɗanda Musulmi ya wajaba ya nisance su.
Misalai sun haɗa da sata, cin hanci, zalunci, yaudarar mutane da cin dukiyarsu ta hanyar da ba ta halatta ba.
Ba ya halatta mutum ya mai da haram halal saboda kawai yana samun kuɗi ko wata fa’ida a cikinsa.
Na uku: Abubuwan da suke da shakku suna buƙatar ilimi
Wani lokaci mutum zai iya fuskantar wata mu’amala wadda bai san hukuncinta ba, ko kuma hujjojin da yake da su ba su wadatar wajen tabbatar da hukuncin.
A irin wannan yanayi, ya dace ya nemi bayani daga malamai masu ilimi da amana.
Ya kamata mu fahimci cewa rashin sanin hukuncin abu ba yana nufin abin haram ne kai tsaye ba. Haka kuma, mutum bai kamata ya yi gaggawar halatta abin da bai san hukuncinsa ba.
Darasi: Neman ilimi da tabbatar da hujja su ne hanyoyin da za su taimaka mana wajen bambance halal, haram da abin da yake da shakku.
Na huɗu: Nisantar shakku yana kare addini da mutunci
Annabi ﷺ ya koyar da mu cewa nisantar abubuwan da suke da shakku yana taimaka wa mutum wajen kare addininsa da mutuncinsa.
Misali, idan ɗan kasuwa ya gano cewa akwai alamun yaudara a wata mu’amala, ya kamata ya binciki lamarin kafin ya shiga cikinta.
Haka ma ma’aikaci, ɗan siyasa, ɗan jarida ko mai gudanar da kasuwanci ya kamata ya kula da amana, gaskiya da tushen dukiyar da yake samu.
Na biyar: Kada mu kusanci iyakokin Allah cikin sakaci
Annabi ﷺ ya kawo misalin makiyayi da yake kiwon dabbobinsa kusa da wurin da aka hana shiga.
Idan makiyayi ya bar dabbobinsa suna kiwo kusa da wurin da aka killace, akwai yiwuwar su shiga wurin da aka hana su.
Haka ma mutum zai iya jefa kansa cikin saɓon Allah idan ya saba kusantar abubuwan da suke kai shi ga aikata haram.
Saboda haka, ya kamata mu kiyaye kanmu, mu guji abubuwan da za su iya kai mu ga aikata laifi, kuma mu san iyakokin da Shari’a ta gindaya.
Na shida: Zuciya tana da muhimmiyar rawa wajen gyaran mutum
Annabi ﷺ ya bayyana cewa zuciya tana da matuƙar muhimmanci wajen gyaran ayyukan mutum.
Idan zuciyar mutum tana da tsoron Allah, hakan na iya taimaka masa ya kasance mai gaskiya, amana da tausayi.
Idan kuma mutum ya bar zuciyarsa ta cika da hassada, girman kai, ƙiyayya da son zaluntar wasu, waɗannan halaye na iya bayyana a cikin ayyukansa.
Wannan ba yana nufin duk wanda ya yi kuskure yana da muguwar zuciya ba ne. Manufar hadisin ita ce tunatar da mu muhimmancin kula da zuciyarmu da gyara halayenmu.
5. DARUSSA GUDA BIYAR DAGA HADISIN
Darasi na 1: Neman ilimin addini
Ya kamata Musulmi ya nemi sanin hukuncin ayyukansa, musamman a ibada, kasuwanci da mu’amala da mutane.
Darasi na 2: Muhimmancin halal a rayuwa
Dole ne mu kula da yadda muke samun kuɗinmu, domin samun riba ba yana nufin cewa hanyar samun ta halal ce ba.
Darasi na 3: Guje wa abin da yake da shakku
Idan akwai shakku na gaske game da halaccin wata mu’amala, ya dace mutum ya nemi bayani kafin ya yanke hukunci.
Darasi na 4: Kiyaye amana da mutunci
Gaskiya da amana suna daga cikin muhimman halayen Musulmi. Ya kamata mu kiyaye su a gida, wurin aiki, kasuwanci da hulɗa da jama’a.
Darasi na 5: Gyaran zuciya
Ya kamata mu riƙa duba niyyarmu da halayenmu, mu nemi gafarar Allah, mu kuma yi ƙoƙarin gyara kurakuranmu.
6. YADDA ZA MU AIWATAR DA HADISIN A RAYUWA
A rayuwarmu ta yau da kullum, za mu iya aiwatar da koyarwar wannan hadisi kamar haka:
– A kasuwanci: Mu bayyana gaskiyar kaya, farashi da sharuddan ciniki, mu guji yaudarar abokan hulɗa.
– A wurin aiki: Mu kiyaye amana, mu guji cin hanci da amfani da dukiyar jama’a ba bisa ƙa’ida ba.
– A aikin jarida: Mu tabbatar da bayanai kafin wallafawa, mu bambanta tsakanin abin da aka tabbatar da zargi, sannan mu guji yaɗa bayanan ƙarya.
– A cikin iyali: Mu kiyaye haƙƙin juna, mu guji cin amana da zalunci.
– A harkar ibada: Mu nemi ilimin Alƙur’ani da Sunnah domin gudanar da ibadunmu bisa koyarwar Musulunci.
7. TUNATARWA GA KANMU
Ya kai ɗan uwa Musulmi, ka tambayi kanka:
Shin ina kula da yadda nake samun kuɗina?
Shin ina kiyaye amanar da aka ɗora mini?
Shin ina bincika gaskiyar abin da nake faɗa ko wallafawa?
Shin ina ƙoƙarin gyara zuciyata da halayena?
Ya kamata mu tuna cewa Allah yana sane da dukkan ayyukanmu, na fili da na ɓoye.
Mu nemi halal, mu nisanci haram, mu nemi ilimi idan ba mu sani ba, kuma mu yi ƙoƙarin kasancewa masu gaskiya da amana a dukkan al’amuran rayuwarmu.
8. ADDU’AR RUFEWA
اللَّهُمَّ أَصْلِحْ قُلُوبَنَا، وَطَهِّرْ أَعْمَالَنَا، وَارْزُقْنَا الْحَلَالَ الطَّيِّبَ، وَجَنِّبْنَا الْحَرَامَ وَالشُّبُهَاتِ، وَاجْعَلْنَا مِنْ عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ.
Ma’anar addu’ar:
Ya Allah, Ka gyara zukatanmu, Ka tsarkake ayyukanmu, Ka azurta mu da halal mai kyau, Ka nisantar da mu daga haram da abubuwan da suke da shakku, Ka kuma sanya mu cikin bayinka salihai.
Ya Allah, Ka ba mu ikon bin gaskiya, Ka kare mu daga zalunci da yaudara, Ka sanya mu masu amana, Ka gafarta mana kurakuranmu, Ka kuma sa mu gamu da Kai cikin imani da kyakkyawan ƙarshe.
Amin, ya Rabbal Alamin.
Lura: Wannan addu’a addu’a ce ta roƙon Allah da muka tsara domin rufe darasin; ba mu jingina lafazinta kai tsaye ga Annabi ﷺ ba.
9. MADOGARAR HADISI
1. Sahihul Bukhari, Hadisi na 52.
2. Sahihu Muslim, Hadisi na 1599.
3. Imam Nawawi, Al-Arba’una An-Nawawiyya, Hadisi na 6.
SAƘON ALFIJIR LABARAI
Mu nemi halal, mu nisanci haram, mu binciki abin da bai bayyana mana ba, kuma mu riƙa gyara zukatanmu.
Domin kyakkyawar zuciya, gaskiya da amana suna daga cikin muhimman ginshiƙan kyakkyawar rayuwa.
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services
