Za Mu Yi Bincike. Za Mu Yi Tambaya. Sannan Kuma Mu Bayyana Abin Da Doka Ta Ce.
Idan jami’an tsaro suka kama mutum bisa zargin aikata laifi, shin za su iya tsare shi na tsawon lokacin da suka ga dama kafin su kai shi gaban kotu?
Wannan tambaya tana da muhimmanci domin ‘yancin ɗan Adam da bin doka su ne ginshiƙan tsarin shari’a. Ba wai kawai doka ta ba jami’an tsaro ikon kama waɗanda ake zargi ba ne; ta kuma sanya iyaka da ƙa’idojin da dole ne a kiyaye wajen tsare mutum.
A wannan fitowa, za mu duba abin da Kundin Tsarin Mulkin Najeriya da Dokar Gudanar da Shari’ar Laifuka ta Jihar Kano ta 2019 suka tanada.
1. ME KUNDIN TSARIN MULKIN NAJERIYA YA CE?
Sashe na 35(4) na Kundin Tsarin Mulkin Najeriya na 1999, kamar yadda aka yi wa gyara, ya tanadi cewa mutumin da aka kama ko aka tsare bisa yanayin da sashe na 35(1)(c) ya ambata, dole ne a kai shi gaban kotu cikin lokaci mai ma’ana.
Sashe na 35(5) ya bayyana ma’anar wannan lokaci kamar haka:
– Idan akwai kotun da ta dace a yankin da ke cikin radius na kilomita 40 daga wurin da aka kama ko aka tsare mutumin, lokacin da aka bayyana shi ne kwana ɗaya.
– A sauran wurare, lokacin shi ne kwana biyu, ko wani lokaci mafi tsawo da kotu za ta iya ganin ya dace bisa yanayin lamarin.
Wannan shi ne abin da Kundin Tsarin Mulki ya tanada. Sai dai ya kamata a fahimci cewa sashe na 35(7)(a) ya tanadi keɓancewa ga tsarin sashe na 35(4) idan ana magana kan mutumin da aka kama ko aka tsare bisa kyakkyawan zato na aikata laifin da hukuncinsa zai iya zama kisa.
Saboda haka, ba daidai ba ne a ɗauka cewa ƙa’idar kwana ɗaya ko kwana biyu tana aiki iri ɗaya a kowane irin laifi da kowane yanayi.
2. ME DOKAR KANO TA 2019 TA TANADA KAN BELI?
Sashe na 49(1) na Dokar Gudanar da Shari’ar Laifuka ta Jihar Kano ta 2019 ya yi magana kan mutumin da aka kama ba tare da sammacin kotu ba, bisa zargin aikata laifin da ba ya ɗauke da hukuncin kisa.
Idan ba zai yiwu a kai mutumin gaban kotun da ke da hurumin sauraron laifin cikin awa 24 bayan kama shi ba, sashe na 49 ya tanadi cewa jami’in da ke kula da ofishin ’yan sanda zai binciki lamarin kuma ya sake shi beli bisa ƙa’idojin dokar.
Sakin belin na iya kasancewa tare da mutum mai tsaya masa ko ba tare da shi ba, bisa tsarin yarjejeniyar belin da dokar ta tanada.
Wannan tanadi yana da muhimmanci domin ya nuna cewa doka ta tanadi hanyar da za a bi idan ba zai yiwu a kai wanda ake zargi gaban kotu cikin awa 24 ba a irin wannan yanayi.
3. IDAN BA A SAKI MUTUM BELI BA BAYAN AWA 24, ME ZAI IYA YI?
Sashe na 51 na Dokar Gudanar da Shari’ar Laifuka ta Jihar Kano ta 2019 ya tanadi hanyar neman taimakon kotu idan wanda ake zargi da laifin da ba ya ɗauke da hukuncin kisa yana tsare, kuma ba a sake shi beli ba bayan awa 24.
A irin wannan yanayi, ana iya gabatar da buƙata ga kotun da ke da hurumin sauraron laifin. Kotun za ta iya ba da umarnin a kawo wanda ake zargin gabanta, ta binciki dalilan tsare shi, sannan ta yanke shawarar da ta dace, ciki har da bayar da beli idan ta ga ya dace.
Dokar ta tanadi cewa ana iya gabatar da wannan buƙata ta baki ko a rubuce.
Amma akwai muhimmiyar magana: wucewar awa 24 ba ta nufin cewa duk tsarewa ta zama haramtacciya kai tsaye ba. Dole ne a duba yanayin kama mutumin, irin laifin da ake zargi da shi, tanadin dokar da ya shafe shi, da matakan da jami’an tsaro suka ɗauka.
4. SHIN LOKACIN KAI MUTUM GABAN KOTU YA YI DAIDAI DA LOKACIN FARA SHARI’A?
A’a. Waɗannan abubuwa ne daban-daban.
Lokacin kai wanda aka kama gaban kotu yana da alaƙa da matakin da ya biyo bayan kama shi da tsare shi.
Amma lokacin fara shari’a da kuma tsawon lokacin da shari’a za ta ɗauka suna da nasu ƙa’idoji. Sashe na 35(4) na Kundin Tsarin Mulki ya kuma ƙunshi tanadi kan sakin mutum idan ba a yi masa shari’a cikin wasu lokuta da aka kayyade ba, bisa yanayin tsarewarsa ko samun belinsa.
Saboda haka, bai kamata a haɗa waɗannan tanade-tanade wuri guda ba, ko a fassara su kamar abu ɗaya ne.
5. ME MUTUM ZAI IYA YI IDAN YA YI IMANIN AN TSARE SHI BA BISA DOKA BA?
Idan mutum ko iyalansa suna ganin cewa an tsare shi ba bisa doka ba, ya dace su nemi shawarar lauya domin a tantance lamarin bisa hujjoji da tanade-tanaden doka.
Lauya zai iya duba ko an bi ƙa’idojin kama mutum, ko akwai dalilin ci gaba da tsare shi, ko ya dace a nemi belinsa, da kuma ko akwai dalilin kai ƙara kotu domin kare haƙƙinsa.
Sashe na 35(6) na Kundin Tsarin Mulkin Najeriya ya tanadi cewa mutumin da aka kama ko aka tsare ba bisa doka ba yana da haƙƙin neman diyya da neman afuwa a bainar jama’a daga hukuma ko mutumin da doka ta ɗora wa alhakin hakan.
Sai dai samun wannan diyya yana buƙatar a tantance yanayin lamarin da kuma hujjojin da suka dace. Ba za mu iya yanke hukuncin cewa an karya doka a wani takamaiman lamari ba tare da cikakken bayani ba.
6. ME YA KAMATA JAMI’AN TSARO DA JAMA’A SU FAHIMTA?
Jami’an tsaro suna da muhimmiyar rawa wajen binciken laifuka da tabbatar da tsaro. Amma wannan aiki dole ne ya gudana bisa doka.
Haka kuma, kama mutum ba yana nufin an tabbatar da laifinsa ba. Kundin Tsarin Mulki ya tanadi cewa wanda ake tuhuma da laifi ana ɗaukar sa a matsayin marar laifi har sai an tabbatar da laifinsa bisa doka.
Jama’a kuma ya kamata su fahimci cewa kare haƙƙin wanda ake zargi ba yana nufin hana binciken laifi ba ne. Manufar doka ita ce a gudanar da bincike da shari’a cikin adalci, ba tare da tauye haƙƙin mutum ba.
TAMBAYARMU GA MASU KARATU
Idan doka ta tanadi lokacin kai wanda aka kama gaban kotu, tare da hanyoyin neman beli da kariya daga tsarewa ba bisa doka ba, shin kuna ganin jama’a sun san waɗannan haƙƙoƙin nasu?
Me kuke ganin ya kamata a ƙara yi domin tabbatar da cewa ana bin waɗannan ƙa’idoji a aikace?
Ku bayyana ra’ayoyinku cikin mutunta juna, bisa doka da hujjoji.
MADOGARAR DOKA
1. Kundin Tsarin Mulkin Tarayyar Najeriya na 1999, kamar yadda aka yi wa gyara: sashe na 35(4), 35(5), 35(6) da 35(7)(a).
2. Dokar Gudanar da Shari’ar Laifuka ta Jihar Kano ta 2019: sashe na 49 da 51.
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services
