MU LEKA HUKUMAR CUSTOMS
FITOWA TA 9
Kama kayayyakin da ake zargin an shigo da su ta haramtacciyar hanya na daga cikin manyan ayyukan Hukumar Kwastam ta Najeriya (Nigeria Customs Service — NCS) wajen yaƙi da fasa-ƙwauri da kare tattalin arzikin ƙasa.
A duk lokacin da Hukumar ta gudanar da samame, ana samun sanarwar kama shinkafa, kayan abinci, miyagun ƙwayoyi, makamai, motoci da sauran kayayyakin da ake zargin sun karya dokokin shigo da kaya.
Sai dai bayan sanarwar kama waɗannan kayayyaki, akwai wasu muhimman tambayoyi da ke buƙatar amsa:
Ina ake ajiye kayan bayan an kama su? Wane tsari ake bi kafin a ayyana su a matsayin waɗanda aka forfeited? Me ke faruwa da mutanen da ake zargi? Kuma ta yaya jama’a za su iya bibiyar makomar kayan da aka kama?
Wannan shi ne abin da wannan fitowa ta bincika.
CUSTOMS TA CE TA DAKILE YUNƘURIN FASA-ƘWAURI 195, KAYAN DA TA KAMO SUN KAI ₦6.19BN
A ranar 4 ga Nuwamba 2026, jaridar Vanguard ta wallafa rahoton bayanin da Acting Comptroller na Federal Operations Unit (FOU), Zone A, Oladapo Afeni, ya bayar a Lagos.
A cewar rahoton, sashen ya dakile yunƙurin fasa-ƙwauri 195 cikin makonni huɗu na ayyukan sintiri da aiwatar da doka.
Hukumar ta bayyana cewa Duty Paid Value na kayayyakin da aka kama ya kai ₦6,194,695,947, wato kusan ₦6.19bn.
Daga cikin kayayyakin da rahoton ya lissafa akwai:
– Buhunan shinkafar waje.
– Kayan kaji da aka shigo da su daga waje.
– Cartons na spaghetti.
– Tufafin da aka yi amfani da su.
– Tayoyi da motocin da aka yi amfani da su.
– Man fetur.
– Kayayyakin magunguna, ciki har da codeine syrup.
– Cannabis mai nauyin kilogram 3,407.83.
– Gram 400 na cocaine.
– Gram 100 na methamphetamine.
– Harsasai 1,250.
– Dabbobin pangolin guda takwas.
– Sabbin adduna guda 23,220.
Hukumar ta kuma bayyana cewa ta samu ƙarin kuɗaɗen shiga na kusan ₦683.66m ta hanyar binciken takardun shigo da kaya, gano rashin bayyana ƙimar kaya yadda ya kamata da kuma bayar da buƙatun biyan ƙarin haraji.
Yana da muhimmanci a fahimci cewa ₦6.19bn ɗin ƙiyasin Duty Paid Value ne da Hukumar ta bayar, ba kuɗin da aka tabbatar an sayar da kayan ko aka shigar cikin asusun gwamnati ba.
Haka kuma, dakile yunƙurin fasa-ƙwauri 195 ba ya nufin cewa an kammala shari’o’i 195 ko an samu mutane 195 da laifi.
ME YAKE FARUWA DA KAYAN BAYAN AN KAMA SU?
Nigeria Customs Service Act, 2023, ta tanadi matakai na musamman kan kama kaya, tsare su, ayyana su a matsayin forfeited da kuma zubar da su.
Sashe na 245(1) ya ba jami’in Customs ko wanda Hukumar ta ba izini damar kama ko tsare wani abu idan yana da dalilai masu ma’ana da ke nuna cewa kayan na iya zama waɗanda doka ta tanadi a kwace.
Sashe na 245(2) ya tanadi cewa bayan kama kaya, dole ne a miƙa su cikin kulawar Hukumar ba tare da bata lokaci ba. Za a ci gaba da kula da su bisa tanadin dokar har sai an tantance matsayinsu na forfeiture ko disposal.
Wannan yana nuna cewa kama kaya ba shi ne matakin ƙarshe ba. Akwai tsarin doka da dole ne a bi kafin a tabbatar da makomarsu.
SHIN DUK KAYAN DA AKA KAMA SAI AN KWACE SU GA GWAMNATI?
A’a. Wannan shi ne ɗaya daga cikin muhimman bambance-bambancen da ya kamata jama’a su fahimta.
Jadawalin da ke cikin Nigeria Customs Service Act, 2023, ya tanadi cewa a yanayin da dokar ta buƙata, Hukumar za ta sanar da wanda ta sani shi ne mai kayan game da kama su da dalilan hakan cikin kwanaki 30.
Sai dai dokar ta ware wasu yanayi da ba lallai sai an bayar da wannan sanarwar ba, musamman idan an kama kayan a gaban wanda laifinsa ko zarginsa ya jawo kama kayan, mai kayan ko wakilinsa, ko kuma mutumin da ke kula da jirgi, jirgin sama ko abin hawa da kayan suke ciki.
Haka kuma, mutumin da ke da’awar cewa kayan da aka kama ba su cancanci forfeiture ba, yana da damar gabatar da ƙorafinsa a rubuce cikin wata ɗaya bisa wa’adin da dokar ta tanada. Dokar ta kuma bai wa Hukumar damar tsawaita wannan wa’adi bisa ra’ayinta.
Idan wa’adin da ya dace ya ƙare ba tare da an gabatar da ƙorafi ba, ko kuma ƙorafin bai cika sharuddan da dokar ta tanada ba, kayan na iya zama waɗanda aka ayyana sun forfeited.
Idan kuma an gabatar da ƙorafi yadda ya dace, batun zai bi tsarin shari’ar condemnation da dokar ta tanada.
Saboda haka, dole ne a bambanta tsakanin:
– Kayan da aka kama.
– Kayan da ake ci gaba da bincike a kansu.
– Kayan da aka ayyana sun forfeited.
– Kayan da aka riga aka zubar da su ta hanyar da doka ta tanada.
INA AKE AJIYE KAYAN DA AKA KAMA?
Sashe na 121(4) na Nigeria Customs Service Act, 2023, ya bayyana cewa Government Warehouse wuri ne da gwamnati ta samar, wanda Customs ta ayyana domin ajiye kayan da aka kama ko waɗanda aka ayyana sun forfeited, da sauran abubuwan da suka shafi aiwatar da dokokin kwastam.
Dokar ta kuma tanadi cewa idan babu irin wannan wurin, masu gudanar da tashoshin jiragen ruwa (terminal operators) za su iya samar da wurin da za a ayyana a matsayin Government Warehouse.
Sai dai wannan tanadi ya buɗe wasu tambayoyi:
– Nawa ne Government Warehouses da Customs ke amfani da su a halin yanzu?
– Ta yaya ake adana bayanan kayan da aka kama?
– Wane tsari ake bi wajen tantance yawan kayan da aka karɓa da waɗanda aka fitar?
– Ta yaya ake kare kayan daga ɓacewa, lalacewa ko shiga hannun wasu ba bisa ka’ida ba?
– Shin akwai bayanan da jama’a za su iya gani game da kayan da aka kama da matsayinsu na shari’a?
Waɗannan bayanai suna da muhimmanci wajen tabbatar da gaskiya da rikon amana.
ME KE FARUWA DA KAYAN DA AKA AYyana SUN FORFEITED?
Sashe na 119 na dokar 2023 ya yi tanadi kan sayarwa, zubarwa ko lalata kayayyaki a wasu yanayi da dokar ta lissafa.
Sashe na 119(1) ya tanadi cewa a yanayin da aka bayyana a cikin wannan sashe, Hukumar za ta bayar da umarnin zubar da kayayyaki ta hanyar sayarwa ko lalatawa bisa umarnin kotu.
Sashe na 119(4) ya kuma tanadi cewa za a gudanar da sayarwar da ta dace ta hanyar gwanjon jama’a (public auction) ko tender, tare da sanar da ranar gudanar da ita tun da wuri ta kafafen jaridun ƙasa, talabijin da shafin yanar gizon Hukumar cikin harshen Turanci.
Haka kuma, Sashe na 245(2) ya tanadi cewa kayan da aka tabbatar sun zama forfeited, ko aka ayyana sun zama forfeited bisa tsarin dokar, za a zubar da su ta hanyar da Hukumar ta tanada.
Wannan yana nuna cewa ba kowane yanayi ne yake da hanya ɗaya ta zubar da kaya ba. Nau’in kayan da aka kama, matsayinsu na shari’a da kuma sashe na dokar da ya shafe su suna da muhimmanci.
ME KE FARUWA DA WAƊANDA AKE ZARGI DA FASA-ƘWAURI?
Kama mutum ba yana nufin an tabbatar da laifinsa ba.
A rahoton Vanguard na ranar 4 ga Nuwamba 2026, Acting Comptroller na FOU Zone A ya bayyana cewa ana haɗa kai da NDLEA, ‘yan sanda, DSS, Immigration, sojoji da sauran hukumomin da abin ya shafa.
Ya kuma bayyana cewa za a miƙa kayan miyagun ƙwayoyi da waɗanda ake zargi da safararsu ga NDLEA domin ci gaba da bincike da yiwuwar gurfanar da su, yayin da za a miƙa sauran kayayyakin ga hukumomin da suka dace bisa nauyin da doka ta ɗora musu.
Wannan yana nuna cewa aikin Customs ba lallai ne ya ƙare da kama mutum ko kaya ba. Akwai haɗin gwiwa da sauran hukumomi wajen bincike da gurfanar da waɗanda ake zargi.
Amma har yanzu akwai tambayoyin da ke buƙatar bayanai masu ƙididdiga:
– Nawa daga cikin waɗanda aka kama ake miƙawa NDLEA ko wasu hukumomi?
– Nawa ake gurfanarwa a kotu?
– Nawa aka samu da laifi bayan kammala shari’a?
– Nawa daga cikin shari’o’in ne har yanzu suke gaban kotu?
– Ta yaya ake bibiyar sakamakon waɗannan shari’o’i?
Ba za a iya auna nasarar yaƙi da fasa-ƙwauri da yawan kayan da aka kama kawai ba. Haka kuma, bai kamata a ɗauki wanda ake zargi a matsayin wanda aka tabbatar da laifinsa ba sai an bi tsarin shari’a.
ME CUSTOMS TA BAYYANA GAME DA ZUBAR DA KAYAN DA AKA KAMA?
A ranar 13 ga Mayu 2026, jaridar Vanguard ta wallafa bayanin da ta samu daga mai magana da yawun FOU Zone A, Hussein Abdullahi, kan makomar kayan abinci da aka kama.
A cewarsa, dokar Nigeria Customs Service Act, 2023, da ƙa’idojin gudanarwar cikin gida na Hukumar (Standard Operating Procedures — SOP) ne ke jagorantar yadda ake kula da kayan da aka kama, musamman kayan da suke lalacewa da wuri.
Ya kuma bayyana cewa akwai matakan doka da dole ne a bi kafin a zubar da kayan da aka kama.
Wannan bayani yana da muhimmanci, amma har yanzu jama’a na buƙatar samun ƙarin haske game da yadda waɗannan ƙa’idoji ke aiki a aikace, da kuma irin bayanan da Hukumar ke wallafawa kan makomar kayan.
TAMBAYOYIN DA ALFIJIR LABARAI KE SON AMSA
A wannan bincike, Alfijir Labarai na son samun cikakken bayani daga Hukumar Customs kan waɗannan tambayoyi:
1. Nawa ne jimillar kayan da Hukumar ta kama a Najeriya a shekarar 2025 da kuma daga Janairu zuwa Oktoba 2026?
2. Nawa daga cikin kayan da aka kama a shekarun nan aka tabbatar sun forfeited?
3. Nawa daga cikin kayan da aka kama har yanzu suna hannun Hukumar suna jiran kammala bincike ko shari’a?
4. Ina ake ajiye kayan da aka kama, kuma akwai jerin bayanan da ke nuna nau’in kaya, adadi, wurin ajiya da matsayinsu na shari’a?
5. Wane tsari ne ake bi wajen sayarwa, lalatawa ko mika kayan da aka tabbatar sun forfeited?
6. Shin ana wallafa bayanan gwanjon jama’a da sakamakon sayar da kayan da aka forfeited domin jama’a su iya bibiyarsu?
7. Nawa daga cikin waɗanda aka kama bisa zargin fasa-ƙwauri aka gurfanar da su a kotu, kuma nawa aka samu da laifi?
8. Ta yaya Hukumar ke tabbatar da cewa kayan da aka kama ba sa ɓacewa ko komawa kasuwa ba bisa ƙa’ida ba?
9. Shin Hukumar za ta iya samar da bayanan SOP da ke jagorantar kula da kayan da suke lalacewa da wuri?
10. Wane tsari ne jama’a za su bi idan suna son samun bayanin makomar wani kaya da Customs ta kama?
KAMMALAWA
Yaƙi da fasa-ƙwauri ba ya ƙarewa da kama kaya ko nuna su a gaban manema labarai.
Muhimmin ɓangare na aikin shi ne tabbatar da cewa an bi doka wajen tsare kayan, an bai wa masu haƙƙi damar gabatar da ƙorafi, an kammala matakan da suka dace, sannan an bayyana yadda aka yi da kayan bayan sun zama forfeited.
Haka kuma, nasarar yaƙi da fasa-ƙwauri ba za ta tsaya kan adadin kayan da aka kama kawai ba. Ya kamata a duba sakamakon bincike, shari’o’in da aka kammala, hukuncin kotu da kuma yadda ake sarrafa kayan da aka kwace.
Alfijir Labarai na kira ga Hukumar Customs da sauran hukumomin da abin ya shafa da su ƙara samar da bayanan da jama’a za su iya tantancewa game da makomar kayan da ake kamawa da kuma sakamakon shari’o’in da suka shafi fasa-ƙwauri.
Mun aika da buƙatar samun bayanai ga Hukumar Customs a baya, kuma za mu ci gaba da neman martaninta kan wannan sabon ɓangaren binciken.
Idan Hukumar ta bayar da ƙarin bayani ko takardu, za mu gabatar da su a fitowa ta gaba.
MU BINCИKA. MU TAMBAYA. MU BAYYANA ABIN DA DOKA TA CE.
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services
