Masanin da ya bayar da sharhi: Salisu Sule Esq.
Cancanta: LL.M (In View), AICMC, ICIArb Accredited Mediator
Imel: salisusule03@gmail.com
Gabatarwa
Batun haya na daga cikin muhimman al’amuran da ke shafar rayuwar al’umma, musamman a birane inda mutane da dama ke dogaro da gidajen haya domin samun matsuguni, yayin da masu gidaje ke dogaro da kuɗin haya a matsayin hanyar samun abin dogaro da rayuwa.
Sai dai rashin fahimtar haƙƙoƙi da wajibcin mai gida da ɗan haya na iya haifar da saɓani, barazana, korar mutane ba bisa ƙa’ida ba, rashin biyan haya da kuma takaddamar da kan kai ga hukumomin shari’a.
A wani bayani na musamman da ya aiko wa Alfijir Labarai, lauya Salisu Sule Esq., wanda yake da hannu a aikin gyaran dokar haya ta Jihar Kano, ya yi bayani kan haƙƙoƙi da wajibcin masu gida da ‘yan haya, tare da bayyana wasu muhimman ƙa’idojin da ya kamata ɓangarorin biyu su fahimta.
Bayanin nasa ya zo ne a daidai lokacin da ake buƙatar ƙarin fahimta kan dokokin haya da kuma yadda za a tabbatar da adalci ga masu gida da ‘yan haya.
1. Babu Mai Gida da Ke Da Ikon Korar Ɗan Haya da Ƙarfi
A cewar Salisu Sule Esq., doka ta tanadi haƙƙoƙi da wajibai ga mai gida da ɗan haya.
Ya bayyana cewa babu mai gida da yake da ikon korar ɗan haya ta hanyar amfani da ƙarfi, tsoratarwa, cin zarafi ko wulaƙanci ba tare da bin tsarin da doka ta tanada ba.
Haka kuma, ya jaddada cewa ɗan haya yana da wajibcin biyan kuɗin haya bisa yarjejeniyar da aka ƙulla, tare da mutunta haƙƙoƙin mai gidan.
Wannan yana nuna cewa kariyar da doka ke ba ɗan haya ba tana nufin an ba shi damar ƙin biyan haya ko ci gaba da zama a gidan ba bisa ƙa’ida ba.
2. Nau’o’in Yarjejeniyar Haya
A cikin bayaninsa, Salisu Sule Esq. ya lissafa nau’o’in haya da ake yawan samu, waɗanda suka haɗa da:
– Hayar mako-mako.
– Hayar wata-wata.
– Hayar watanni uku.
– Hayar shekara-shekara.
– Hayar da ba ta da ƙayyadadden lokaci (Tenancy at Will).
Ya bayyana cewa haƙƙoƙin ɗan haya, tsawon lokacin sanarwar barin gida da matakan neman karɓar mallakar gida suna danganta da irin yarjejeniyar hayar da aka yi, sharuddan yarjejeniyar da dokar da ta shafi wurin.
Wannan batu yana da muhimmanci domin ba daidai ba ne a ɗauka cewa duk masu haya suna da lokacin sanarwa iri ɗaya ba tare da duba yanayin yarjejeniyar da dokar da ta shafe su ba.
3. Amfani da Jami’an Tsaro Wajen Korar Ɗan Haya
Wani muhimmin batu da lauya Salisu Sule ya tabo shi ne amfani da jami’an tsaro wajen magance rikicin haya.
Ya bayyana cewa bai kamata mai gida ya yi amfani da ‘yan sanda, Hukumar Tsaron Fararen Hula (Civil Defence) ko wasu hukumomin tsaro wajen tsoratar da ɗan haya ko kwace masa gida ba bisa doka ba.
A cewarsa, idan ɗan haya ya gaza biyan haya ko ya karya yarjejeniyar da aka ƙulla, mai gida dole ne ya bi tsarin da doka ta tanada wajen neman karɓar mallakar gidan.
Ya kuma bayyana cewa ya kamata a bayar da sanarwar da doka ta tanada, sannan a fara shari’a a kotun da take da ikon sauraron irin wannan batu idan hakan ya zama dole.
Wannan yana nuni da cewa rashin biyan haya ba ya ba mai gida izinin ɗaukar doka a hannunsa.
4. Ayyukan Residential and Commercial Premises Registry
A cikin bayanin nasa, Salisu Sule ya kuma yi magana kan Residential and Commercial Premises Registry da ke Babbar Kotun Shari’a ta Jihar Kano.
Ya bayyana cewa wannan rajista na iya gudanar da ayyukan gudanarwa da aka ba ta, amma ba ta maye gurbin ikon kotu wajen sauraron shari’a da yanke hukunci ba.
Wannan bayani yana da muhimmanci wajen fahimtar bambanci tsakanin ayyukan gudanarwa da ikon shari’a na kotu.
Sai dai har yanzu akwai buƙatar ƙarin bayani kan takamaiman ayyukan rajistar, ikon da doka ta ba ta da kuma yadda take hulɗa da masu gida, ‘yan haya da kotuna.
5. Bashin Haya, Mesne Profits da Kuɗaɗen Shari’a
Salisu Sule Esq. ya bayyana cewa idan ɗan haya ya ci gaba da zama a gidan bayan ƙarewar haya bisa doka, mai gida na iya neman bashin haya da kuma mesne profits, bisa tanadin dokar da hukuncin kotu.
Mesne profits na nufin kuɗin diyya da za a iya nema dangane da zaman mutum ko amfani da gida bayan haƙƙinsa na zama a cikinsa ya ƙare, gwargwadon yanayin shari’ar da dokar da ta dace.
Ya kuma bayyana cewa kuɗin lauya da sauran kuɗaɗen da suka shafi shari’a na iya zama abin nema idan an gabatar da su yadda ya kamata kuma kotu ta amince da su.
A gefe guda kuma, ya jaddada cewa bai kamata a ƙirƙiri tara ko ƙarin kuɗaɗe ba tare da wani tushe na doka ba.
6. Muhimman Abubuwan da Ya Kamata Masu Gida da ‘Yan Haya Su Fahimta
A ƙarshe, Salisu Sule Esq. ya jaddada wasu muhimman ƙa’idoji:
– Rashin biyan haya, a matsayin saɓanin yarjejeniyar haya, ba ya zama laifin laifi kai tsaye a kowane hali; yawanci takaddama ce ta farar hula.
– Bai kamata a yi amfani da hukumomin tsaro wajen korar ɗan haya ko tsoratar da shi ba bisa doka ba.
– Mai gida dole ne ya bi sharuddan sanarwar da dokar da ta dace ta tanada kafin neman karɓar mallakar gida.
– Ɗan haya yana da haƙƙin samun tsarin adalci ko da yana da bashin haya.
– Haka kuma, ɗan haya yana da wajibcin biyan haya kuma ba shi da ikon ci gaba da riƙe gida ba bisa doka ba.
– Bashin haya, mesne profits da kuɗaɗen shari’a dole ne su kasance suna da tushe na doka kuma a tantance su bisa tsarin da ya dace.
A cewarsa, doka tana kare masu gida da ‘yan haya. Masu gida su mutunta haƙƙin ‘yan haya, su kuma ‘yan haya su cika wajibcin da suka ɗauka na biyan haya da mutunta yarjejeniyarsu.
7. Muhimmancin Gyaran Dokar Haya ta Jihar Kano
Bayanin Salisu Sule ya zo ne a lokacin da ake gudanar da aikin gyaran dokar haya ta Jihar Kano, wanda shi ma yake da hannu a cikinsa.
Wannan lamari yana da muhimmanci ga al’umma, domin duk wani gyara da za a yi wa dokar haya zai iya shafar yadda ake tafiyar da dangantakar masu gida da ‘yan haya a faɗin jihar.
Sai dai bayanin da ya aiko wa Alfijir Labarai bai ƙunshi cikakken jerin sauye-sauyen da ake shirin yi ba, ko takamaiman sassan dokar da za a gyara, ko kuma lokacin da ake sa ran kammala aikin.
Saboda haka, Alfijir Labarai za ta ci gaba da tattara bayanai domin fahimtar:
– Wane irin sauye-sauye ake shirin yi wa dokar haya ta Kano?
– Waɗanne tanade-tanade ne ake ganin suna buƙatar gyara?
– Ta yaya za a kare haƙƙin mai gida ba tare da tauye haƙƙin ɗan haya ba?
– Wane tsari ne zai tabbatar da cewa an bi ƙa’idojin sanarwar barin gida?
– Ta yaya za a magance matsalar korar mutane ba bisa doka ba?
– Wane aiki ne ake sa ran Residential and Commercial Premises Registry za ta gudanar?
– Yaushe ake sa ran kammala aikin gyaran dokar, kuma wane mataki ne zai biyo baya kafin sabuwar dokar ta fara aiki?
Kammalawa
Batun haya ba ya shafar mai gida kaɗai, kuma ba ya shafar ɗan haya kaɗai. Yana shafar zaman lafiya, mutuncin ɗan Adam, tattalin arziki da yadda ake gudanar da harkokin gidaje a cikin al’umma.
Bayanan da Salisu Sule Esq. ya aiko sun nuna muhimmancin bin doka wajen magance rikicin haya, tare da fahimtar cewa kowane ɓangare yana da haƙƙoƙi da wajibai.
Alfijir Labarai za ta ci gaba da binciken wannan batu, musamman aikin gyaran dokar haya ta Jihar Kano, domin samar wa jama’a sahihin bayani kan abin da doka ta tanada da kuma sauye-sauyen da ake shirin yi.
Saƙon Salisu Sule Esq. ga jama’a shi ne:
“Know your rights, fulfil your responsibilities and respect the law. No landlord is above the law, and no tenant is above their contractual obligations.”
Wato: Ku san haƙƙoƙinku, ku cika nauyin da ke kanku, kuma ku mutunta doka. Babu mai gida da ya fi ƙarfin doka, haka kuma babu ɗan haya da ya fi ƙarfin wajibcin yarjejeniyarsa.
Majiya
Salisu Sule Esq.
LL.M (In View), AICMC, ICIArb Accredited Mediator
Imel: salisusule03@gmail.com
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services
