Riba a Kasuwanci
Fitowa ta 7
A yau, mutane da dama suna zuba jari a kamfanoni ta hanyar sayen hannun jari (Shares), inda suke fatan samun riba idan kamfani ya bunƙasa ko kuma ya raba ribar da ya samu ga masu hannun jarinsa.
Wasu suna sayen hannun jari ne domin su riƙe shi na dogon lokaci, yayin da wasu ke saye da sayarwa a kasuwar hannayen jari domin cin gajiyar sauyin farashi.
Sai dai akwai tambayoyi masu muhimmanci da ya kamata Musulmi ya yi kafin ya shiga wannan harkar:
– Shin sayen hannun jari yana halatta a Musulunci?
– Shin karɓar Dividend yana nufin karɓar riba ta hanyar da Shari’a ta haramta?
– Mene ne hukuncin hannun jarin kamfanin da yake gudanar da kasuwanci halal amma yana karɓar ko bayar da kuɗin ruwa?
– Shin duk wani ciniki da ake yi a kasuwar hannayen jari ya halatta?
A wannan fitowa, za mu bincika waɗannan tambayoyi bisa ƙa’idojin mu’amala da zuba jari a Musulunci.
1. Mene ne hannun jari (Shares)?
Hannun jari yana nufin mallakar wani kaso na kamfani. Idan mutum ya sayi hannun jarin kamfani, yana mallakar wani kaso ne na kamfanin gwargwadon yawan hannun jarin da ya saya.
Saboda haka, mai hannun jari yana da alaƙa da kasuwancin kamfanin. Yana iya cin gajiyar ribar da kamfanin ya samu, kuma yana iya fuskantar asara idan harkokin kamfanin suka samu matsala.
Wannan ya bambanta da rancen kuɗi, inda wanda ya bayar da bashi yake neman a mayar masa da kuɗinsa tare da ƙarin kuɗi da aka ɗora bisa rancen.
2. Yaushe sayen hannun jari yake halatta?
A ƙa’ida, kafa kamfani da sayen hannun jarinsa na iya halatta idan manufar kamfanin da harkokinsa sun dace da Shari’a.
Misali, kamfanin da yake gudanar da harkar noma, masana’antu, sadarwa ko wasu ayyukan halal, ana iya sayen hannun jarinsa idan sauran sharuɗɗan Shari’a sun cika.
Sai dai ba za a ce duk kamfanin da yake sayar da kaya halal ne, to hannun jarinsa ya halatta kai tsaye ba. Dole ne a binciki manufofinsa, tsarin kuɗinsa da yadda yake gudanar da harkokinsa.
Majalisar Ƙasa da Ƙasa ta Fiqhu ta bayyana a cikin Resolution No. 63 (1/7) cewa kafa kamfani mai manufar halal da harkokin halal ya halatta.
Haka kuma, ta bayyana cewa shiga hannun jarin kamfanonin da babban aikinsu haramun ne, kamar mu’amalar Riba ko kasuwancin abubuwan da aka haramta, bai halatta ba.
3. Kamfanin da babban aikinsa halal ne amma yana hulɗa da kuɗin ruwa fa?
Wannan shi ne ɗaya daga cikin batutuwan da ake samun muhimmin bambanci a tsakanin ƙa’idojin hukumomin fikihu.
A cikin Resolution No. 63 (1/7), Majalisar Ƙasa da Ƙasa ta Fiqhu ta bayyana cewa asalin hukuncin shiga hannun jarin kamfanin da yake gudanar da wasu mu’amalolin da aka haramta, ko da babban aikinsa halal ne, shi ne rashin halaccin shiga cikinsa.
Daga baya, a Resolution No. 77 (8/8), Majalisar ta buƙaci a ci gaba da bincike kan wannan batu. A Resolution No. 87 (4/9) kuma, ta ɗage yanke hukunci domin a ƙara nazarin batun da ƙa’idojinsa.
Saboda haka, ba daidai ba ne mu ce Resolution No. 87 ta halatta irin waɗannan kamfanoni. Ba ta yanke wannan hukunci ba.
A wani ɓangaren kuma, AAOIFI Shari’ah Standard No. 21 ta tanadi wasu ƙa’idoji na musamman da za su iya ba da damar shiga hannun jarin kamfanin da babban aikinsa halal ne, amma yake da wasu mu’amalolin da ba su dace da Shari’a ba.
Daga cikin sharuɗɗan AAOIFI akwai:
1. Kada manufar kamfanin a kundin kafa shi ta kasance gudanar da mu’amalar Riba ko kasuwancin abubuwan da aka haramta.
2. Bashin da kamfanin ya karɓa bisa ruwa kada ya wuce kashi 30% na ƙimar kasuwar kamfanin.
3. Kuɗaɗen ajiya da kamfanin yake karɓar ruwa a kansu kada su wuce iyakar da wannan ma’auni ya tsara, wato kashi 30% na ƙimar da aka tanada.
4. Kuɗin shiga daga abubuwan da ba su halatta ba kada ya wuce kashi 5% na jimillar kuɗin shigar kamfanin.
5. A yi amfani da bayanan kuɗi na baya-bayan nan ko sahihin rahoton kuɗi wajen tantance waɗannan ƙa’idoji.
AAOIFI ta kuma bayyana cewa wajibi ne a cire kaso na kuɗin shiga da bai dace da Shari’a ba, bisa tsarin da ta tanada.
Muhimmin bayani: Waɗannan ƙa’idoji na AAOIFI ne. Ba su zama hukuncin da dukkan hukumomin fikihu suka amince da shi ba. Saboda haka, ya kamata mai zuba jari ya san tsarin Shari’a da yake bi, kuma ya nemi shawarar ƙwararren masani kafin yanke hukunci.
4. Karɓar Dividend — Riba ce ko halal?
Dividend shi ne kaso na ribar kamfani da ake rabawa ga masu hannun jari.
Idan kamfani yana gudanar da kasuwanci halal, kuma hannun jarinsa ya cika ƙa’idojin Shari’a, ribar da aka raba ga masu hannun jarinsa tana iya zama halal.
Amma akwai bambanci tsakanin Dividend da ribar rance.
Dividend: Ribar kasuwanci ce da ake rabawa bisa kaso na mallaka. Ba lallai ne kamfani ya samu riba a kowane lokaci ba, kuma mai hannun jari yana iya fuskantar asara.
Ribar rance: Ƙarin kuɗi ne da aka ɗora wa wanda ya karɓi bashi bisa yarjejeniya, ba tare da la’akari da ko ya samu riba ko asara a kasuwancinsa ba.
Saboda haka, ba kowane ƙarin kuɗi ne Riba ta Shari’a ba. Dole ne a duba tushen kuɗin da tsarin yarjejeniyar da aka yi.
Haka kuma, ba daidai ba ne kamfani ya tabbatar wa mai hannun jari samun wani adadin riba a matsayin abin da ba zai sauya ba, ba tare da la’akari da sakamakon kasuwanci ba. AAOIFI ta bayyana rashin halaccin irin hannun jarin da ke ba da tabbacin wani adadin riba ko fifiko na kuɗi wajen rabon riba ta hanyar da ta saɓa wa tsarin haɗin gwiwar jari.
5. Shin akwai matsala idan aka sayi hannun jari domin a sayar da shi idan farashinsa ya ƙaru?
Sayen hannun jari domin a sayar da shi daga baya idan farashinsa ya ƙaru ba haramun ba ne kai tsaye, muddin hannun jarin halal ne, an mallake shi, kuma an bi ƙa’idojin saye da sayarwa.
Sai dai akwai wasu hanyoyin ciniki da suke da matsalar Shari’a, kamar:
– Sayen hannun jari da rancen kuɗi mai ruwa (interest-based margin trading).
– Sayar da hannun jari wanda mutum bai mallaka ba (short selling).
– Shiga wasu kwangilolin zaɓi (options) da aka gina su bisa tsarin da Shari’a ba ta yarda da shi ba.
– Yin ciniki bisa yaudara, yaɗa bayanan ƙarya ko amfani da bayanan sirri domin cutar da sauran masu zuba jari.
A cikin Resolution No. 63 (1/7), Majalisar Ƙasa da Ƙasa ta Fiqhu ta bayyana haramcin sayen hannun jari da rancen kuɗi mai ruwa, da kuma sayar da hannun jarin da mutum bai mallaka ba.
Saboda haka, ya kamata a binciki hanyar da mutum yake amfani da ita wajen saye da sayarwa, ba sunan kasuwar hannayen jari kawai ba.
6. Me ya kamata Musulmi ya bincika kafin ya sayi hannun jari?
Kafin mutum ya zuba jari, yana da kyau ya binciki waɗannan abubuwa:
1. Babban aikin kamfanin: Shin harkokinsa sun dace da Shari’a?
2. Tsarin kuɗin kamfanin: Shin yana dogaro da rance mai ruwa ko ajiya mai ruwa?
3. Tushen ribar kamfanin: Shin akwai kuɗin shiga daga harkokin da aka haramta?
4. Yadda ake sayen hannun jarin: Shin an mallaki hannun jarin kafin a sayar da shi?
5. Hanyar samun ribar: Shin Dividend ne na kasuwanci ko kuma ƙarin kuɗi ne da aka tabbatar tun farko a matsayin riba kan bashi?
6. Rahoton kuɗin kamfanin: Shin an binciki bayanan kuɗi na baya-bayan nan?
Haka kuma, bai kamata mutum ya dogara da sunan kamfani ko yawan ribar da yake bayarwa kawai ba. Yanayin kamfani na iya sauyawa, don haka bincike yana buƙatar sabunta bayanai lokaci zuwa lokaci.
7. Kammalawa
Hannun jari ba Riba ba ne kai tsaye, haka kuma Dividend ba ya zama haramun saboda kawai ana samun ƙarin kuɗi daga zuba jari.
Abin da yake da muhimmanci shi ne a tabbatar da cewa kamfanin yana gudanar da harkokin da suka dace da Shari’a, tsarin mallakar hannun jarin ya halatta, kuma hanyar samun ribar ba ta dogara da rancen kuɗi mai ruwa ko wasu haramtattun mu’amaloli ba.
Haka kuma, ya kamata a san cewa akwai bambancin ƙa’idoji tsakanin hukumomin fikihu, musamman dangane da kamfanonin da babban aikinsu halal ne amma suke da wasu mu’amalolin ruwa.
Musulmi ya kamata ya nemi ilimi kafin ya zuba jari, domin neman arziki abu ne mai kyau, amma neman arzikin halal ya fi muhimmanci.
Manufarmu ita ce: Mu nemi riba, amma kada mu sayar da addininmu saboda neman riba.
Madogara
1. Alƙur’ani Mai Girma — Suratul Baƙara, aya ta 275.
2. International Islamic Fiqh Academy — Resolution No. 63 (1/7), Financial Markets, 1992.
3. International Islamic Fiqh Academy — Resolution No. 77 (8/8), Shareholding in Joint-Stock Companies Dealing with Ribā, 1993.
4. International Islamic Fiqh Academy — Resolution No. 87 (4/9), Investment in Shares and Investment Units, 1995.
5. AAOIFI — Shari’ah Standard No. 21: Financial Paper (Shares and Bonds).
Alfijir Labarai Media Services
Mu bincika. Mu fahimta. Mu yi mu’amala bisa gaskiya da ƙa’idar Shari’a.
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services
