KOWA YA TUNA BARA! — FITOWA TA 18
JANAR ABACHA DA TSARO A NAJERIYA: YAƘI DA MIYAGUN LAIFUKA, NDLEA DA HAƘƘIN ’YAN ƘASA — ME HUJJOJIN TARIHI SUKA NUNA?
Daga Alfijir Labarai
Tsaro yana daga cikin muhimman nauyin da ke kan kowace gwamnati. A lokacin mulkin Janar Sani Abacha, daga Nuwamba 1993 zuwa Yuni 1998, gwamnatin soja ta bayyana cewa ta ɗauki matakai domin yaƙi da safarar miyagun ƙwayoyi, fashi da makami, satar motoci da sauran laifuka.
Amma idan ana son tantance tarihin wannan gwamnati, bai kamata a dogara da jawaban shugabanni kaɗai ba. Dole ne a kwatanta abin da gwamnati ta bayyana da bayanan hukumomi, binciken masana da rahotannin ƙungiyoyin kare haƙƙin ɗan Adam.
A wannan fitowa ta 18 ta shirin KOWA YA TUNA BARA!, Alfijir Labarai ta duba rawar Hukumar Yaƙi da Safarar Miyagun Ƙwayoyi ta Ƙasa (NDLEA), matakan yaƙi da laifuka da kuma tambayoyin da tarihin tsaron Najeriya a wannan lokaci ya bari.
NDLEA: Ƙarfafa yaƙi da safarar miyagun ƙwayoyi
A jawabin ranar 1 Oktoba 1997, Janar Abacha ya bayyana matakan da gwamnatinsa ta ɗauka wajen ƙarfafa NDLEA da yaƙi da safarar miyagun ƙwayoyi. Ya kuma ambaci wasu nau’o’in laifukan tattalin arziki, ciki har da safarar kuɗaɗen haram.
Sai dai jawabin shugaban gwamnati yana nuna abin da gwamnati ta ce ta yi ne; domin tantance tasirin matakan, ya dace a duba alkaluman da aka tattara daga hukumomin da abin ya shafa.
Wani binciken ilimi da Isidore S. Obot ya wallafa a shekarar 2004, mai taken Assessing Nigeria’s Drug Control Policy, 1994–2000, ya yi nazari kan manufofin yaƙi da miyagun ƙwayoyi a Najeriya, ciki har da bayanan NDLEA.
Bayanan da binciken ya gabatar sun nuna cewa adadin waɗanda aka kama kan laifukan miyagun ƙwayoyi ya tashi daga 798 a shekarar 1995 zuwa 1,187 a 1996, sannan ya kai 2,372 a 1997.
Haka kuma, adadin waɗanda aka samu da laifi ya tashi daga 333 a 1995 zuwa 537 a 1996, sannan ya kai 1,088 a 1997.
Waɗannan alkaluma suna nuna ƙaruwa a ayyukan kama mutane da hukunta waɗanda aka samu da laifi. Amma ba su tabbatar da cewa safarar miyagun ƙwayoyi ta ƙare ko ta ragu a dukkan faɗin ƙasar ba. Ƙarin kama mutane na iya nuna ƙarin aikin hukuma, amma don sanin ko laifuka sun ragu, ana buƙatar wasu bayanai da za su nuna yawan laifukan da aka aikata a tsawon lokaci.
Operation Sweep da yaƙi da fashi da makami
A zamanin mulkin soja, an yi amfani da wasu matakan haɗin gwiwar jami’an tsaro wajen yaƙi da laifuka. Daga cikin sunayen da ake dangantawa da wannan fanni akwai Operation Sweep, wadda aka danganta da ayyukan yaƙi da fashi da makami a Legas.
Duk da haka, ya kamata a bambanta manufar kafa rundunar da sakamakon aikinta. Samun rundunar yaƙi da laifuka ba ya tabbatar da cewa an samu raguwar laifuka ko kuma cewa ayyukan rundunar sun yi nasara a dukkan fannoni.
Don tabbatar da tasirin Operation Sweep a shekarun mulkin Abacha, ana buƙatar takardun hukuma ko alkaluman tarihi da za su nuna adadin laifukan kafin da bayan ayyukanta, irin laifukan da aka magance da kuma yadda aka gudanar da bincike da gurfanar da waɗanda ake zargi.
A wannan bincike, ba mu samu isassun alkaluman da za su ba mu damar tabbatar da cewa fashi da makami ko satar motoci sun ragu a duk faɗin Najeriya sakamakon waɗannan matakai ba.
Tsaro da kare haƙƙin jama’a
Wani muhimmin ɓangare na tarihin tsaro a zamanin Abacha shi ne yadda hukumomin tsaro suka yi amfani da ikonsu.
Human Rights Watch da Amnesty International sun wallafa rahotanni kan kama mutane ba bisa ƙa’ida ba, azabtarwa, rashin bin ƙa’idojin shari’a da kuma kisan da aka zargi jami’an tsaro da aikatawa a lokacin mulkin soja.
Rahoton Human Rights Watch na shekarar 1995 kan rikicin Ogoni ya yi bayani kan ayyukan rundunonin tsaro a Ogoniland, Jihar Rivers, ciki har da zarge-zargen kashe fararen hula da kama mutane ba bisa ƙa’ida ba.
Haka kuma, shari’ar Ken Saro-Wiwa da wasu ’yan fafutukar Ogoni da kuma kisan da aka yi musu a watan Nuwamba 1995 sun zama muhimmin ɓangare na tarihin wannan lokaci. Ƙungiyoyin kare haƙƙin ɗan Adam sun soki yadda aka gudanar da shari’ar, tare da nuna damuwa game da adalci da ’yancin waɗanda ake tuhuma.
Waɗannan rahotanni ba su nufin cewa duk ayyukan hukumomin tsaro sun kasance cin zarafi ba. Amma suna nuna cewa nazarin tsaro a wannan lokaci bai kamata ya tsaya ga tambayar ko an kama masu laifi ba. Ya kamata a kuma binciki ko an bi doka, ko waɗanda ake zargi sun samu damar kare kansu, da kuma ko an binciki jami’an da aka zarga da aikata laifi.
Me binciken ya tabbatar, kuma me ya rage?
Binciken Alfijir Labarai ya gano muhimman abubuwa uku.
Na farko, gwamnatin Abacha ta bayyana cewa ta ɗauki matakai wajen ƙarfafa NDLEA da yaƙi da safarar miyagun ƙwayoyi da wasu laifuka.
Na biyu, bayanan NDLEA da binciken ilimi ya yi amfani da su sun nuna ƙaruwa a adadin kama mutane da hukunta masu laifukan miyagun ƙwayoyi tsakanin 1995 da 1997. Amma wannan kaɗai ba ya tabbatar da raguwar laifuka a ƙasa baki ɗaya.
Na uku, rahotannin ƙungiyoyin kare haƙƙin ɗan Adam sun nuna cewa akwai manyan damuwa game da amfani da ƙarfin hukumomin tsaro, kama mutane ba bisa ƙa’ida ba da bin ƙa’idojin shari’a a zamanin mulkin soja.
Abin da har yanzu yake buƙatar ƙarin bincike shi ne cikakken tasirin matakan yaƙi da fashi da makami, satar motoci da sauran laifuka a faɗin Najeriya, tare da samun alkaluman da za su nuna ko an samu raguwar laifuka.
Kammalawa
Tarihin tsaro a zamanin Janar Sani Abacha ya ƙunshi matakan yaƙi da miyagun ƙwayoyi da sauran laifuka, amma kuma ya ƙunshi manyan tambayoyi game da bin doka da kare haƙƙin jama’a.
Ba za a iya auna nasarar tsaro da adadin kama mutane kaɗai ba. Haka kuma, ba za a iya fahimtar duk tarihin hukumomin tsaro ta hanyar rahotannin cin zarafi kaɗai ba. Ana buƙatar a duba manufofi, alkaluman laifuka, sakamakon shari’o’i da yadda aka gudanar da ayyukan tsaro.
Manufar Alfijir Labarai ita ce gabatar da abin da hujjoji suka nuna, tare da bambanta bayanan hukuma, binciken masana da rahotannin ƙungiyoyi masu zaman kansu. Inda hujja ba ta isa ba, za mu bayyana hakan maimakon gabatar da hasashe a matsayin tabbataccen tarihi.
📢 KU BI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
Kira/WhatsApp: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services