KANO
Rahoton bincike na musamman
A wannan fitowa ta 19 ta shirin KOWA YA TUNA BARA!, Alfijir Labarai ta binciki wasu ayyukan more rayuwa da shirye-shiryen bunƙasa aikin gona da samar da abinci da suka shafi Jihar Kano a shekarun mulkin Janar Sani Abacha, musamman tsakanin 1993 da 1998.
Binciken ya dogara da takardun Bankin Duniya, Federal Housing Authority (FHA) da Hukumar Abinci da Aikin Gona ta Majalisar Ɗinkin Duniya (FAO), tare da bayanan Leventis Foundation Nigeria.
Manufar rahoton ita ce bayyana ayyukan da aka tabbatar, wanda ya ɗauki nauyinsu gwargwadon hujjar da ake da ita, da kuma bambance lokacin da aka fara aikin da lokacin da aka kammala shi.
1. Gyaran hanyoyi: kilomita 413 a Kano
Rahoton Bankin Duniya mai taken Multi-State Roads Project Implementation Completion Report, wanda aka wallafa a ranar 15 ga Afrilu, 1999, ya tabbatar da cewa an gyara kilomita 413 na hanyoyi a Jihar Kano ƙarƙashin wani shiri da aka aiwatar daga Agusta 1993 zuwa Oktoba 1998.
Rahoton ya bayyana cewa kilomita 245 an yi musu kwalta irin ta asphalt concrete, yayin da kilomita 168 aka yi musu double surface dressing.
An tsara aikin ne domin inganta hanyoyin sufuri, haɗa yankunan da ake noma da manyan hanyoyin tarayya da kuma birnin Kano.
Sai dai muhimmin bayani shi ne cewa an rattaba hannu kan yarjejeniyar shirin a ranar 11 ga Nuwamba, 1992, kafin Abacha ya karɓi mulki. Don haka, ba daidai ba ne a ce shi ne ya fara aikin. Abin da hujjojin suka tabbatar shi ne cewa an ci gaba da aiwatar da babban ɓangaren aikin a shekarun mulkinsa.
Kuɗaɗen aikin sun haɗa da tallafin Bankin Duniya da gudummawar gwamnati, yayin da ƙarin kuɗin Petroleum Trust Fund (PTF) ya taimaka wajen cike gibin kuɗaɗen aikin.
Wannan ya nuna cewa an samu ci gaba a gyaran hanyoyin Kano a lokacin, amma aikin ya kasance na haɗin gwiwar kuɗaɗe kuma ya fara tun kafin mulkin Abacha.
2. Gidaje 178 a Sharada
Bayanan hukuma na Federal Housing Authority sun tabbatar da cewa an kammala gidaje 178 a Sharada, Kano, tare da ƙaddamar da su a Oktoba 1998.
Hukumar ta kuma bayyana cewa an ware gidajen bisa tsarin jinginar gida, wato biyan kuɗi a hankali ƙarƙashin ƙa’idojin da aka tanada.
Wannan hujja ce ta kammala wani aikin gidaje a Kano a ƙarshen mulkin Abacha.
Sai dai bayanan da aka samu ba su fayyace cikakken tarihin fara aikin ko dukkan hanyoyin samun kuɗin ginin ba. Saboda haka, ba za mu jingina dukkan kuɗin aikin kai tsaye ga gwamnatin Abacha ba tare da ƙarin takardu ba.
3. Makarantar koyon aikin gona ta Panda, Albasu
A fannin noma, Leventis Foundation Nigeria ta bayyana cewa gwamnatin Jihar Kano ta tuntubi gidauniyar a shekarar 1996 domin kafa makarantar koyon aikin gona bisa haɗin gwiwa.
An rattaba hannu kan yarjejeniyar fahimtar juna a 1998, kuma makarantar da ke Panda, Ƙaramar Hukumar Albasu, ta fara aiki a wannan shekarar.
Wannan ya nuna cewa an samu haɗin gwiwar gwamnati da gidauniyar wajen kafa cibiyar horar da manoma da matasa kan dabarun aikin gona.
Sai dai hujjar da aka samu ta danganta kafa makarantar da haɗin gwiwar gwamnatin Jihar Kano da Leventis Foundation. Ba ta tabbatar da cewa gwamnatin tarayya ko PTF ne suka ɗauki dukkan nauyin makarantar ba.
4. Shirin inganta wadatar abinci da aikin gona: hujjar FAO ta 1996–1997
Wani muhimmin sabon bayani ya fito daga rahoton FAO mai taken Participatory Development of a Household Food Security and Nutrition Improvement Programme in Kano State, Nigeria, wanda Charity Dirorimwe ta rubuta.
Rahoton ya bayyana cewa an fara shirin inganta wadatar abinci da abinci mai gina jiki a Kano a shekarar 1996, tare da taimakon fasaha daga shirin haɗin gwiwar FAO.
An gudanar da binciken farko a gidaje 1,718 a ƙauyuka 12 da ke ƙananan hukumomin Tudun Wada, Warawa da Tsanyawa. An yi amfani da ra’ayoyin mazauna ƙauyuka da bayanan masana da jami’an gwamnati wajen gano matsalolin noma, wadatar abinci, lafiya da abinci mai gina jiki.
A farkon daminar shekarar 1997, an samar da taki tan 3 da kilogram 150 na ingantattun irin waken soya ga manoma a ƙauyuka takwas daga cikin 12 da aka bincika.
Rahoton ya kuma nuna cewa an samar da tsarin da wasu al’ummomi za su mayar da irin da aka ba su bayan girbi domin a sake rabawa wasu manoma. Wannan wata hanya ce ta ƙoƙarin faɗaɗa amfanin tallafin iri.
An ci gaba da tsara shirin cikin 1997, kuma an amince da shi a matakin gwamnatin jihar a Oktoba na wannan shekarar.
Duk da haka, rahoton FAO ya bayyana cewa binciken farko ya gano matsalolin ƙarancin abinci da rashin gina jiki a yankunan da aka duba. Saboda haka, bayanan suna tabbatar da cewa an ɗauki matakai da aka tsara don magance matsalolin, amma ba su tabbatar da cewa an kawar da yunwa ko rashin gina jiki ba.
Haka kuma, wannan shiri ya haɗa da gwamnatin Jihar Kano da FAO. Babu hujjar da ta ba mu damar jingina shi kai tsaye ga gwamnatin tarayya ta Abacha.
5. Ilimin firamare: tallafin PTF a matakin ƙasa
A matakin Najeriya baki ɗaya, rahotanni sun ambaci tallafin PTF ga shirye-shiryen inganta ilimin firamare, ciki har da kayayyakin koyarwa da wasu abubuwan more rayuwar makarantu. An kuma ambaci ware kusan naira biliyan 1.6 a shekarar 1997 ga ayyukan da suka shafi ilimin firamare.
Sai dai har yanzu ba mu samu isasshiyar hujja da ta bayyana adadin kuɗin da Kano ta karɓa, sunayen makarantun da aka gyara, ko adadin kayan da aka kai wa makarantun jihar ba.
Saboda haka, ba za mu gabatar da naira biliyan 1.6 a matsayin kuɗin da aka kashe a Kano ba. Ware kuɗi a matakin ƙasa ba ya tabbatar da cewa an kashe dukkan kuɗin ko cewa Kano ta samu wani takamaiman kaso.
6. Ruwa da lafiya: abin da har yanzu yake buƙatar ƙarin hujja
Rahoton IMF na 1998 ya bayyana cewa Petroleum Special Trust Fund (PSTF) ya tallafa wa ayyukan more rayuwa, lafiya, ilimi, ruwa da samar da abinci a matakin ƙasa.
Haka kuma, akwai bayanan da suka danganta wani tsarin samar da ruwa a Adaraye Quarters, Ungogo, Kano, da PTF da sa hannun al’umma wajen kula da tsarin.
Sai dai har yanzu ba mu samu cikakkiyar takardar farko da za ta tabbatar da ranar kammala aikin ruwan, kuɗin da aka kashe da kuma yawan mutanen da suka amfana ba.
Haka nan, ba mu samu isasshiyar hujjar hukuma da ta tabbatar da takamaiman asibitin Kano da aka gina ko gyara ƙarƙashin waɗannan shirye-shirye a lokacin ba.
Saboda haka, Alfijir Labarai ba za ta gabatar da waɗannan ayyuka a matsayin tabbatattun nasarorin da aka tabbatar da cikakkun bayanansu ba har sai an samu ƙarin hujjoji.
Kammalawa: Me Kano ta samu a lokacin?
Binciken ya samar da hujjoji masu amfani game da ayyuka da shirye-shirye huɗu da suka shafi Kano a shekarun mulkin Abacha:
Na farko, an gyara kilomita 413 na hanyoyi ƙarƙashin wani shirin Bankin Duniya da ya fara kafin mulkinsa, amma aka aiwatar da babban ɓangarensa a lokacin.
Na biyu, Federal Housing Authority ta tabbatar da kammala da ƙaddamar da gidaje 178 a Sharada a Oktoba 1998.
Na uku, makarantar koyon aikin gona ta Panda ta fara aiki a 1998 bisa haɗin gwiwar gwamnatin Jihar Kano da Leventis Foundation.
Na huɗu, shirin FAO da gwamnatin Kano na inganta wadatar abinci da abinci mai gina jiki ya samar da taki da ingantattun irin waken soya ga manoma a wasu ƙauyuka a 1997, tare da ƙoƙarin tsara matakan magance matsalolin da bincike ya gano.
Waɗannan hujjoji suna ba mu damar bayyana wasu ayyukan ci gaba da aka gudanar a Kano a wannan zamani, ba tare da ƙirƙirar adadi ko jingina wa wani mutum aikin da ba a tabbatar da rawarsa a cikinsa ba.
Har yanzu ana buƙatar ƙarin bincike kan takamaiman ayyukan ruwa, lafiya da ilimi a Kano domin a iya gabatar da cikakkun bayanansu.
Alfijir Labarai za ta ci gaba da neman takardun hukuma da bayanan da za su ƙara haske kan waɗannan ayyuka.
Majiyoyin bincike
1. World Bank — Multi-State Roads Project Implementation Completion Report, 15 April 1999.
2. Federal Housing Authority — Past Projects.
3. Leventis Foundation Nigeria — LFN School Kano.
4. FAO — Participatory Development of a Household Food Security and Nutrition Improvement Programme in Kano State, Nigeria.
5. IMF — Nigeria: Selected Issues, 1998.
6. World Bank — rahoton da ya shafi tallafin ilimin firamare a Najeriya.
ALFIJIR LABARAI — Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
📢 KU BI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
Kira/WhatsApp: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services
