NOMA TUSHEN ARZIKI, Damina ta 2026 a Arewa: Ƙarancin ruwan sama, ambaliya da tsadar kayan noma — me ya rage wa manoma?

IMG 004902 181126 1794959351694

FITOWA  4

Damina ta shekarar 2026 ta zo da ƙalubale iri daban-daban ga manoma a wasu sassan Arewacin Najeriya. A wasu yankuna an samu lokutan ƙarancin ruwan sama da tsawaita lokacin bushewa, yayin da wasu wurare suka fuskanci ruwan sama mai yawa da ambaliya da ta lalata gonaki da kayayyakin more rayuwa.

Bugu da ƙari, tsadar kayan noma da matsalar tsaro sun ƙara wa manoma nauyin gudanar da ayyukansu.

Amma tambayar da wannan bincike ke son amsawa ita ce: Yaya waɗannan matsaloli suka shafi samar da abinci a Arewa, kuma shin hukumomin da suka yi hasashen yanayin daminar sun tantance ainihin asarar da manoma suka yi?

Binciken Alfijir Labarai ya duba hasashen Hukumar Kula da Yanayi ta Najeriya (NiMet), rahotannin Hukumar Abinci da Aikin Noma ta Majalisar Ɗinkin Duniya (FAO), cibiyar sa ido kan matsalar abinci ta FEWS NET, da bayanan Hukumar Ba da Agajin Gaggawa ta Ƙasa (NEMA).

1. Abin da NiMet ta yi hasashe tun farkon shekara

A cikin hasashen yanayin damina na shekarar 2026 da NiMet ta fitar a watan Fabrairu, hukumar ta yi hasashen yiwuwar tsawaita lokacin rashin ruwan sama har zuwa kwanaki 21 a wasu sassan Arewa da Arewa ta Tsakiya tsakanin Yuni da Agusta.

Hukumar ta kuma yi hasashen cewa wasu yankuna, ciki har da sassan Borno da Yobe, za su iya samun gajeriyar damina fiye da yadda aka saba.

Sai dai hasashen bai nuna cewa dukkan yankunan Arewa za su fuskanci ƙarancin ruwan sama ba. A wasu sassan Borno, Sakkwato, Kebbi da Kaduna, an yi hasashen samun ruwan sama sama da matsakaici, yayin da wasu sassan Katsina da Zamfara za su iya samun ƙarancin ruwan sama.

Wannan bambancin yana nuna muhimmancin duba yanayin kowace jiha da yanki, maimakon ɗaukar Arewa baki ɗaya a matsayin wuri guda mai yanayi iri ɗaya.

2. Sabunta hasashen NiMet a watan Agusta

A ranar 13 ga Agusta, 2026, NiMet ta fitar da ƙarin bayani kan hasashen yanayin damina daga Agusta zuwa Oktoba.

Hukumar ta bayyana yiwuwar samun ruwan sama daga matsakaici zuwa sama da matsakaici a yawancin yankunan Arewa a wannan zangon. Sai dai ta nuna cewa wasu sassan Borno da Yobe na iya samun ruwan sama daga matsakaici zuwa ƙasa da matsakaici a watan Agusta.

NiMet ta kuma jaddada muhimmancin kula da magudanan ruwa a yankunan da ake hasashen samun ruwan sama mai yawa.

Wannan sabuntawa ya nuna cewa hasashen yanayi yana sauyawa bisa bayanan da ake samu yayin da damina ke tafiya. Don haka, yana da muhimmanci a tantance ko manoma sun samu sabbin bayanan da suka dace da yankunansu, ba wai hasashen farkon shekara kawai ba.

3. FAO: An samu yanayi mai kyau a wasu wurare, amma wasu sun fuskanci matsala

A cikin rahotonta na Najeriya da aka wallafa a ranar 16 ga Satumba, 2026, FAO ta bayyana cewa an fara damina a kan lokaci a yawancin yankunan noma na Arewa.

Hukumar ta ce yawan ruwan sama da aka samu zuwa ƙarshen Agusta ya taimaka wajen samar da yanayin tsiro mai kyau a mafi yawan yankunan Arewa mafi nisa.

Sai dai ta kuma bayyana cewa wasu lokutan rashin ruwan sama a watan Yuli da Agusta sun shafi wasu sassan Borno, Yobe, Kebbi, Sakkwato, Bauchi, Gombe da Plateau.

Wannan na iya haifar da raguwar amfanin gona a yankunan da matsalar ta shafa.

Abin lura a nan shi ne, bayanin FAO bai tabbatar da cewa dukkan gonaki ko dukkan manoman jihohin da aka ambata sun yi asara ba. Rahoton ya nuna matsala a wasu yankuna ne, don haka ana buƙatar ƙarin bayanai domin sanin ainihin girman asarar.

4. FEWS NET: Matsalar ƙarancin ruwan sama da raguwar amfanin gona

A cikin rahotonta na Nigeria Food Security Outlook: October 2026 to May 2027, FEWS NET ta bayyana cewa ƙarancin ruwan sama da tsawaita lokacin bushewa sun shafi wasu sassan Arewacin Najeriya.

Rahoton ya nuna cewa matsalar ta fi bayyana a arewacin da gabashin Borno da wasu yankunan Yobe da ke makwabtaka da su.

Ya kuma ambaci wasu sassan Sakkwato, Kogi, Kwara, Neja, Kebbi, Bauchi, Gombe, Katsina da Plateau a cikin wuraren da aka samu tasirin lokutan bushewa.

FEWS NET ta bayyana cewa a wasu wuraren da matsalar ta fi tsanani, asarar girbi na iya kaiwa tsakanin kashi 30 zuwa 50 cikin ɗari.

Sai dai rahoton bai bayar da cikakken rabon wannan ƙididdiga bisa kowace jiha, nau’in amfanin gona ko yawan gonakin da abin ya shafa ba. Saboda haka, ba za a ɗauki wannan kaso a matsayin adadin asarar da kowace jiha ta yi ba.

Wannan gibi yana nuna buƙatar samun cikakken binciken noma da zai bayyana inda aka samu asara, nau’in amfanin gonar da abin ya shafa, da kuma adadin manoman da suka shiga cikin matsalar.

5. Ambaliya ta lalata gonakin shinkafa a Kano

A ranar 30 ga Satumba, 2026, jaridar The Punch ta wallafa rahoton da ya ambato ɗan majalisar dokokin Jihar Kano mai wakiltar Tudun Wada, Sule Shuwaki, yana cewa ambaliyar ruwa ta lalata gonakin shinkafa sama da 200 a garin Shuwaki.

A cewarsa, ruwan ya kuma lalata wata tsohuwar gada a kan hanyar Tudun Wada zuwa Shuwaki, lamarin da ya shafi zirga-zirgar al’umma.

Majalisar Dokokin Jihar Kano ta amince da ƙudurin neman tallafin gwamnati ga manoman da abin ya shafa da kuma gyaran gadar.

Duk da haka, adadin gonakin sama da 200 bayanin ɗan majalisa ne da jaridar ta ruwaito. Ba mu da rahoton tantancewa daga ma’aikatar noma ko wata hukuma da ya tabbatar da cikakken adadin gonakin da suka lalace.

Wannan misali ya nuna cewa yayin da wasu yankuna ke fuskantar ƙarancin ruwan sama, wasu kuma na iya fuskantar ambaliya a cikin damina guda.

6. Alkaluman ambaliya na ƙasa baki ɗaya

A ranar 23 ga Oktoba, 2026, jaridar The Punch ta ruwaito bayanan NEMA cewa zuwa ranar 20 ga Oktoba:

– Mutane 673,350 sun fuskanci tasirin ambaliya.
– Mutane 214,997 sun rasa matsugunansu.
– Mutane 245 sun mutu.
– Ƙananan hukumomi 134 a jihohi 28 ne suka shiga cikin bayanan da hukumar ta bayar.

Waɗannan alkaluma na Najeriya baki ɗaya ne, ba na Arewacin Najeriya kaɗai ba. Saboda haka, ba za mu iya ɗaukar su a matsayin adadin mutanen Arewa da ambaliya ta shafa ba.

Haka kuma, ana buƙatar bayanan da suka ware tasirin ambaliya ga gonaki da manoma, domin adadin mutanen da ambaliya ta shafa ba ya nuna kai tsaye yawan amfanin gonar da aka rasa.

7. Ba sauyin yanayi kaɗai ke rage amfanin gona ba

Duk da muhimmancin sauyin yanayi, bai kamata a jingina dukkan matsalolin da manoma suka fuskanta ga wannan dalili guda ba.

Rahotannin FAO da FEWS NET sun nuna cewa akwai wasu matsaloli da ke ƙara tsananta yanayin noma, ciki har da:

– Tsadar taki da sauran kayan noma.
– Ƙarin kuɗin sufuri.
– Matsalar tsaro a wasu yankunan noma.
– Ambaliya da lalacewar gonaki.
– Lokutan rashin ruwan sama da suka shafi wasu yankuna.

Waɗannan matsaloli na iya haɗuwa su rage ƙarfin manoma wajen noma, kula da amfanin gona da kai shi kasuwa.

Saboda haka, duk wani bincike kan raguwar amfanin gona ya kamata ya tantance gudummawar kowace matsala, maimakon ɗaukar cewa sauyin yanayi ne kaɗai ya haddasa asarar.

8. El Niño da sauyin yanayi: Me kimiyya ta tabbatar?

El Niño wani yanayi ne na halitta da ke faruwa sakamakon sauyin yanayin ruwan teku da iska a yankin Pacific.

Hukumar Kula da Yanayi ta Duniya (WMO) ta bayyana cewa babu hujjar kimiyya da ke tabbatar da cewa sauyin yanayi na ɗan Adam yana ƙara yawan faruwar El Niño ko ƙarfin sa.

Sai dai dumamar duniya na iya ƙara tsananta wasu illolin da ke tattare da zafi da ruwan sama mai tsanani.

A ranar 12 ga Nuwamba, 2026, cibiyar hasashen yanayi ta Amurka (NOAA) ta bayyana cewa akwai sama da kashi 79 cikin ɗari na yiwuwar El Niño mai ƙarfi zuwa mai matuƙar ƙarfi ya ci gaba har zuwa tsakanin Janairu da Maris na 2027.

Wannan hasashe na duniya ba ya tabbatar da cewa kowace jiha a Najeriya za ta fuskanci fari ko ambaliya. Ana buƙatar hasashen NiMet da bayanan yanayi na cikin gida domin tantance abin da zai iya faruwa a kowace jiha.

9. Tambayoyin da har yanzu suke buƙatar amsa

Binciken ya gano cewa har yanzu akwai wasu muhimman bayanai da ba a samu cikakkun amsoshinsu ba:

1. Nawa ne ainihin yawan gonakin da suka lalace sakamakon ƙarancin ruwan sama ko ambaliya a jihohin Arewa a shekarar 2026?
2. Wane irin amfanin gona ne ya fi fuskantar asara, kuma a waɗanne ƙananan hukumomi?
3. Shin NiMet ta tattara bayanan ainihin ruwan sama da aka samu domin kwatanta su da hasashen da ta fitar?
4. Nawa daga cikin manoma suka samu gargaɗin yanayi a kan lokaci?
5. Wane tallafi gwamnatocin jihohi suka bayar ga manoman da abin ya shafa?
6. Shin akwai cikakken binciken da ya tabbatar da asarar girbi ta kashi 30 zuwa 50 cikin ɗari da FEWS NET ta ambata, tare da ware bayanan bisa jiha da nau’in amfanin gona?
7. Wane mataki aka ɗauka domin taimaka wa manoman da suka rasa amfanin gonarsu su koma noma?

10. Tambayoyin Alfijir Labarai ga hukumomi

Ga NiMet:

– Muna neman bayanan ainihin ruwan sama da aka samu a jihohin Borno, Yobe, Kano, Jigawa, Kebbi, Sakkwato, Bauchi, Gombe da Katsina tsakanin Yuni da Oktoba 2026.
– Shin an tabbatar da tsawon lokacin bushewar da aka yi hasashe a farkon shekara?
– Wane rahoto ne hukumar ta fitar kan daidaiton hasashen da abin da aka gani a zahiri?
– Ta yaya aka isar da sabbin gargaɗin yanayi ga manoma?

Ga NAERLS da Ma’aikatar Noma ta Tarayya:

– Shin an kammala binciken aikin noma na daminar 2026?
– Wane adadi aka samu na asarar amfanin gona a Arewa?
– Shin akwai bayanan da ke ware asarar da ƙarancin ruwan sama, ambaliya, matsalar tsaro da tsadar kayan noma suka haddasa?

Ga NEMA da hukumomin ba da agajin gaggawa na jihohi:

– Nawa ne gonaki da manoma suka rasa a jihohin Arewa?
– Wane tallafi aka bayar, kuma nawa ne aka tantance a matsayin waɗanda har yanzu suke buƙatar taimako?
– Shin an tattara bayanan asarar amfanin gona dabam da alkaluman mutanen da ambaliya ta shafa?

Ga gwamnatocin jihohi:

– Shin an tattara bayanan gonakin da suka lalace?
– Wane shiri aka yi domin taimaka wa manoman da abin ya shafa?
– Shin akwai shirin tallafa wa manoma a lokacin noman rani na 2026/2027?

11. Matsayin martanin hukumomi

A cikin bayanan da muka samu wajen shirya wannan fitowa, ba mu da wata sabuwar amsa kai tsaye daga hukumomin da aka ambata wadda ta amsa waɗannan tambayoyin gaba ɗaya.

Bayanan NiMet, FAO, FEWS NET da NEMA da muka yi amfani da su rahotanni ne da sanarwar da aka wallafa a bainar jama’a. Ba za mu gabatar da su a matsayin martanin da hukumomin suka aika wa Alfijir Labarai kai tsaye ba.

Za mu ci gaba da neman ƙarin bayanai daga hukumomin da abin ya shafa. Idan aka samu martani bayan wallafa rahoton, za mu tantance shi tare da bayyana duk wani ƙarin bayani ko gyara da ya dace.

Kammalawa: Manoma na buƙatar bayanai, kariya da tallafi

Binciken Alfijir Labarai ya nuna cewa daminar 2026 ta zo da ƙalubale daban-daban a wasu sassan Arewacin Najeriya. Wasu wurare sun fuskanci ƙarancin ruwan sama da lokutan bushewa, wasu kuma sun fuskanci ambaliya da lalacewar gonaki.

Amma ba za a iya fahimtar cikakken girman matsalar ba sai an samu bayanan da suka haɗa hasashen yanayi, ainihin ruwan sama da aka samu, girman asarar amfanin gona da kuma tallafin da manoma suka samu.

Haka kuma, ya kamata a bambanta illolin sauyin yanayi da sauran matsalolin noma kamar tsadar kayan aiki da matsalar tsaro.

Ba za a iya gina ingantaccen tsarin kariya ga manoma ba tare da sahihan bayanai, gargaɗi a kan lokaci, bincike mai zaman kansa da kuma tsare-tsaren tallafi da suka dace da ainihin buƙatun manoma ba.

Alfijir Labarai za ta ci gaba da bibiyar wannan batu domin gano ainihin girman asarar da manoma suka yi, rawar da hukumomi suka taka, da matakan da za su taimaka wajen kare noman Arewa daga ƙalubalen yanayi.

Takardun tushe

1. NiMet — 2026 Seasonal Climate Prediction.
2. NiMet — August 2026 Seasonal Climate Prediction Update, 13 ga Agusta 2026.
3. FAO — Nigeria GIEWS Country Brief, 16 ga Satumba 2026.
4. FEWS NET — Nigeria Food Security Outlook: October 2026 to May 2027.
5. The Punch — Rahoton ambaliyar da ta shafi gonakin shinkafa a Shuwaki, 30 ga Satumba 2026.
6. The Punch — Rahoton alkaluman ambaliya na NEMA, 23 ga Oktoba 2026.
7. NOAA — ENSO Diagnostic Discussion, 12 ga Nuwamba 2026.
8. WMO — Bayanin kimiyya kan El Niño da La Niña.

ALFIJIR LABARAI – Accurate • Timely • Trusted.

📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI

Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.

📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA

WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835

🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag

📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f

ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce

© 2026 Alfijir Labarai Media Services

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *