SHIRYE-SHIRYEN INGANTA ILIMI A KANO: WANE CI GABA AKA SAMU, KUMA WANE ƘALUBALE YA RAGE?

IMG 180247 011126 1793552578635

HALIN DA AKE CIKI A FANNIN ILIMI A NAJERIYA DA SAURAN JIHOHI — 2026

KASHI NA 8

Bincike kan sakamakon shirin PLANE, ƙwarewar ɗaliban firamare a karatu da lissafi, horar da malamai da ƙalubalen dorewar nasarorin da aka samu.

Inganta ilimi ba ya tsaya ga gina makarantu, ɗaukar malamai ko samar da kujeru da tebura. Muhimmin abin da ya kamata a auna shi ne ko ɗalibai suna koyon karatu da lissafi yadda ya kamata, da kuma ko ci gaban da aka samu yana dorewa.

A Kano da wasu jihohin Arewa, an gudanar da shirye-shiryen inganta koyarwa, ƙwarewar yara a matakan farko na firamare, da samar da kayan koyo. Daga cikin manyan shirye-shiryen akwai Partnership for Learning for All in Nigeria, wanda aka fi sani da PLANE.

Shirin, wanda gwamnatin Birtaniya ta tallafa wa, ya kammala ayyukansa a hukumance a ƙarshen Oktoba 2026, bayan ya yi aiki da hukumomin ilimi da al’ummomi a jihohi biyar: Kano, Kaduna, Jigawa, Borno da Yobe.

A wannan kashi na binciken Alfijir Labarai, mun duba sakamakon gwaje-gwajen ƙwarewar ɗalibai, rahotannin tantance shirin da bayanan kammala aikinsa domin amsa tambayoyi uku: Wane ci gaba aka samu? Waɗanne matsaloli ne har yanzu suke nan? Kuma me ya kamata gwamnati ta yi domin nasarorin da aka samu su dore?

MENENE SHIRIN PLANE, KUMA INA YA AIWATAR DA AIKINSA A KANO?

PLANE shiri ne na inganta tsarin ilimi a Najeriya, tare da tallafa wa ƙwarewar yara wajen karatu da lissafi. Ya yi aiki tare da hukumomin gwamnati da sauran abokan hulɗa domin inganta koyarwa, tallafa wa malamai da ƙarfafa tsarin kula da makarantu.

A Kano, wani ɓangare na shirin ya mayar da hankali kan ƙananan hukumomin Gabasawa, Karaye, Minjibir da Takai.

Rahoton sakamakon koyo na shekarar makaranta ta 2024/2025 ya bayyana cewa an gudanar da gwajin ƙwarewar ɗaliban aji na biyu da na huɗu na firamare a makarantu 36 da aka zaɓa daga waɗannan yankuna.

An yi amfani da gwaje-gwajen Early Grade Reading Assessment (EGRA) da Early Grade Mathematics Assessment (EGMA) domin tantance ƙwarewar karatu da lissafi.

Wannan bayanin yana da muhimmanci saboda makarantu 36 da aka yi wa gwaji ba su wakilci dukkan makarantun Kano kai tsaye ba. Don haka, sakamakon gwajin ya fi dacewa a fahimce shi a matsayin bayanin ƙwarewar ɗaliban da aka tantance, ba cikakken sakamakon dukkan jihar ba.

SAKAMAKON KANO: AN SAMU CI GABA, AMMA HAR YANZU AKWAI GIBI

Rahoton sakamakon koyo na PLANE a Kano ya nuna cewa kashi 48.8 cikin ɗari na ɗaliban da aka gwada sun kai ko sun zarce ma’aunin ƙwarewar lissafi da aka yi amfani da shi.

A karatun Hausa, kashi 33.3 cikin ɗari na ɗaliban da aka gwada sun kai wannan ma’auni, yayin da kashi 23 cikin ɗari suka kai ma’aunin ƙwarewar karatun Turanci.

Waɗannan alkaluma suna nuna cewa akwai gibin ƙwarewar karatu da lissafi da ke buƙatar kulawa. Sai dai dole ne a lura cewa sakamakon ya shafi ɗaliban da aka gwada a makarantu da yankunan da aka zaɓa, ba dukkan ɗaliban Kano ba.

Haka kuma, ma’aunin ƙwarewa da aka yi amfani da shi a rahoton ba yana nufin cewa duk ɗaliban da ba su kai wannan ma’auni ba ba su iya karatu ko lissafi kwata-kwata ba. Yana nuna cewa ba su kai matakin da gwajin ya ayyana a matsayin ƙwarewar da ake buƙata ba.

ME YA SA HORAR DA MALAMAI DA KULA DA KOYARWA SUKE DA MUHIMMANCi?

Ɗaya daga cikin abubuwan da shirin PLANE ya mayar da hankali a kai shi ne horar da malamai da ba su jagoranci a aikace.

Rahoton sakamakon koyo na Kano ya nuna cewa shirin ya yi amfani da tsarin koyarwa mai tsari, tallafin da ake bai wa malamai a azuzuwa, darussan ƙarin karatu da sauran ayyukan da ke ƙarfafa ƙwarewar ɗalibai.

Bayanai sun nuna cewa an gudanar da duban yadda ake koyarwa a aji sau 4,487, yayin da malamai 1,957 suka samu jagoranci ta hanyar lura da aikinsu da ba su shawarwari. Kashi 96 cikin ɗari na makarantun da shirin ya shafa sun samu aƙalla ziyarar tallafi guda ɗaya.

Waɗannan alkaluma na ayyukan shirin ne, ba na dukkan makarantun Kano ba. Suna nuna irin tsarin tallafin da aka samar, amma ba su tabbatar da cewa kowane malami ko ɗalibi ya samu sakamako iri ɗaya ba.

Inganta koyarwa yana buƙatar fiye da horar da malami a wani taro. Ya kamata a duba yadda yake amfani da abin da ya koya, a ba shi shawara idan akwai matsala, sannan a auna ko ɗalibansa suna samun ci gaba.

ƘALUBALEN DOREWAR NASARORI

Rahoton tantance shirin PLANE na tsakiyar wa’adi ya nuna cewa ɗaliban aji na biyu a Kano ba su ci gaba da riƙe irin nasarorin ƙwarewar koyo da suka samu a shekarar da ta gabata ba.

Rahoton ya kuma nuna damuwa game da dorewar samar da kayan koyarwa, domin a lokacin shirin ana saye da rarraba wasu kayan koyo ga makarantun da aka tallafa wa.

Wannan ba yana nufin shirin bai yi tasiri ba ne. Maimakon haka, yana nuna cewa samun ci gaba a wani lokaci ba ya tabbatar da cewa za a ci gaba da samun irin wannan nasara a shekaru masu zuwa.

Idan gwamnati za ta ɗauki nauyin samar da kayan koyarwa gaba ɗaya, akwai buƙatar tabbatar da cewa tana da isassun kuɗi, tsarin saye da rarrabawa, da kuma hanyar sa ido kan yadda makarantu suke amfani da kayan.

Babbar tambayar ita ce: shin hukumomin ilimi za su iya ci gaba da samar da irin wannan tallafi ga makarantu bayan kammala shirin PLANE?

PLANE YA KAMMALA: JIHOHI BIYAR SUN YI ALƘAWARIN CI GABA DA GYARE-GYAREN ILIMI

A ranar 28 ga Oktoba, 2026, shirin PLANE ya gudanar da taron kammala aikinsa a Kaduna. Rahotannin da aka wallafa a ranar 30 ga Oktoba sun ce shirin ya kai ga yara sama da miliyan biyu, tare da tallafa wa horar da malamai da masu gudanar da koyarwa sama da 25,000 a Najeriya.

Jihohin Kano, Kaduna, Jigawa, Borno da Yobe sun yi alƙawarin ci gaba da gyare-gyaren ilimi da aka fara ƙarƙashin shirin.

A taron, wakilan jihohin sun yaba da gudummawar shirin wajen horar da malamai, samar da kayan koyo da ƙarfafa tsarin kula da ilimi. Sai dai an jaddada cewa babban gwajin nasarar shirin shi ne ko gwamnatocin da suka amfana da shi za su iya ci gaba da ayyukan bayan kammala tallafin.

A Kano, Kwamishinan Ilimi, Ali Haruna Abubakar Makoda, ya yaba da gudummawar shirin da sauran ayyukan inganta ilimi, tare da bayyana cewa jihar ta samu ci gaba a sakamakon jarrabawar NECO. Amma rahoton taron bai bayar da cikakken jerin alkaluman NECO ko bayanan da za su tabbatar da irin ci gaban da aka samu ba.

Saboda haka, wannan bayani ya kamata a fahimce shi a matsayin bayanin da kwamishinan ya yi, ba matsayin cikakken bincike kan sakamakon jarrabawar ba.

ALƘAWARI BA DAIDAINE DA AIWATARWA BA

Gwamnatin Kano ta riga ta bayyana aniyarta ta ci gaba da gyare-gyaren da aka fara ƙarƙashin PLANE. A wani taron miƙa ragamar shirin da aka gudanar a watan Yuli 2026, Gwamna Abba Kabir Yusuf, ta bakin Kwamishinan Ilimi, ya yi alƙawarin ƙarfafa tsarin tsara ilimi, inganta horar da malamai da faɗaɗa samar da kayan koyarwa.

Gwamnatin ta kuma ce za ta yi amfani da bayanan da aka tattara game da yaran da ba sa zuwa makaranta wajen tsara matakan da za su taimaka wajen rage matsalar.

Wannan alƙawari yana nuna manufar gwamnati, amma ba ya tabbatar da cewa an riga an aiwatar da dukkan matakan ko an ware musu kuɗaɗe. Domin a tantance hakan, ana buƙatar bayanan kasafi, rahotannin aiwatarwa da hujjojin da ke nuna abin da aka yi tun bayan kammala shirin.

BA DUKKAN MAKARANTUN KANO SUKA AMFANA DA IRIN TALLAFIN BA

Rahoton PLANE ya mayar da hankali kan makarantu da yankunan da aka zaɓa. Wannan ya sa ya zama dole a bambanta sakamakon makarantun da suka amfana da shirin da kuma halin da ake ciki a sauran makarantu.

Ba za a iya amfani da sakamakon makarantu 36 da aka gwada wajen tabbatar da cewa dukkan makarantun Kano suna samun irin wannan ci gaba ba.

Haka kuma, ba za a iya cewa makarantun da ba sa cikin shirin ba su samu wani ci gaba ba, sai an samu bayanan gwaji masu dacewa da za su tabbatar da hakan.

Abin da ya kamata gwamnati ta yi shi ne amfani da sakamakon gwaje-gwaje wajen gano inda ake samun nasara, inda matsaloli suka fi tsanani, da kuma yadda za a faɗaɗa ingantattun hanyoyin koyarwa zuwa makarantu masu buƙata.

ME YA KAMATA GWAMNATIN KANO TA YI?

Bisa sakamakon da rahotannin suka bayyana, akwai wasu matakai da ya kamata hukumomin ilimi su mayar da hankali a kai.

Na farko, a ci gaba da gwajin ƙwarewar ɗalibai a karatu da lissafi, tare da bayyana shekarar gwajin, matakan karatu, yawan makarantu da ɗaliban da aka gwada.

Na biyu, a ƙarfafa shirye-shiryen gyaran karatu da lissafi ga ɗaliban da ba su kai matakin ƙwarewar da ake buƙata ba.

Na uku, a tabbatar da cewa malamai suna samun horo mai amfani da kuma jagoranci a azuzuwa bayan horon.

Na huɗu, a tsara yadda za a ci gaba da samar da littattafai da kayan koyarwa, ko da tallafin abokan hulɗa ya ragu.

Na biyar, a ƙarfafa sa ido kan halartar malamai da ɗalibai, da kuma yadda ake amfani da lokacin koyarwa.

Na shida, a faɗaɗa hanyoyin koyarwa da aka tabbatar sun taimaka zuwa sauran makarantu, bisa ga sakamakon gwaji da buƙatun kowace al’umma.

Na bakwai, a wallafa bayanan ci gaba a kai a kai domin iyaye, malamai da sauran jama’a su iya tantance sakamakon shirye-shiryen ilimi.

TAMBAYOYIN DA ALFIJIR LABARAI KE YI

Domin samun cikakken hoto kan yadda ake aiwatar da shirye-shiryen inganta ilimi a Kano, akwai buƙatar ƙarin bayanai daga hukumomin da abin ya shafa.

1. Shin akwai sabon sakamakon gwajin ƙwarewar ɗalibai a Kano da ya shafi makarantu fiye da waɗanda aka zaɓa cikin shirin PLANE?

2. Waɗanne matakai aka ɗauka bayan gano cewa wasu ɗaliban aji na biyu ba su ci gaba da riƙe nasarorin da suka samu a shekarar da ta gabata ba?

3. Wane tsari gwamnati ta tanada domin ci gaba da samar da kayan koyarwa bayan raguwar tallafin abokan hulɗa?

4. Ta yaya ake tabbatar da cewa ingantattun hanyoyin koyarwa suna isa ga makarantu da ba sa cikin shirye-shiryen tallafi na musamman?

5. Shin gwamnati tana da jadawalin wallafa sakamakon gwaje-gwajen ƙwarewar ɗalibai a kai a kai, domin jama’a su iya ganin inda aka samu ci gaba da inda ake buƙatar ƙarin aiki?

6. Shin an ware kuɗaɗe a kasafin kuɗin ilimi na jihar domin ci gaba da horar da malamai da samar da kayan koyo bayan kammala shirin PLANE?

Waɗannan tambayoyi ba zargi ba ne; suna neman ƙarin bayanai domin jama’a su fahimci sakamakon shirye-shiryen da ake aiwatarwa da kuma matakan da suka rage.

ABIN DA HUJJOJIN SUKA TABBATAR — DA ABIN DA HAR YANZU AKE BUƘATAR GANO WA

Rahotannin da muka bincika sun nuna cewa an samu ci gaba a wasu fannoni na ƙwarewar ɗalibai a makarantun Kano da suka amfana da shirin PLANE. Sun kuma nuna cewa tallafin malamai, tsarin koyarwa da kayan koyo suna da muhimmanci wajen inganta sakamakon ɗalibai.

Amma hujjojin ba su tabbatar da cewa an magance matsalolin ƙwarewar karatu da lissafi a dukkan makarantun Kano ba. Haka kuma, ba su tabbatar da cewa nasarorin da aka samu za su dore ba tare da ci gaba da tallafi da sa ido ba.

Domin a tantance cikakken tasirin shirin, ana buƙatar bayanan gwaje-gwaje na tsawon lokaci, kwatancen makarantu masu dacewa, da cikakken bayani kan yadda aka faɗaɗa ko aka ci gaba da aiwatar da shirye-shiryen bayan lokacin tantancewa.

Binciken Alfijir Labarai ya nuna cewa akwai alamun ci gaba a ƙoƙarin inganta ƙwarewar ɗalibai a Kano, musamman a makarantun da suka amfana da shirin PLANE. Sai dai ci gaban da aka samu yana buƙatar kulawa domin ya dore, kuma ya kai ga ɗalibai a sauran makarantu.

Kammala shirin PLANE ya kawo sabon mataki a gaban gwamnatin Kano da sauran jihohin da suka amfana da shi. Yanzu abin da ya fi muhimmanci shi ne tabbatar da cewa ƙwarewar da malamai suka samu, tsarin koyarwa da kayan koyo ba za su gushe ba bayan tallafin shirin ya ƙare.

Babban abin da ya kamata a koya shi ne cewa nasarar ilimi ba ta ƙare da sanar da sabon shiri ko yawan ɗaliban da suka amfana da shi ba. Dole ne a auna abin da ɗalibai suka koya, a tabbatar da cewa sun ci gaba da ƙwarewa, sannan a bayyana yadda gwamnati za ta ci gaba da tallafa wa makarantu.

Alfijir Labarai za ta ci gaba da bibiyar manufofi, shirye-shirye da sakamakon ayyukan ilimi, tare da neman sahihan bayanai domin jama’a su fahimci abin da aka cimma da kuma abin da ya rage a yi.

📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI

Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.

📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA

WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835

🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag

📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f

ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce

© 2026 Alfijir Labarai Media Services

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *