Fitowa Ta 3
Bincike na Musamman daga Alfijir Labarai — 2026
A cikin kasafin kuɗin Jihar Kano na shekarar 2026, an ware jimillar N200m domin ayyukan Primary Healthcare guda biyu da aka ambaci wurarensu kai tsaye:
N100m domin gina Primary Healthcare Centre a Kwajele Town, Sumaila Local Government Area.
N100m domin inganta Fanda Primary Health Centre a Albasu Local Government Area.
Bayanan da ke cikin Approved Budget na 2026 sun tabbatar da waɗannan ayyuka da adadin N100m kowanne.
Sai dai rahoton aiwatar da kasafin kuɗin Q2 na 2026 ya nuna cewa zuwa ƙarshen watan Yuni, ba a rubuta expenditure a ƙarƙashin waɗannan takamaiman ayyukan biyu ba.
Wannan ne ya sa Alfijir Labarai ya ɗauki waɗannan ayyuka biyu a matsayin wani muhimmin mataki na gaba na binciken UWAR JIKI.
KWAJELE: N100M DOMIN GINA SABON PHC
A cikin Approved Budget na 2026, an ware N100m domin:
“Construction of Primary Healthcare in Kwajele Town, Sumaila Local Government.”
Rahoton Q2 na 2026 ya nuna cewa zuwa ƙarshen Yuni, an rubuta:
0% expenditure.
Wannan ba ya tabbatar da cewa babu wani aiki da aka yi a wurin.
Abin da rahoton ya tabbatar shi ne cewa babu expenditure da aka rubuta a ƙarƙashin wannan takamaiman layin aikin a cikin rahoton Q2.
Saboda haka tambayar Alfijir Labarai ita ce:
Ina matsayin wannan aikin yanzu?
Shin an fara aiwatar da shi?
Shin an ware fili?
Shin akwai kwangila ko wani tsarin aiwatarwa?
Kuma me mazauna Kwajele suke gani a zahiri?
FANDA: N100M DOMIN INGANTA PHC
Aikin na biyu shi ne:
“Upgrade the Fanda Primary Health Centre (PHC) in Albasu LGA.”
An ware N100m domin aikin a kasafin 2026.
Sai dai rahoton Q2 ya nuna cewa zuwa ƙarshen Yuni, babu expenditure da aka rubuta a ƙarƙashin wannan takamaiman aikin, wato 0%.
A nan ma, ba za mu yi gaggawar cewa aikin bai fara ba.
Abin da muke nema shi ne:
Menene ainihin aikin “upgrade” ɗin da aka tsara?
Shin an fara aiwatar da shi?
Wane mataki aka kai?
Kuma menene yanayin Fanda PHC a yanzu?
N200M — DAGA KASAFI ZUWA ABIN DA AKE GANI
Jimillar kuɗin da aka ware wa Kwajele da Fanda ta kai N200m.
Amma bincikenmu ba zai tsaya kan adadin kuɗin da aka ware ba.
Za mu bi wannan hanya:
Kasafi → Aiki → Wuri → Matsayin aiwatarwa → Abin da ke kasa → Jama’a → Amsar hukuma.
Wannan shi ne abin da zai ba mu damar fahimtar ko kuɗin da aka tsara domin Primary Healthcare yana haifar da sakamakon da ake tsammani.
PRIMARY HEALTHCARE BA GINI KAWAI BA NE
Ko da an gina ko an gyara cibiyar lafiya, har yanzu akwai wasu muhimman abubuwa da ke tabbatar da cewa PHC tana iya aiki yadda ya kamata.
Daga cikinsu akwai:
Ma’aikatan lafiya.
Magunguna.
Kayan gwaje-gwaje.
Ruwa.
Wutar lantarki.
Kayan aikin haihuwa.
Tsarin referral.
Da sauran kayan aikin da ake bukata wajen kula da marasa lafiya.
Wannan shi ya sa binciken UWAR JIKI zai duba ba kawai ginin cibiyar ba, har da irin ayyukan da cibiyar ke iya bayarwa.
ABIN DA Q2 REPORT YA NUNA GAME DA PHC A GABA ƊAYA
Rahoton Q2 na Gwamnatin Kano ya nuna cewa an ware N14.918bn ga Primary Health Care Management Board a 2026.
Zuwa ƙarshen Yuni, an rubuta expenditure na N5.646bn, wanda ya kai 37.8% na kasafin.
A bangaren babban jari, an ware N12.901bn, yayin da aka rubuta kashe N4.993bn, wato 38.7%.
A cikin jerin ayyukan babban jari, akwai ayyukan da suka nuna expenditure, yayin da wasu suka nuna 0% zuwa ƙarshen Yuni.
Misali, rahoton ya nuna:
Renovation/Maintenance of Primary Healthcare Facilities — N472.5m, an rubuta N234.5m, wato 49.6%.
Routine Immunisation Programme — N2.912bn, an rubuta N1.544bn, wato 53%.
Establishment of Newborn Resuscitation Centres in all 44 LGAs — N445.88m, an rubuta N223m, wato 50%.
A gefe guda kuma, Kwajele PHC da Fanda PHC duk sun nuna 0% expenditure zuwa ƙarshen Yuni.
Wannan bambancin shi ne abin da bincikenmu zai ci gaba da bibiyowa.
BA MU YI HUKUNCI TUN YANZU BA
Alfijir Labarai ba zai ce an yi sakaci da waɗannan ayyuka ba saboda kawai Q2 report ya nuna 0% expenditure.
Haka kuma ba za mu ce ayyukan suna gudana ba sai mun samu hujjar hakan.
Abin da muka tabbatar shi ne:
An ware N100m ga Kwajele.
An ware N100m ga Fanda.
Kuma Q2 2026 Budget Performance Report bai nuna expenditure a ƙarƙashin waɗannan takamaiman ayyukan biyu zuwa ƙarshen Yuni ba.
Yanzu aikin bincikenmu shi ne gano abin da ya faru daga baya da kuma ainihin matsayin ayyukan.
TAMBAYAR FITOWAR TA 3
N200m aka ware wa Kwajele da Fanda domin Primary Healthcare.
Amma zuwa ƙarshen Yuni, rahoton Q2 bai nuna expenditure a kan waɗannan ayyukan biyu ba.
Don haka:
Me ya faru da waɗannan ayyuka?
Alfijir Labarai zai ci gaba da bin sawun kuɗin, ayyukan da aka tsara da kuma abin da jama’a suke gani a zahiri.
SOURCE
Kano State Government, 2026 Approved Budget.
Kano State Government, Q2 2026 Budget Performance Report, musamman Table 24: Primary Healthcare Capital Expenditure by Project, Page 52. Rahoton Q2 ya ƙunshi bayanan kasafin kuɗi da expenditure daga Janairu zuwa Yuni 2026.
