ALFIJIR LABARAI
KASUWANCI — HANYAR ARZIKI
Mu Bincika. Mu Fahimta. Mu Bayyana Abin da Ke Faruwa.
Daga Ƙarin Kuɗin Haya Zuwa Tsadar Gudanar da Kasuwanci: Shin Sake Duba Dokar Haya Zai Taimaka wa Ƙananan ’Yan Kasuwa?
GABATARWA
Kuɗin hayar shago na daga cikin manyan kuɗaɗen da wasu ’yan kasuwa ke kashewa domin gudanar da sana’arsu. Idan haya ta ƙaru sosai, ɗan kasuwa na iya rasa wani ɓangare na ribarsa, ƙara farashin kaya ko kuma neman wani wuri mai rahusa.
A ranar 13 ga Oktoba, 2026, Majalisar Dokokin Jihar Kano ta yi kira da a sake duba dokar kula da haya, bayan damuwar da ɗan majalisa mai wakiltar Takai, Musa Kachako, ya bayyana kan ƙarin kuɗin haya a jihar.
Wannan mataki ya sake jawo hankali kan dangantakar kuɗin haya, kuɗaɗen gudanar da kasuwanci da kuma haƙƙin masu gidaje da masu haya.
Amma tambayar da wannan nazari yake dubawa ita ce: me aka sani game da matakin majalisa, ta yaya ƙarin haya zai iya shafar ƙananan ’yan kasuwa, kuma wane irin sauyi ne ake jira kafin a iya cewa an samar da sabon kariya ga masu haya?
1. ME YA FARU A MAJALISAR DOKOKIN KANO?
Rahotannin Punch da Radio Nigeria Kaduna na ranar 13 ga Oktoba sun bayyana cewa Majalisar Dokokin Kano ta yi kira da a sake duba dokar kula da haya ta jihar.
Matakin ya biyo bayan kudurin Musa Kachako, wanda ya nuna damuwa kan yadda wasu masu gidaje ke ƙara haya ba tare da isasshen sanarwa ga masu haya ba.
Kachako ya kawo misalan yadda kuɗin hayar gida na shekara-shekara ya tashi daga ₦100,000 zuwa tsakanin ₦200,000 da ₦300,000, yayin da ya ce a wasu lokuta kuɗin hayar shago ya tashi daga ₦1 miliyan zuwa ₦2 miliyan cikin shekara guda.
Yana da muhimmanci a fayyace cewa waɗannan misalai ne da ɗan majalisar ya bayar yayin bayyana damuwarsa. Ba su zama cikakken binciken ƙididdiga da ya tabbatar da matsakaicin kuɗin haya ko yawan shagunan da lamarin ya shafa a duk faɗin Kano ba.
Kachako ya kuma amince cewa masu gidaje suna da haƙƙin samun ribar da ta dace daga kadarorinsu, amma ya jaddada bukatar samar da ƙa’idojin da za su taimaka wajen daidaita muradun masu gidaje da masu haya.
2. WANE MATAKI MAJALISA TA ƊAUKA BAYAN KIRAN?
Wannan shi ne muhimmin ƙarin bayani da ya kamata a saka a rahoton.
A cewar rahoton BusinessDay na ranar 13 ga Oktoba, Kakakin Majalisar, Ismail Falgore, ya buƙaci a yi shawarwari da kwamitin kula da haya na jihar da sauran masu ruwa da tsaki domin gano wuraren da dokar take buƙatar gyara.
Mataimakin Kakakin Majalisar, Muhammad Butu-butu, shi ma ya goyi bayan bukatar samar da ƙa’idoji masu haske kan ƙarin haya. Ya kuma yi gargadin cewa tsadar hayar shaguna na iya tilasta wa wasu ƙananan ’yan kasuwa yin ciniki a kan tituna, lamarin da zai iya ƙara cunkoso.
Wannan bayani ya nuna cewa matakin bai tsaya ga nuna damuwa kawai ba; an kuma yi magana kan shawarwari da masu ruwa da tsaki domin duba dokar.
Sai dai rahoton bai bayyana cewa an riga an amince da takamaiman gyaran doka ba, ko an kafa sabon iyakar kuɗin haya, ko kuma an kayyade ranar fara aiwatar da wani sabon tsari.
3. TA YAYA ƘARIN HAYA ZAI SHAFI ƊAN KASUWA?
Kuɗin haya na daga cikin kuɗaɗen gudanar da kasuwanci. Idan ya ƙaru, ɗan kasuwa na iya fuskantar zaɓuɓɓuka masu wahala.
Zai iya ɗaukar nauyin ƙarin kuɗin daga ribar da yake samu, wanda hakan zai rage kuɗin da zai iya mayarwa cikin kasuwancinsa.
Zai iya ƙara farashin kayansa domin ya rama wani ɓangare na kuɗin. Amma idan ƙarfin sayen kwastomomi ya yi rauni, ƙarin farashi na iya rage yawan ciniki.
Haka kuma, zai iya neman wani wuri mai rahusa. Wannan na iya jawo kuɗin ƙaura, jigilar kaya da yiwuwar rasa wasu kwastomomin da suka saba zuwa tsohon shagon.
Waɗannan hanyoyi ne da ƙarin haya zai iya shafar kasuwanci. Amma ba za a iya cewa duk ɗan kasuwa zai fuskanci irin wannan tasiri ba. Yanayin kasuwanci, yawan ciniki, ribar da ake samu da sauran kuɗaɗen gudanarwa duk suna da tasiri.
4. SHIN HAYA KAWAI CE KE ƘARA NAUYIN KASUWANCI?
Rahoton BusinessDay na ranar 6 ga Oktoba, 2026, ya bayyana takaddama kan kuɗaɗen kadarori, tantance darajar kadarori da matsalolin ababen more rayuwa a Sabon Gari, Kano.
Rahoton ya ruwaito Basil Nnamdi Ulasi, shugaban ƙungiyar masu gidaje da masu kula da kadarori ta Sabon Gari, yana cewa wasu kuɗaɗen da ake buƙatar masu gidaje su biya sun ƙaru sosai.
Ulasi ya yi ikirarin cewa wasu masu kadarori da a baya suke biyan kuɗaɗen ƙananan hukumomi na kusan ₦15,000 zuwa ₦20,000, daga baya sun fuskanci buƙatun biyan kuɗi daga ₦500,000 zuwa ₦800,000, baya ga wasu kuɗaɗen da yake cewa gwamnatin jiha na karɓa.
Ya kuma yi korafi kan yadda ake tantance darajar wasu kadarori da kuma rashin isassun ababen more rayuwa a yankin.
Waɗannan ikirari ne da shugaban ƙungiyar ya bayyana a cikin rahoton jarida. Ba mu da cikakkun takardun hukuma da za su tabbatar da cewa dukkan waɗannan kuɗaɗe sun shafi kowane mai gida ko cewa su ne sanadin duk ƙarin hayar da ake samu a Kano.
Duk da haka, batun yana nuna cewa tattaunawa kan tsadar haya na iya buƙatar duba abubuwa fiye da dangantakar mai gida da mai haya, ciki har da kuɗin kula da kadarori da sauran kuɗaɗen gudanarwa.
5. SHIN ZA A ƘAYYADE YAWAN ƘARIN HAYA?
Wannan na daga cikin tambayoyin da masu haya da ’yan kasuwa za su so a amsa.
Sai dai bayanan da muka duba sun tabbatar da kiran sake duba dokar da buƙatar shawarwari da masu ruwa da tsaki. Ba su bayyana cewa an riga an amince da wani sabon kaso na ƙarin haya ko takamaiman iyaka da masu gidaje za su bi ba.
Haka kuma, ba mu samu sanarwar hukuma da ta fayyace ranar da za a kammala nazarin dokar ko lokacin da wani sabon tsari zai fara aiki ba.
Saboda haka, bai dace mu ce an hana ƙara haya da wani kaso, ko an kafa sabon iyaka ba, sai an samu takardar doka ko sanarwar hukuma da ta tabbatar da hakan.
6. ME YA KAMATA A DUBA YAYIN GYARAN DOKAR?
Idan aka ci gaba da nazarin dokar, akwai batutuwan da za su iya taimakawa wajen samar da tsari mai adalci ga bangarorin biyu.
Daga cikinsu akwai yadda za a sanar da mai haya kafin ƙarin kuɗi, yadda za a warware saɓani, da kuma hanyoyin da masu haya za su bi idan suna ganin an take musu haƙƙinsu.
Haka kuma, ya kamata a yi la’akari da kuɗaɗen gyaran kadarori da sauran nauyin da masu gidaje ke ɗauka, domin tsarin ya yi ƙoƙarin daidaita haƙƙoƙi da wajibai na bangarorin biyu.
Waɗannan shawarwari ne kan abubuwan da ya dace a tattauna. Ba muna nufin cewa majalisa ta riga ta amince da su a matsayin tanade-tanaden doka ba.
7. ABIN DA AKA TABBATAR DA ABIN DA YA RAGE
Bisa rahotannin da aka duba, waɗannan abubuwa sun tabbata a matakin rahotannin kafafen yaɗa labarai:
– Majalisar Dokokin Kano ta yi kira da a sake duba dokar kula da haya a ranar 13 ga Oktoba, 2026.
– Kiran ya biyo bayan kudurin Musa Kachako kan ƙarin kuɗin haya da rashin isasshen sanarwa ga masu haya.
– Kakakin Majalisar ya buƙaci a yi shawarwari da kwamitin kula da haya da sauran masu ruwa da tsaki.
– An kawo misalan ƙarin kuɗin haya, amma ba su zama ƙididdigar matsakaicin haya a dukkan Kano ba.
– Rahoton BusinessDay ya ruwaito ikirarin ƙungiyar masu gidaje ta Sabon Gari game da kuɗaɗen kadarori da ababen more rayuwa.
Abubuwan da ba a tabbatar ba tukuna sun haɗa da:
– Ko an kammala shawarwarin da aka buƙata.
– Ko an gabatar da takamaiman gyaran dokar ko an amince da shi.
– Ko za a kafa sabon iyakar kuɗin haya.
– Yaushe duk wani sabon tsari zai fara aiki, idan aka amince da shi.
– Girman matsalar ƙarin haya a dukkan kasuwannin Kano bisa cikakken binciken ƙididdiga.
8. ABIN DA ALFIJIR LABARAI ZAI SA IDO A KAI
A mataki na gaba, Alfijir Labarai zai bibiyi sanarwar Majalisar Dokokin Kano da duk wani bayani kan shawarwarin da aka buƙata tsakanin kwamitin kula da haya da sauran masu ruwa da tsaki.
Za mu kuma sa ido kan duk wata takarda da za ta bayyana matsayin gyaran dokar, tanade-tanaden da ake son gabatarwa da kuma lokacin da za a ɗauki matakai na gaba.
Game da ikirarin kuɗaɗen kadarori da matsalolin ababen more rayuwa a Sabon Gari, za mu ci gaba da bambanta bayanan ƙungiyar masu gidaje da duk wata hujjar hukuma da za a samu.
Manufarmu ita ce bayyana abin da aka tabbatar da kuma abin da har yanzu yake buƙatar ƙarin bayani, ba tare da ɗora laifi ga wani ɓangare ba bisa bayanan da ba su isa ba.
KAMMALAWA
Haya na daga cikin kuɗaɗen da ke shafar yadda ƙananan ’yan kasuwa ke gudanar da sana’o’insu. Ƙaruwarta na iya rage riba, ƙara farashin kayayyaki ko tilasta wa wasu ’yan kasuwa neman wani wuri.
Kiran Majalisar Dokokin Kano na sake duba dokar haya, tare da buƙatar shawarwari da kwamitin kula da haya da sauran masu ruwa da tsaki, ya buɗe damar duba yadda za a daidaita haƙƙin masu gidaje da masu haya.
Amma kiran sake duba doka ba shi ne kammala gyaran dokar ba. Mataki na gaba shi ne ganin abin da shawarwarin za su haifar da shi, ko za a gabatar da gyara, da kuma irin tanade-tanaden da za a amince da su.
Ga ƙananan ’yan kasuwa, abin da ya fi muhimmanci shi ne tsarin haya mai haske, hanyar warware saɓani da kuma yanayin kasuwanci da zai ba su damar ci gaba da sana’arsu.
Wannan nazari ya dogara ne da rahotannin da aka ambata. Alkaluman haya da batutuwan kuɗaɗen kadarori an danganta su ga mutanen da suka bayyana su, ba a gabatar da su a matsayin cikakken binciken ƙididdiga ko hukuncin hukuma ba.
📢 KU BI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
Kira/WhatsApp: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Service